ილონ მასკის კოსმოსურმა კომპანია SpaceX-მა ისტორიაში პირველად შეძლო გიგანტური რაკეტა Starship-ის ზედა საფეხურის დედამიწაზე დაბრუნება და სპეციალური მექანიკური სისტემით დაჭერა. წარმატებული ოპერაცია რაკეტის მე-15 საცდელი ფრენის ფარგლებში განხორციელდა და კოსმოსური ტექნოლოგიების განვითარების მნიშვნელოვან ეტაპად შეფასდა.

BBC-ის ინფორმაციით, ფრენა 22 საათ-ნახევარს გაგრძელდა, რის შემდეგაც Starship-ის ზედა საფეხური ტეხასის შტატში, ბოკა-ჩიკას მახლობლად მდებარე Starbase-ის კოსმოსურ ბაზაზე დაბრუნდა.

დაშვებისას კოსმოსური ხომალდი გამშვებ კოშკთან ახლოს ჰაერში გაჩერდა, რის შემდეგაც კოშკზე დამონტაჟებულმა სპეციალურმა მექანიკურმა მკლავებმა, რომლებსაც Chopsticks-ს უწოდებენ, მისი დაჭერა შეძლეს.

ოპერაციას SpaceX-ის თანამშრომლების ოვაციები მოჰყვა.

124-მეტრიანი რაკეტის მე-15 საცდელი ფრენა

Starship-ის სიმაღლე 124 მეტრს აღწევს. რაკეტა ტეხასში მდებარე Starbase-ის კოსმოსური ბაზიდან პარასკევს, ადგილობრივი დროით 16:47 საათზე გაუშვეს.

ეს Starship-ის მე-15 საცდელი ფრენა იყო და პირველი მისია, რომლის ფარგლებშიც SpaceX ორივე საფეხურის სრულად დაბრუნებასა და დაჭერას გეგმავდა.

Starship ორი ძირითადი ნაწილისგან შედგება: ქვედა საფეხური, სახელწოდებით Super Heavy, რაკეტის საწყის აჩქარებას უზრუნველყოფს, ხოლო ზედა საფეხური, Ship, კოსმოსში ტვირთისა და მომავალში ადამიანების ტრანსპორტირებისთვის არის განკუთვნილი.

კომპანიის თავდაპირველი გეგმის მიხედვით, გაშვებიდან დაახლოებით ექვს-ნახევარ წუთში გამშვებ კოშკს ქვედა საფეხურიც უნდა დაეჭირა.

თუმცა ფრენის მიმდინარეობისას ავტომატური უსაფრთხოების სისტემის ამოქმედების შედეგად ეს ოპერაცია შეწყდა.

Super Heavy გამშვები კოშკის ნაცვლად ოკეანისკენ გადაიმისამართა, სადაც წყლის ზედაპირთან მცირე ხნით გაჩერდა, შემდეგ კი აფეთქდა.

მოგვიანებით ილონ მასკმა სოციალურ ქსელ X-ზე განაცხადა, რომ ქვედა საფეხურს საწვავის რაოდენობა ოდნავ არასაკმარისი ჰქონდა.

Starship-მა ორბიტაზე 26 თანამგზავრი განათავსა

მიუხედავად ქვედა საფეხურის დაბრუნების წარუმატებელი მცდელობისა, Starship-ის ზედა საფეხურმა ფრენა წარმატებით გააგრძელა.

კოსმოსურმა ხომალდმა დედამიწის ორბიტაზე Starlink-ის სისტემის 26 თანამგზავრი განათავსა.

Starlink წარმოადგენს SpaceX-ის სატელიტური ინტერნეტის ქსელს, რომლის მიზანია მაღალსიჩქარიანი ინტერნეტკავშირის უზრუნველყოფა მსოფლიოს სხვადასხვა რეგიონში.

მისიის ფარგლებში Starship-ის ზედა საფეხურმა დედამიწის გარშემო 14 ბრუნი შეასრულა, რის შემდეგაც ატმოსფეროში დაბრუნდა და Starbase-ის გამშვებ კოშკთან დაჭერის ოპერაცია წარმატებით დაასრულა.

SpaceX-ს წინა საცდელი ფრენებისას Super Heavy-ის ქვედა საფეხურის დაჭერა სამჯერ ჰქონდა განხორციელებული.

თუმცა ზედა საფეხურის მსგავსი მეთოდით დაბრუნება პირველად მოხერხდა.

აღსანიშნავია, რომ Starship-ის ზედა საფეხურმა ორბიტაზე გასვლა პირველად მიმდინარე წლის სექტემბერში შეძლო.

რატომ არის რაკეტის ორივე საფეხურის დაბრუნება მნიშვნელოვანი?

SpaceX-ის ერთ-ერთი მთავარი სტრატეგიული მიზანი სრულად მრავალჯერადი გამოყენების კოსმოსური სისტემის შექმნაა.

კომპანიის კონცეფციის მიხედვით, რაკეტის ორივე საფეხური ფრენის დასრულების შემდეგ დედამიწაზე უნდა დაბრუნდეს, რათა ტექნიკური შემოწმებისა და მომზადების შემდეგ მათი ხელახლა გამოყენება გახდეს შესაძლებელი.

ეს მიდგომა მნიშვნელოვნად შეამცირებს კოსმოსური გაშვებების ხარჯებს და გაზრდის ფრენების სიხშირეს.

SpaceX-მა მრავალჯერადი გამოყენების ტექნოლოგიების განვითარებაში მნიშვნელოვანი წარმატება ჯერ კიდევ 2015 წელს მიაღწია, როდესაც Falcon 9-ის ქვედა საფეხურის ვერტიკალური დაშვება შეძლო.

დღეს Falcon 9-ის რაკეტები წელიწადში ასზე მეტ ფრენას ასრულებენ, ხოლო მათი ქვედა საფეხურების მრავალჯერადმა გამოყენებამ კოსმოსური გაშვებების ღირებულების შემცირებას შეუწყო ხელი.

თუმცა Starship-ის შემთხვევაში ამოცანა გაცილებით რთულია, რადგან კომპანია ორივე საფეხურის სრულად დაბრუნებასა და ხელახლა გამოყენებას ცდილობს.

დიდი ბრიტანეთის სამეფო აერონავტიკული საზოგადოების პრეზიდენტის, პროფესორ მალკოლმ მაკდონალდის შეფასებით, ბოლო საცდელი ფრენა მნიშვნელოვანი ტექნოლოგიური წინსვლაა, მიუხედავად იმისა, რომ ორივე საფეხურის ერთდროულად დაბრუნება ვერ მოხერხდა.

მისი განცხადებით, SpaceX-მა უკვე ცალ-ცალკე აჩვენა ორივე საფეხურის დაჭერის შესაძლებლობა, თუმცა მომდევნო გამოწვევა ამ ორი ოპერაციის ერთ ფრენაში გაერთიანება და მათი საიმედო, რეგულარული და ეკონომიკურად ეფექტიანი შესრულებაა.

Starship-ის განვითარება NASA-ს მთვარის პროგრამისთვის გადამწყვეტია

Starship-ის საცდელი ფრენების შედეგებს განსაკუთრებული მნიშვნელობა აქვს აშშ-ის კოსმოსური სააგენტოსთვის – NASA-სთვის.

SpaceX-ს NASA-სთან გაფორმებული აქვს კონტრაქტი, რომლის ფარგლებშიც Starship-ის ზედა საფეხურის სპეციალური მოდიფიკაცია მთვარის ზედაპირზე ასტრონავტების გადასაყვანად უნდა გამოიყენონ.

NASA ადამიანების მთვარეზე დაბრუნებას 2028 წლისთვის გეგმავს, თუმცა აღნიშნული ვადა ტექნოლოგიური და ორგანიზაციული თვალსაზრისით მნიშვნელოვან გამოწვევებთან არის დაკავშირებული.

Starship-ის განვითარება ამ პროგრამის ერთ-ერთი მთავარი კომპონენტია, რადგან კოსმოსურმა ხომალდმა უნდა შეძლოს არა მხოლოდ ორბიტაზე გასვლა, არამედ მთვარეზე დაშვება და ასტრონავტების უსაფრთხო ტრანსპორტირება.

NASA ამ მიმართულებით მხოლოდ SpaceX-თან არ თანამშრომლობს.

კოსმოსური სააგენტოს პარტნიორია ჯეფ ბეზოსის კომპანია Blue Origin-იც, რომელიც მთვარის მისიისთვის საკუთარ ტექნოლოგიებს, მათ შორის New Glenn-ის რაკეტასა და მთვარის დასაშვებ მოდულს ავითარებს.

ორივე კომპანიას მნიშვნელოვანი როლი აქვს Artemis III-ის მისიაშიც, რომელიც ამჟამად 2027 წლის ზაფხულისთვის არის დაგეგმილი.

მისიის ფარგლებში NASA-ს Orion-ის კოსმოსურ ხომალდში მყოფმა ოთხმა ასტრონავტმა SpaceX-ისა და Blue Origin-ის დასაშვებ მოდულებთან შეერთების ოპერაციები უნდა განახორციელოს.

აშშ-სა და ჩინეთს შორის კოსმოსური კონკურენცია ძლიერდება

Starship-ის განვითარებას განსაკუთრებულ მნიშვნელობას ანიჭებს აშშ-სა და ჩინეთს შორის მთვარის ათვისების მიმართულებით მზარდი კონკურენციაც.

NASA-ს ადმინისტრატორის, ჯარედ აიზეკმანის განცხადებით, შეერთებული შტატები ჩინეთთან კონკურენციაში იმყოფება მთვარეზე ადამიანების დაბრუნების საკითხში.

ჩინეთის კოსმოსური პროგრამა მთვარის ზედაპირზე საკუთარი ასტრონავტების გაგზავნას 2030 წლისთვის გეგმავს.

ამ ფონზე NASA-სთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია SpaceX-ისა და Blue Origin-ის ტექნოლოგიური პროექტების დროული განხორციელება.

თუმცა ორივე კომპანია მნიშვნელოვანი გამოწვევების წინაშე დგას.

BBC-ის ინფორმაციით, Blue Origin-მა მიმდინარე წლის დასაწყისში სერიოზული ტექნიკური წარუმატებლობა განიცადა, როდესაც მისი რაკეტა აფეთქდა და ფლორიდაში მდებარე გამშვები ინფრასტრუქტურა გაანადგურა. კომპანიის ფრენების განახლება, თავდაპირველი გეგმის ნაცვლად, 2027 წლის დასაწყისისთვის გადაიდო.

SpaceX-ის შემთხვევაშიც Starship-ის განვითარების ტემპი თავდაპირველ მოლოდინებზე ნელი აღმოჩნდა.

 

წყარო: BBC