ირანსა და ლიბანს შორის ბოლო პერიოდში გამწვავებული საჯარო დაპირისპირება ისრაელთან დაკავშირებული ახალი სამხედრო ესკალაციის ფონად იქცა და კიდევ ერთხელ წარმოაჩინა, რამდენად მნიშვნელოვანი ადგილი უჭირავს ლიბანს რეგიონულ უსაფრთხოების არქიტექტურაში.

ირანმა კვირას ისრაელის მიერ სამხრეთ ბეირუთში, „ჰეზბოლასთან“ დაკავშირებულ ობიექტზე განხორციელებულ იერიშს საპასუხო სარაკეტო დარტყმებით უპასუხა. ბეირუთის სამხრეთ გარეუბნები, რომლებიც „ჰეზბოლას“ მთავარ საყრდენად მიიჩნევა, თეირანისთვის ერთგვარ „წითელ ხაზს“ წარმოადგენს.

საპასუხოდ, ორშაბათს ისრაელმა დარტყმები მიიტანა თეირანსა და ირანის სხვა ქალაქებზე, რამაც ორ თვეს გადაცილებული ცეცხლის შეწყვეტის რეჟიმის ბედი კითხვის ნიშნის ქვეშ დააყენა.

დაძაბულობა ჯერ კიდევ გასულ თვეს გაიზარდა, როდესაც ისრაელის სამხედრო ძალებმა მდინარე ლიტანიც გადაკვეთეს. ისრაელი ამ ტერიტორიას უსაფრთხოების ბუფერულ ზონად განიხილავს და მისგან „ჰეზბოლას“ შეიარაღებული ელემენტების სრულად გაწმენდას ითხოვს. ამის საპასუხოდ, ლიბანის ხელისუფლებამ ქვეყანაში უცხოური ჩარევის დასრულებისკენ მოუწოდა.

მედიის ინფორმაციით, გასულ კვირას აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა ისრაელის პრემიერ-მინისტრი ბენიამინ ნეთანიაჰუ დაარწმუნა, ბეირუთზე ფართომასშტაბიანი იერიშისგან თავი შეეკავებინა, რადგან მსგავსი ნაბიჯი რეგიონში მოქმედ ზავს დაარღვევდა.

ისრაელის სამხედრო მოქმედებებმა გააღრმავა უთანხმოება ირანსა და ლიბანის ხელისუფლებას შორის. თეირანი „ჰეზბოლას“ მთავარი მხარდამჭერია, მაშინ როცა ბეირუთი ქვეყნის ტერიტორიაზე იარაღის გამოყენებაზე ექსკლუზიური სახელმწიფო კონტროლის დამყარებას ცდილობს.

ირანის ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსმა (IRGC) გასულ კვირას განაცხადა, რომ „რეგიონში სიმშვიდე ვერ დამყარდება“, თუ ისრაელი სამხრეთ ლიბანში სამხედრო ყოფნას გააგრძელებს.

ლიბანის პრეზიდენტმა ჟოზეფ აუნმა აღნიშნა, რომ ქვეყანაში კონფლიქტის დასრულების ერთადერთი გზა „მოლაპარაკებები და დიპლომატიაა“ და თეირანი გააკრიტიკა იმის გამო, რომ, მისი შეფასებით, „ლიბანს აშშ-სთან მოლაპარაკებებში სავაჭრო ბერკეტად იყენებს“.

აუნის თქმით, „ჰეზბოლამ“ უნდა გააცნობიეროს, რომ პრობლემის მოგვარების სხვა გზა არ არსებობს და საჭიროა მოლაპარაკებების მაგიდასთან დაჯდომა. ბეირუთი ამ მიზნის მიღწევას ვაშინგტონში ლიბანელ და ისრაელელ ოფიციალურ პირებს შორის პირდაპირი კონტაქტების გზით ცდილობს.

საპასუხოდ, ირანის საგარეო საქმეთა მინისტრმა აბას არაღჩიმ განაცხადა, რომ ლიბანის პრეზიდენტის განცხადებები ქმნის შთაბეჭდილებას, თითქოს ლიბანის ტერიტორიას ირანი იკავებს და არა ისრაელი.

„ლიბანი რომ ირანის სავაჭრო ბერკეტი ყოფილიყო, შეთანხმება დიდი ხნის წინ გაფორმდებოდა. ბატონო პრეზიდენტო, გადაარჩინეთ ლიბანი მისი ნამდვილი მტრისგან“, – დაწერა არაღჩიმ სოციალურ ქსელ X-ში.

„ჰეზბოლა“ ისრაელთან პირდაპირ მოლაპარაკებებს ეწინააღმდეგება და მიიჩნევს, რომ კრიზისის დარეგულირებაში ირანმა უფრო აქტიური როლი უნდა შეასრულოს. ამის ფონზე, ბეირუთსა და თეირანს შორის რიტორიკა სულ უფრო მწვავდება.

ამჟამად მოქმედი ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმება, რომელიც აშშ-ის შუამავლობით გაფორმდა და რომელშიც „ჰეზბოლა“ ოფიციალურად არ მონაწილეობდა, ითვალისწინებს ლიტანიდან სამხრეთით შეიარაღებული დაჯგუფებების გაყვანას და გარკვეულ რაიონებში ლიბანის არმიის ექსკლუზიური კონტროლის დამყარებას.

ვაშინგტონში დაფუძნებული საერთაშორისო პოლიტიკის ცენტრის მკვლევარი ნეგარ მორტაზავი მიიჩნევს, რომ ბეირუთის სამხრეთ გარეუბნების დაბომბვა სერიოზული ესკალაციაა.

მისი თქმით, თეირანი გარკვეულწილად ითმენდა სამხრეთ ლიბანში მიმდინარე ოპერაციებს, როგორც „არასტაბილური ზავის“ ნაწილს, თუმცა სიტუაცია დიდხანს ვერ შენარჩუნდება.

„კონფლიქტი ან კვლავ ფართომასშტაბიან დაპირისპირებაში გადაიზრდება, ან რეალური სამშვიდობო შეთანხმებისკენ წავა“, – განაცხადა მორტაზავიმ.

ირანი ხაზგასმით აცხადებს, რომ აშშ-სთან ნებისმიერი გრძელვადიანი სამშვიდობო შეთანხმება დამოკიდებულია იმაზე, დასრულდება თუ არა ისრაელის სამხედრო ოპერაციები ლიბანში.

ამავე დროს, სამხრეთ ლიბანში ისრაელის თითქმის შეუფერხებელმა სამხედრო წინსვლამ უკმაყოფილება გამოიწვია ირანის კონსერვატიულ წრეებში, სადაც ხელისუფლებისგან უფრო მკაცრ პასუხს მოითხოვენ.

ირანელი ანალიტიკოსები აცხადებენ, რომ მხოლოდ პოლიტიკური განცხადებები საკმარისი აღარ არის და თეირანმა უნდა აჩვენოს, რომ მოლაპარაკებების ჩაშლა მისთვის მიუღებელი სცენარი არ არის.

ბოლო კვირებში დაძაბულობა პირდაპირ ირანსა და აშშ-ს შორისაც გაიზარდა. გავრცელებული ცნობებით, ამერიკულმა ძალებმა ირანთან დაკავშირებულ ობიექტებზე იერიშები მიიტანეს, ხოლო ირანის რევოლუციურმა გვარდიამ აშშ-ის ცენტრალური სარდლობის (CENTCOM) ბაზების მიმართულებით დრონები და რაკეტები გაუშვა.

ირანელი პოლიტიკური ანალიტიკოსების შეფასებით, ლიბანში მიმდინარე მოვლენები თეირანზე ზეწოლის უფრო ფართო სტრატეგიის ნაწილია და მიზნად ირანის რეგიონული გავლენის შემცირებას ისახავს.

მკაცრი ხაზის მომხრე დეპუტატები კი აცხადებენ, რომ ირანმა მოწინააღმდეგეებს პრევენციული ნაბიჯებით უნდა უპასუხოს და მხოლოდ საპასუხო რეაქციით აღარ შემოიფარგლოს.

რეგიონში მიმდინარე მოვლენების ფონზე, ლიბანი კვლავ რჩება ერთ-ერთ მთავარ ფრონტად, სადაც ირანის, ისრაელისა და აშშ-ის ინტერესები ერთმანეთს კვეთს, ხოლო ნებისმიერი ახალი ესკალაცია ახლო აღმოსავლეთში ფართომასშტაბიანი კრიზისის რისკს ზრდის.