ნარჩენების შემცირებამ, რესურსების ეფექტიანმა გამოყენებამ და გადამუშავების განვითარებამ შესაძლოა 2035 წლისთვის მსოფლიოში სათბურის აირების წლიური ემისიები 1.5 მილიარდ ტონაზე მეტით შეამციროს. ამის შესახებ ენერგეტიკის საერთაშორისო სააგენტოს (IEA) ახალ სპეციალურ ანგარიშშია აღნიშნული.

კვლევა თურქეთის ქალაქ ანტალიაში მიმდინარე გაეროს კლიმატის ცვლილების 31-ე კონფერენციაზე (COP31) წარადგინეს. ანგარიში COP31-ის თავმჯდომარე ქვეყნის, თურქეთის მოთხოვნით მომზადდა და ნულოვანი ნარჩენებისა და ცირკულარული ეკონომიკის განვითარების შესაძლებლობებს ეხება.

IEA-ის შეფასებით, რესურსების უფრო ეფექტიანი გამოყენებით შესაძლებელი იქნება სათბურის აირების ემისიების ისეთი მოცულობით შემცირება, რომელიც მსოფლიოს ავტომობილების პარკის ნახევრის მიერ წარმოქმნილ გამონაბოლქვს უტოლდება.

სააგენტოს მონაცემებით, მსოფლიოში ყოველწლიურად დაახლოებით 2.6 მილიარდი ტონა მუნიციპალური ნარჩენი წარმოიქმნება. ამ ნარჩენების განთავსება, დამუშავება და დაწვა გლობალური სათბურის აირების ემისიების დაახლოებით 4%-ს განაპირობებს.

ამასთან, ნარჩენების მართვის სექტორზე მოდის ადამიანის საქმიანობით გამოწვეული მეთანის ემისიების თითქმის მეხუთედი. მეთანი ერთ-ერთი ძლიერი სათბურის აირია, რომელიც გლობალურ დათბობას უწყობს ხელს.

IEA აღნიშნავს, რომ ნარჩენების გარემოზე ზემოქმედება მხოლოდ მათი განთავსებით არ შემოიფარგლება. მნიშვნელოვანი ენერგია და ბუნებრივი რესურსები იხარჯება იმ მასალების წარმოებაზეც, რომლებიც არაეფექტიანად გამოიყენება და საბოლოოდ ნარჩენებად იქცევა.

სამი ძირითადი მიმართულება ნარჩენებისა და ემისიების შესამცირებლად

ანგარიშში გამოყოფილია სამი მიმართულება, რომელთა განვითარებასაც მნიშვნელოვანი ეკონომიკური და გარემოსდაცვითი შედეგების მოტანა შეუძლია.

პირველი მიმართულება ნარჩენების წარმოქმნის პრევენციაა, რაც პროდუქციის უკეთეს დიზაინს, მასალების ეფექტიან გამოყენებასა და მათი სასიცოცხლო ციკლის გახანგრძლივებას გულისხმობს.

მეორე მიმართულება ნარჩენების შეგროვების, დახარისხებისა და გადამუშავების სისტემების გაუმჯობესებაა. სააგენტოს შეფასებით, შესაბამისი ღონისძიებების განხორციელებით 2035 წლისთვის მსოფლიოში პლასტმასის გადამუშავების მოცულობა შესაძლოა გაორმაგდეს.

მესამე მიმართულება დარჩენილი ორგანული ნარჩენების ენერგიის წარმოებისთვის მდგრადი გამოყენებაა. IEA-ის პროგნოზით, ამ სფეროს განვითარებამ შესაძლოა ბიოგაზების გლობალური წარმოება ოთხჯერ გაზარდოს.

ამ ღონისძიებების ერთობლივად განხორციელება შეამცირებს ენერგოინტენსიურ მასალებზე, მათ შორის ფოლადსა და ცემენტზე მოთხოვნას და ხელს შეუწყობს ენერგეტიკული სისტემების დეკარბონიზაციას.

ნარჩენების ეფექტიანი მართვა ეკონომიკურ სარგებელსაც ქმნის

ენერგეტიკის საერთაშორისო სააგენტოს აღმასრულებელი დირექტორის, ფათიჰ ბიროლის განცხადებით, რესურსების წარმოების, მოხმარებისა და განკარგვის პრაქტიკა მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს როგორც გარემოზე, ისე ქვეყნების ეკონომიკასა და ენერგეტიკულ სისტემებზე.

მისი შეფასებით, მთავრობებსა და ბიზნესს შეუძლიათ დააჩქარონ ნულოვანი ნარჩენებისა და ცირკულარული ეკონომიკის პრინციპებზე გადასვლა.

IEA-ის ხელმძღვანელის თქმით, რესურსების უფრო ეფექტიანი გამოყენება ქვეყნებს ეკონომიკური კონკურენტუნარიანობის გაძლიერებისა და სათბურის აირების ემისიების შემცირების შესაძლებლობას აძლევს.

ამასთან, სააგენტო აღნიშნავს, რომ ანგარიშში წარმოდგენილი ღონისძიებების მნიშვნელოვანი ნაწილი უკვე არსებულ და პრაქტიკაში გამოცდილ ტექნოლოგიებს ეფუძნება.

თუმცა მათი ფართომასშტაბიანი დანერგვა სახელმწიფო პოლიტიკის, ბიზნესმოდელებისა და პროდუქციის წარმოების პროცესების ცვლილებას მოითხოვს.

რა არის საჭირო ცირკულარული ეკონომიკის განვითარებისთვის?

IEA-ის შეფასებით, ნარჩენების შემცირებისა და რესურსების ეფექტიანი გამოყენების მიმართულებით პროგრესისთვის აუცილებელია სახელმწიფო და კერძო სექტორების კოორდინირებული მოქმედება.

მთავრობებმა უნდა შექმნან ეკონომიკური სტიმულები, რომლებიც ხელს შეუწყობს რესურსების დაზოგვას, პროდუქციის ხელახალ გამოყენებასა და გადამუშავებას.

განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება ნარჩენების შეგროვებისა და დახარისხების ინფრასტრუქტურის განვითარებას, შესაბამისი პროექტების დაფინანსებასა და სპეციალისტების პროფესიულ მომზადებას.

ანგარიშში ხაზგასმულია საერთაშორისო თანამშრომლობისა და ფინანსურ რესურსებზე ხელმისაწვდომობის მნიშვნელობაც, განსაკუთრებით განვითარებადი ეკონომიკებისთვის.

ენერგეტიკის საერთაშორისო სააგენტოს შეფასებით, ნარჩენების შემცირება მხოლოდ გარემოსდაცვითი ამოცანა არ არის. რესურსების ეფექტიანი მართვა ერთდროულად შეიძლება იქცეს ენერგიის მოხმარების შემცირების, ეკონომიკური მდგრადობის გაძლიერებისა და კლიმატური მიზნების მიღწევის მნიშვნელოვან ინსტრუმენტად.

წყარო: iea