ამერიკულ ცათამბჯენში ლიფტით მგზავრობისას შესაძლოა უცნაური დეტალი შენიშნოთ: ღილაკებზე მე-12 სართულს პირდაპირ მე-14 მოსდევს. მე-13 სართული, ცხადია, ფიზიკურად არსებობს, თუმცა მას ხშირად სხვა აღნიშვნა აქვს – მაგალითად, 12A, 14 ან ასო M, რომელიც ტექნიკურ სართულს ან ანტრესოლს აღნიშნავს.

ამ პრაქტიკის საფუძველი მრავალსაუკუნოვანი ცრურწმენაა – რიცხვ 13-ის შიში, რომელსაც ტრისკაიდეკაფობია ეწოდება. ერთი შეხედვით ირაციონალურმა შიშმა ამერიკულ არქიტექტურაზეც დატოვა კვალი.

რატომ ეშინიათ რიცხვი 13-ის?

ამ შიშის ზუსტი წარმოშობა უცნობია, თუმცა მითოლოგიასა და ხალხურ გადმოცემებში რამდენიმე შესაძლო ახსნა გვხვდება.

სკანდინავიური ლეგენდის ერთ-ერთი გავრცელებული ვერსიის მიხედვით, ვალჰალაში გამართულ ნადიმზე ლოკი დაუპატიჟებლად, მეცამეტე სტუმრად მივიდა. მის გამოჩენას მოჰყვა მოვლენები, რომლებიც ღმერთ ბალდრის სიკვდილით დასრულდა.

სხვა ახსნა ქრისტიანულ ტრადიციას უკავშირდება: საიდუმლო სერობაზე იესო თავის 12 მოციქულთან ერთად იმყოფებოდა. მათ შორის იყო იუდაც, რომელმაც მოგვიანებით ის გასცა. XVII საუკუნის მიწურულისთვის გავრცელებული იყო ცრურწმენა, რომ თუ სუფრას 13 ადამიანი მიუჯდებოდა, ერთ-ერთი მათგანი ერთი წლის განმავლობაში გარდაიცვლებოდა.

არსებობს კიდევ ერთი მოსაზრება: რიცხვ 13-ს უიღბლო რეპუტაცია იმიტომ აქვს, რომ ის 12-ს მოსდევს – რიცხვს, რომელიც სისრულისა და დასრულებულობის სიმბოლოდ მიიჩნევა. წელიწადში 12 თვეა, საათის ციფერბლატზე – 12 რიცხვი, ზოდიაქოში – 12 ნიშანი, ხოლო ძველბერძნულ მითოლოგიაში – 12 ოლიმპიელი ღმერთი.

როდის დაიწყეს შენობებში მე-13 სართულის აღნიშვნის გამოტოვება?

XIX საუკუნის მიწურულს, როდესაც ამერიკაში ცათამბჯენების მშენებლობა დაიწყო, რიცხვ 13-თან დაკავშირებული ცრურწმენა უკვე ფართოდ იყო გავრცელებული. ზოგიერთი შენობის მფლობელი ამ ნომერს შეგნებულად ტოვებდა, რათა ცრუმორწმუნე დამქირავებლები არ დაეფრთხო.

იმ პერიოდის საგაზეთო სტატიებში წერდნენ, რომ მე-13 სართულზე ფართების გაქირავება სულ უფრო რთულდებოდა. პრესაში ჩნდებოდა ცნობებიც ახალი საოფისე შენობების შესახებ, რომელთა ნუმერაციაში ეს რიცხვი საერთოდ არ გვხვდებოდა.

ზოგიერთ ადრეულ მაღალსართულიან შენობაში მე-13 სართული თავდაპირველად ჩვეულებრივ იყო აღნიშნული, თუმცა მოგვიანებით მფლობელებმა მე-12 სართულის ზემოთ მდებარე სივრცეები თავიდან გადანომრეს.

ამ ტენდენციას ყველა ცნობილი ცათამბჯენი არ მიჰყოლია. ნიუ-იორკის „ფლეტაირონის“ შენობას, რომელიც 1902 წელს აშენდა, „ვულვორთის“ შენობას – 1913 წელს, „კრაისლერის“ შენობას – 1930 წელს და „ემპაირ სტეიტ ბილდინგს“ – 1931 წელს, მე-13 სართული აქვთ.

რამდენად გავრცელებულია ეს პრაქტიკა?

შენობები, რომელთა ნუმერაციაშიც მე-13 სართული გამოტოვებულია, დღესაც მრავლად გვხვდება.

ხშირად ციტირებული, 2002 წლით დათარიღებული შეფასებით, რომელსაც ლიფტების მწარმოებელ კომპანია Otis-ს მიაწერენ, აშშ-ში 13-ზე მეტი სართულის მქონე შენობების 85 პროცენტში ეს რიცხვი გამოტოვებული იყო. თუმცა მოგვიანებით კომპანიის პრესსამსახურმა ამ სტატისტიკის დადასტურება ვერ შეძლო.

უფრო კონკრეტულ სურათს იძლევა 2024 წლის კვლევა, რომელიც ნიუ-იორკის მაღალსართულიან საცხოვრებელ შენობებს ეხებოდა: შესწავლილი შენობების მხოლოდ 13,5 პროცენტში აღმოჩნდა ბინა, რომლის სართულიც ნომრით 13 იყო აღნიშნული.

ასე რომ, როდესაც ლიფტში მე-12 სართულს პირდაპირ მე-14 მოსდევს, გამოტოვებული სივრცის ძებნა საჭირო არ არის – სართული თავის ადგილზეა, შეცვლილი მხოლოდ მისი სახელია.