აშშ-ის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის სპეციალური წარმომადგენელი სტივ უიტკოფი უკრაინის ომის დასრულების მიზნით მოლაპარაკებების ახალ რაუნდს მართავს. 20 ოქტომბერს ის ოსლოში უკრაინის პრეზიდენტ ვოლოდიმირ ზელენსკის შეხვდა, ხოლო მომდევნო დღეს სანქტ-პეტერბურგში რუსეთის პრეზიდენტ ვლადიმირ პუტინთან გამართა მოლაპარაკებები.
დიპლომატიური აქტიურობის მთავარი მიზანი შეერთებული შტატების, უკრაინისა და რუსეთის მონაწილეობით სამმხრივი სამშვიდობო მოლაპარაკებების განახლებაა. ვაშინგტონი ცდილობს, მხარეებს შორის არსებული მნიშვნელოვანი უთანხმოებების მიუხედავად, შექმნას საფუძველი პოლიტიკური შეთანხმებისთვის.
21 ოქტომბრის შეხვედრის შემდეგ კრემლმა განაცხადა, რომ პუტინი პრინციპულად თანახმაა სამმხრივი მოლაპარაკებების განახლებაზე 10 ნოემბრის შემდეგ. თუმცა ეს ჯერ არ ნიშნავს, რომ მხარეები ცეცხლის შეწყვეტის ან ომის დასრულების პირობებზე შეთანხმდნენ.
შეხვედრა ზელენსკისთან – რა განიხილეს ოსლოში?
20 ოქტომბერს ნორვეგიის დედაქალაქ ოსლოში გამართულ შეხვედრაში სტივ უიტკოფთან და ვოლოდიმირ ზელენსკისთან ერთად მონაწილეობდნენ ნორვეგიის პრემიერ-მინისტრი იონას გარ სტორე, ფინეთის პრეზიდენტი ალექსანდერ სტუბი, ევროპელი პარტნიორებისა და ნატოს წარმომადგენლები.
მოლაპარაკებებში დისტანციურად ჩაერთო დონალდ ტრამპის სიძე და მრჩეველი ჯარედ კუშნერიც, რომელმაც ჯანმრთელობის მდგომარეობის გამო ნორვეგიაში ჩასვლა ვერ შეძლო.
შეხვედრაზე განიხილეს ომის დასრულების შესაძლო გზები, უკრაინის უსაფრთხოების გარანტიები და რუსეთისთვის გადასაცემი ახალი სამშვიდობო წინადადებები.
ზელენსკის განცხადებით, უკრაინასა და ევროპელ პარტნიორებს აქვთ კონკრეტული მოსაზრებები, რომლებიც ამერიკულმა მხარემ მოსკოვს უნდა გააცნოს.
უკრაინის პრეზიდენტმა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი უწოდა უკრაინის, რუსეთისა და შეერთებული შტატების ლიდერების შესაძლო სამმხრივ შეხვედრას. მისი შეფასებით, ყველაზე რთული პოლიტიკური საკითხების გადაწყვეტა სწორედ სახელმწიფოთა მეთაურების დონეზე იქნება შესაძლებელი.
შეხვედრის შემდეგ ზელენსკიმ განაცხადა, რომ უკრაინამ შეერთებული შტატებისგან დადებითი სიგნალები მიიღო უსაფრთხოების გარანტიებთან დაკავშირებით. მან ასევე აღნიშნა, რომ ამერიკული სადაზვერვო ინფორმაციის მიწოდება, რომელიც მანამდე შეფერხებული იყო, აღდგა.
აშშ-ის სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ ოსლოში გამართული შეხვედრა დადებითად შეაფასა. მისი განცხადებით, უიტკოფი რუსეთის მხარეს უკრაინასა და ევროპელ პარტნიორებთან შეთანხმებული იდეებით შეხვდებოდა.
პუტინთან შეხვედრა – რა მოხდა სანქტ-პეტერბურგში?
21 ოქტომბერს სტივ უიტკოფი სანქტ-პეტერბურგში ჩავიდა, სადაც ვლადიმირ პუტინს კონსტანტინოვსკის სასახლეში შეხვდა.
მოლაპარაკებებში მონაწილეობდა რუსეთის პრეზიდენტის სპეციალური წარმომადგენელი საერთაშორისო ეკონომიკური თანამშრომლობის საკითხებში კირილ დმიტრიევიც. ჯარედ კუშნერი შეხვედრას დისტანციურად შეუერთდა.
Reuters-ის ინფორმაციით, ეს უიტკოფისა და პუტინის მეცხრე პირისპირ შეხვედრა იყო.
მოლაპარაკებების დაწყებამდე ამერიკელმა წარმომადგენელმა განაცხადა, რომ ოსლოში გამართული შეხვედრა პროდუქტიული იყო და სამშვიდობო პროცესში გარკვეული წინსვლის შესაძლებლობა გაჩნდა.
უიტკოფმა რუსეთის პრეზიდენტს ახალი წინადადებები და დოკუმენტები წარუდგინა, რომლებიც შესაძლო სამშვიდობო შეთანხმების სხვადასხვა საკითხს ეხებოდა.
ამერიკული მხარის ერთ-ერთი მთავარი მოთხოვნა სამმხრივი მოლაპარაკებების განახლება იყო, რათა შეერთებული შტატების, უკრაინისა და რუსეთის წარმომადგენლებს კონკრეტული საკითხების განხილვა ტექნიკურ დონეზე გაეგრძელებინათ.
შეხვედრის დასრულების შემდეგ რუსეთის პრეზიდენტის თანაშემწემ იური უშაკოვმა განაცხადა, რომ პუტინი პრინციპულად დათანხმდა სამმხრივი მოლაპარაკებების განახლებას 10 ნოემბრის შემდეგ.
თუმცა მოსკოვს არ განუცხადებია, რომ უარს ამბობს ომის დასრულების შესახებ საკუთარ ძირითად მოთხოვნებზე.
რას ითხოვს რუსეთი და რაზე არ თანხმდება უკრაინა?
მოლაპარაკებების განახლების პერსპექტივის მიუხედავად, მხარეებს შორის რამდენიმე ფუნდამენტური საკითხი კვლავ გადაუჭრელია.
რუსეთი კვლავ მოითხოვს დონეცკის ოლქზე სრულ კონტროლს და უკრაინის ნატოში გაწევრიანების გამორიცხვას. მოსკოვი ამ პირობებს გრძელვადიანი უსაფრთხოების შეთანხმების ნაწილად განიხილავს.
უკრაინის ხელისუფლება კი აცხადებს, რომ სამშვიდობო შეთანხმება ქვეყნის უსაფრთხოებისა და სუვერენიტეტის დაცვის რეალურ მექანიზმებს უნდა ეფუძნებოდეს.
ზელენსკის პოზიციით, საბრძოლო მოქმედებების შეწყვეტა და არსებული ფრონტის ხაზის გაყინვა შეიძლება გახდეს ომის დასრულებისკენ გადადგმული ნაბიჯი, თუმცა ასეთი გადაწყვეტილება თავისთავად ვერ უზრუნველყოფს გრძელვადიან მშვიდობას.
უკრაინისთვის განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს უსაფრთხოების საერთაშორისო გარანტიებს, რომლებიც რუსეთის მხრიდან შესაძლო ახალი თავდასხმის შეკავებას უნდა ემსახურებოდეს.
სწორედ ტერიტორიული საკითხები, უკრაინის უსაფრთხოების მომავალი არქიტექტურა და ცეცხლის შეწყვეტის პირობები რჩება მოლაპარაკებების მთავარ წინააღმდეგობებად.
მოლაპარაკებების ისტორია – რატომ გააქტიურდა ამერიკული დიპლომატია?
უიტკოფის მიმდინარე ვიზიტები ვაშინგტონის სამშვიდობო შუამავლობის გაგრძელებაა, რომელიც დონალდ ტრამპის ადმინისტრაციის ხელისუფლებაში დაბრუნების შემდეგ დაიწყო.
2025 წელს უიტკოფი არაერთხელ შეხვდა ვლადიმირ პუტინს. ამერიკული მხარის მიზანი იყო რუსეთის პოზიციების გარკვევა და ცეცხლის შეწყვეტის ან უფრო ფართო სამშვიდობო შეთანხმების შესაძლებლობების შეფასება.
მიუხედავად მრავალჯერადი კონტაქტებისა, მოლაპარაკებებმა ომის შეწყვეტა ვერ უზრუნველყო.
2026 წლის თებერვლის შემდეგ სამმხრივი სამშვიდობო პროცესი პრაქტიკულად შეჩერდა. ერთ-ერთი მიზეზი ახლო აღმოსავლეთში, ირანის გარშემო განვითარებული სამხედრო დაპირისპირება იყო, რომელმაც ვაშინგტონის საგარეოპოლიტიკური ყურადღების მნიშვნელოვანი ნაწილი გადაიტანა.
სექტემბერში აშშ-ის ადმინისტრაციამ შუამავლობის განახლება სცადა. 5 სექტემბერს უიტკოფი და კუშნერი მოსკოვში პუტინს შეხვდნენ. შეხვედრა დაახლოებით სამი საათის განმავლობაში გაგრძელდა.
მომდევნო დღეს, 6 სექტემბერს, ამერიკელი წარმომადგენლები კიევში ჩავიდნენ, სადაც ზელენსკის, უკრაინის დელეგაციასა და ევროპელ პარტნიორებს შეხვდნენ.
ორივე მხარემ მოლაპარაკებები კონსტრუქციულად შეაფასა, თუმცა ტერიტორიულ საკითხებსა და უსაფრთხოების გარანტიებზე მნიშვნელოვანი განსხვავებები შენარჩუნდა.
პოლონეთის აღმოსავლეთის კვლევების ცენტრის (OSW) შეფასებით, როგორც მოსკოვი, ისე კიევი ვაშინგტონთან მოლაპარაკებებს საკუთარი პოზიციების გასამყარებლად იყენებდნენ. ანალიტიკოსები იმ ეტაპზე სწრაფი სამშვიდობო შეთანხმების შესაძლებლობას დაბალად აფასებდნენ.
ვაშინგტონსა და კიევს შორის დაძაბულობა – რა უძღოდა წინ ოსლოს შეხვედრას?
ოქტომბერში შეერთებულ შტატებსა და უკრაინას შორის ურთიერთობა კვლავ დაიძაბა.
დაპირისპირების ერთ-ერთი მიზეზი დონალდ ტრამპის ადმინისტრაციის მიერ რუსეთთან დიზელის მიწოდების საკითხზე მიღებული გადაწყვეტილება გახდა. ვაშინგტონის განმარტებით, ნაბიჯი საწვავის ფასების შემცირებასა და მოლაპარაკებების შესაძლებლობის შენარჩუნებას ემსახურებოდა.
უკრაინაში კი გადაწყვეტილება რუსეთის მიმართ ამერიკული პოლიტიკის შერბილებად აღიქვეს.
ამავე პერიოდში კიევმა განაცხადა, რომ შეფერხდა ამერიკული სადაზვერვო ინფორმაციის მიწოდება და უკრაინის შეიარაღებული ძალებისთვის მნიშვნელოვანი სატელიტური მომსახურება.
ზელენსკის განცხადებით, Starshield-ის მუშაობის შეზღუდვამ უკრაინის სამხედრო შესაძლებლობებზე უარყოფითი გავლენა მოახდინა.
ამერიკული მხარე ამ ბრალდებებს არ დაეთანხმა. სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ განაცხადა, რომ ვაშინგტონს უკრაინისთვის სატელიტურ მომსახურებაზე წვდომა არ შეუზღუდავს.
18 ოქტომბერს ზელენსკიმ უიტკოფთან და კუშნერთან დაახლოებით 40-წუთიანი სატელეფონო საუბარი გამართა. საუბარი ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობის დაძაბვის შემდეგ მაღალი დონის ერთ-ერთი პირველი პირდაპირი კონტაქტი იყო.
სწორედ ამ საუბრის შემდეგ დაიგეგმა ოსლოში პირისპირ შეხვედრა, რომელმაც უკრაინასთან და ევროპელ პარტნიორებთან სამშვიდობო წინადადებების შეთანხმების შესაძლებლობა შექმნა.
ამერიკელი პატიმრის გათავისუფლება – მოსკოვის ჟესტი მოლაპარაკებების დაწყებისას
პუტინისა და უიტკოფის შეხვედრას კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი მოვლენა დაემთხვა.
რუსეთმა გაათავისუფლა ამერიკის მოქალაქე სტივენ ჰაბარდი, რომელიც უკრაინის მხარეს დაქირავებულ მებრძოლად მონაწილეობის ბრალდებით იყო გასამართლებული.
Reuters-ისა და Associated Press-ის ინფორმაციით, მისი გათავისუფლება მოსკოვმა ამერიკულ მხარესთან ურთიერთობის გაუმჯობესების ჟესტად წარმოაჩინა.
ჰაბარდის გათავისუფლება ტრამპის მოთხოვნასაც უკავშირდებოდა.
ეს გადაწყვეტილება ორმხრივი ურთიერთობების კონტექსტში მნიშვნელოვანია, თუმცა უშუალოდ უკრაინის ომის დასრულების პირობებზე შეთანხმებას არ ნიშნავს.
ეკონომიკური საკითხები და ირანი – რა განიხილეს უკრაინის გარდა?
სანქტ-პეტერბურგის მოლაპარაკებები მხოლოდ უკრაინის საკითხით არ შემოფარგლულა.
რუსეთის პრეზიდენტმა ამერიკულ მხარესთან ეკონომიკური ურთიერთობების შესაძლო აღდგენაზეც ისაუბრა.
პუტინმა გამოთქვა მზადყოფნა, შეერთებულ შტატებს დიდი მოცულობით სასუქი მიაწოდოს, რაც, მისი შეფასებით, ამერიკელ ფერმერებს დაეხმარება.
რუსეთის პრეზიდენტმა ასევე შესთავაზა ვაშინგტონს ირანის საკითხზე თანამშრომლობა. მოსკოვის პოზიციით, თეირანთან ხანგრძლივი ურთიერთობები მას საშუალებას აძლევს, ამერიკულ მხარეს კონფლიქტის მოგვარებაში დაეხმაროს.
გარდა ამისა, პუტინმა შესაძლო შეხვედრა განიხილა დონალდ ტრამპთან ჩინეთში, სადაც შესაძლოა ჩინეთის პრეზიდენტი სი ძინპინიც ჩაერთოს.
ამ საკითხებზე კონკრეტული შეთანხმებები საჯაროდ არ გამოცხადებულა.
ევროპული მხარის პოზიცია – უსაფრთხოების გარანტიები და მოლაპარაკებების გაგრძელება
ევროპელი ლიდერები აშშ-ის შუამავლობით მიმდინარე პროცესში აქტიურ მონაწილეობას ცდილობენ.
ოსლოს შეხვედრაში ფინეთისა და ნორვეგიის ლიდერების ჩართვა, ისევე როგორც ევროკავშირისა და ნატოს წარმომადგენლების მონაწილეობა, მიუთითებს, რომ უკრაინის ომის შესაძლო დასრულება ევროპის უსაფრთხოების საკითხებთან პირდაპირ არის დაკავშირებული.
ფინეთის პრეზიდენტმა ალექსანდერ სტუბმა შეხვედრის შემდეგ განაცხადა, რომ მოლაპარაკებებში რეალური წინსვლა დაფიქსირდა.
ნორვეგიის პრემიერ-მინისტრმა იონას გარ სტორემ კი გამოთქვა ვარაუდი, რომ დიპლომატიური პროცესი შესაძლოა ახალ ეტაპზე გადავიდეს.
ამავე დროს, ევროპელი პარტნიორებისთვის ერთ-ერთ მთავარ საკითხად რჩება უკრაინისთვის ისეთი უსაფრთხოების გარანტიების შექმნა, რომლებიც ომის დასრულების შემდეგ ახალი სამხედრო ესკალაციის რისკს შეამცირებს.
ნორვეგიის პრემიერის ინფორმაციით, სანქტ-პეტერბურგში ვიზიტის შემდეგ უიტკოფის ოსლოში დაბრუნება და დამატებითი კონსულტაციების გამართვა იგეგმება.
რა შეიძლება მოხდეს შემდეგ?
21 ოქტომბრის მოლაპარაკებების მთავარი შედეგი რუსეთის მიერ სამმხრივი სამშვიდობო კონსულტაციების განახლებაზე პრინციპული თანხმობაა.
თუ მხარეები შეხვედრების ფორმატსა და დღის წესრიგზე შეთანხმდებიან, მოლაპარაკებები შესაძლოა 10 ნოემბრის შემდეგ განახლდეს.
თუმცა ამ ეტაპზე უცნობია, შეძლებენ თუ არა ვაშინგტონი, მოსკოვი და კიევი შეთანხმებას ცეცხლის შეწყვეტის პირობებზე, ტერიტორიულ საკითხებსა და უკრაინის უსაფრთხოების გარანტიებზე.
მიუხედავად დიპლომატიური პროცესის გააქტიურებისა, საბრძოლო მოქმედებები გრძელდება. 21 ოქტომბერს უკრაინის ხელისუფლებამ კიევსა და ხარკოვის რეგიონში რუსეთის დარტყმების შედეგად დაღუპულებისა და დაშავებულების შესახებ განაცხადა. რუსეთის თავდაცვის სამინისტრომ კი უკრაინული დრონების მასშტაბური შეტევების მოგერიების შესახებ გაავრცელა ინფორმაცია.
ამრიგად, უიტკოფის ვიზიტებმა სამშვიდობო მოლაპარაკებების განახლების შესაძლებლობა შექმნა, თუმცა ომის დასრულების პირობებზე შეთანხმება ჯერ მიღწეული არ არის.
წყაროები: