1831 წელს შექმნილი კაცუშიკა ჰოკუსაის გრავიურა „კანაგავის დიდი ტალღა“ იაპონური ხელოვნების ერთ-ერთი ყველაზე ცნობილი ნამუშევარია. კომპოზიცია, რომელზეც უზარმაზარი ტალღა, სამი ნავი და შორეულ ფონზე ფუძის მთაა გამოსახული, თითქმის ორი საუკუნის განმავლობაში სხვადასხვა ინტერპრეტაციის საგნად რჩება.
ლონდონში გამართული გამოფენა, რომელზეც ჰოკუსაის გრავიურათა სერია „ფუძის მთის ოცდათექვსმეტი ხედი“ არის წარმოდგენილი, მკვლევრებს შესაძლებლობას აძლევს, „დიდი ტალღა“ მხატვრის სხვა ნამუშევრების კონტექსტში განიხილონ და მისი კომპოზიციის სიმბოლური მნიშვნელობები შეისწავლონ.
ტალღა, სამი ნავი და ფუძის მთა
„კანაგავის დიდი ტალღის“ ერთ-ერთი ყველაზე გამორჩეული დეტალი ტალღის ქაფიანი ქოჩორია, რომლის ფორმებიც მოხრილ ბრჭყალებს წააგავს.
სწორედ ამ მსგავსებამ მიიპყრო ვინსენტ ვან გოგისა და მისი ძმის, თეო ვან გოგის ყურადღება. 1888 წლის სექტემბერში მიმოწერისას ისინი ჰოკუსაის ნამუშევარს განიხილავდნენ და ტალღებს ბრჭყალებს ადარებდნენ, რომელთა შორის მოქცეული ნავის მდგომარეობაც განსაკუთრებით მძაფრად აღიქმება.
მიუხედავად იმისა, რომ გრავიურის კომპოზიცია შედარებით მცირე რაოდენობის ელემენტებისგან შედგება, მისი დეტალები ხშირად შეუმჩნეველი რჩება.
მაგალითად, ნამუშევარზე გამოსახულია არა ერთი, არამედ სამი ნავი. ეს გრძელი და ვიწრო სატვირთო ნავებია, რომლებსაც იაპონიაში ოშიოკური-ბუნეს უწოდებდნენ. ისინი საქონლის გადასაზიდად გამოიყენებოდა.
ნავებში მყოფი ადამიანების ფიგურები ტალღების მასშტაბთან შედარებით მცირეა. მათი მდგომარეობა ბუნებრივ გარემოსა და ადამიანის საქმიანობას შორის ურთიერთობის ერთ-ერთ ძირითად კომპოზიციურ ელემენტს ქმნის.
გრავიურის ფონზე გამოსახულია ფუძის მთა, რომელიც ტალღის ქვეშ, ჰორიზონტის სიახლოვეს ჩანს. თოვლით დაფარული მწვერვალი ფორმით ტალღების მოხაზულობასაც წააგავს.
ნამუშევრის ინტერპრეტაციისას მკვლევრები რამდენიმე საკითხს განიხილავენ: ასახავს თუ არა გრავიურა ბუნების ძალასთან ადამიანის დაპირისპირებას, წარმოადგენს თუ არა ტალღა სიცოცხლის წარმავლობის სიმბოლოს და რა მნიშვნელობა ენიჭება ამ კონტექსტში ფუძის მთას.
„ფუძის მთის ოცდათექვსმეტი ხედი“
„დიდი ტალღა“ ჰოკუსაის გრავიურათა სერიის – „ფუძის მთის ოცდათექვსმეტი ხედის“ – ნაწილია.
ლონდონის დალვიჩის სურათების გალერეაში წარმოდგენილია სერიის სრული შემადგენლობა, მათ შორის თავდაპირველ ნამუშევრებს მოგვიანებით დამატებული ათი გრავიურა. ეს პირველი შემთხვევაა, როდესაც გაერთიანებულ სამეფოში სერია ამ სახით გამოიფინა.
სერიის შექმნის პერიოდში ჰოკუსაი შემოქმედებითი ცვლილებების ეტაპზე იმყოფებოდა. 60 წელს გადაცილებულ მხატვარს მძიმე ინსულტი ჰქონდა გადატანილი, რის შემდეგაც განსაკუთრებული ყურადღება ფუძის მთის გამოსახვას დაუთმო.
იაპონურ კულტურაში ფუძის მთა დიდი ხნის განმავლობაში უკვდავებასთან ასოცირდებოდა და რელიგიური თაყვანისცემისა და მომლოცველობის მნიშვნელოვან ადგილს წარმოადგენდა.
ჰოკუსაი მთას სხვადასხვა გეოგრაფიული წერტილიდან, ამინდის პირობებში და ყოველდღიური საქმიანობის ფონზე გამოსახავდა.
სერიის თითოეული ნამუშევარი ფუძის მთის განსხვავებულ ხედს წარმოადგენს, თუმცა მათი ერთობლივი განხილვა საშუალებას იძლევა, გამოიკვეთოს თემები, რომლებიც „დიდ ტალღაშიც“ გვხვდება.
მეთევზის გამოსახულება და ადამიანის ადგილი ბუნებაში
სერიის ერთ-ერთი ნამუშევარია „კაჯიკაძავა კაის პროვინციაში“.
გრავიურაზე გამოსახულია მეთევზე, რომელიც მდინარე ფუძის სწრაფ დინებასთან, კლდოვან ნაპირზე დგას და თევზაობს.
მისი ფიგურა კომპოზიციის ცენტრალურ ნაწილშია განთავსებული. თევზაობისას გამოყენებული წვრილი ხაზები და მათი განლაგება გეომეტრიულ კავშირს ქმნის ფონზე გამოსახული ფუძის მთის სამკუთხა მოხაზულობასთან.
ამ ნამუშევარში ადამიანის ყოველდღიური საქმიანობა ბუნებრივ გარემოსთან უშუალო ურთიერთობაშია წარმოდგენილი.
მსგავსი კომპოზიციური პრინციპი გვხვდება „დიდ ტალღაშიც“, სადაც ნავებში მყოფი ადამიანების არსებობა ტალღებისა და მთის ფონზეა ასახული.
ორი გრავიურის შედარებისას ყურადღებას იქცევს ადამიანების მცირე მასშტაბი და მათი საქმიანობის დამოკიდებულება გარემო პირობებზე.
„კაჯიკაძავაში“ მეთევზის ხელში თავმოყრილი ხაზების მოხაზულობა ასევე შეიძლება დაუკავშირდეს „დიდ ტალღაში“ გამოსახული გრძელი ნავების ფორმებს.
გარე და შიდა სივრცეების ურთიერთმიმართება
სერიის კიდევ ერთი ნამუშევარია „ფუძიმიგაჰარა ოვარის პროვინციაში“.
მასზე გამოსახულია ხელოსანი, რომელიც დიდ ხის კასრს ამზადებს. დაუმთავრებელი კასრის მრგვალი ფორმა კომპოზიციის მნიშვნელოვან ნაწილს იკავებს.
კასრის ღიობში შორეულ ფონზე ფუძის მთა ჩანს.
ამგვარი განლაგებით ჰოკუსაი მაყურებლის ყურადღებას ერთდროულად ორ ობიექტზე ამახვილებს: წინა პლანზე არსებულ კასრსა და მის მიღმა გამოსახულ მთაზე.
კასრი ერთგვარ ვიზუალურ ჩარჩოს ქმნის, რომლის საშუალებითაც ფუძის მთა აღიქმება.
მსგავსი კომპოზიციური გადაწყვეტა შეინიშნება „დიდ ტალღაშიც“. აქ მთის ხედს უზარმაზარი ტალღის მოხრილი ფორმა შემოსაზღვრავს.
ორივე შემთხვევაში წინა პლანზე არსებული ობიექტი ერთდროულად ფარავს და გამოკვეთს შორეულ მთას.
ეს კომპოზიციური ურთიერთმიმართება მაყურებლის ყურადღებას სივრცის სხვადასხვა დონეს შორის გადაანაწილებს.
ფუძის მთა და ცვალებადობის თემა
ჰოკუსაის გრავიურათა სერიის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი თემაა ბუნებრივი გარემოს ცვალებადობა.
ეს საკითხი უკავშირდება ედოს პერიოდის იაპონურ გრავიურას, რომელიც უკიო-ე-ს სახელითაა ცნობილი. ტერმინი ხშირად ითარგმნება როგორც „მცურავი სამყაროს სურათები“ და დაკავშირებულია წარმავლობისა და ცვალებადობის კულტურულ წარმოდგენებთან.
ამ თემის განხილვისთვის მნიშვნელოვანია ნამუშევარი „ფუძის მთის ანარეკლი მისაკას ტბაში, კაის პროვინციაში“.
გრავიურაზე გამოსახულია მშვიდი ტბა, ნავში მყოფი მეთევზე, მწვანე ბორცვები და ფუძის მთა.
კომპოზიციის განსაკუთრებული დეტალია მთის ანარეკლი წყალში.
მიუხედავად იმისა, რომ გარემო გაზაფხულის ან ზაფხულის დასაწყისის შთაბეჭდილებას ქმნის, ტბაში არეკლილი ფუძის მთა თოვლით დაფარულია.
ამგვარად, ერთ კომპოზიციაში მთის ორი განსხვავებული მდგომარეობაა გაერთიანებული.
ეს გადაწყვეტა შეიძლება განიმარტოს როგორც დროის სხვადასხვა მონაკვეთის ერთდროული წარმოდგენა.
ცვალებადობის თემა „დიდ ტალღაშიც“ იკვეთება, სადაც მოძრავი წყლისა და უძრავი მთის დაპირისპირება კომპოზიციის საფუძველს წარმოადგენს.
ამასთან, ფუძის მთის მოხაზულობა ტალღების ფორმებს ჰგავს, რაც მათ შორის ვიზუალურ მსგავსებას ქმნის.
„დიდი ტალღის“ ადგილი მსოფლიო კულტურაში
1831 წელს შექმნილი „კანაგავის დიდი ტალღა“ დროთა განმავლობაში იაპონური ხელოვნების ფარგლებს გასცდა და საერთაშორისო კულტურაში ფართოდ გავრცელდა.
მისი გამოსახულება გამოიყენება სხვადასხვა ვიზუალურ და ციფრულ ფორმატში, მათ შორის ემოჯებში, ინტერნეტმემებში, კონსტრუქტორების ნაკრებებსა და იაპონურ 1 000-იენიან ბანკნოტზე.
ნამუშევრის ცნობადობა დაკავშირებულია მის კომპოზიციასთანაც, რომელიც რამდენიმე მკაფიო ვიზუალური ელემენტისგან შედგება: დიდი ტალღა, სამი ნავი და ფუძის მთა.
თუმცა გრავიურის მნიშვნელობის შესწავლა მხოლოდ ამ ელემენტების აღწერით არ შემოიფარგლება.
„ფუძის მთის ოცდათექვსმეტი ხედის“ სხვა ნამუშევრებთან შედარება აჩვენებს, რომ ჰოკუსაი განმეორებით მიმართავდა ადამიანის, ბუნებრივი გარემოს, სივრცისა და დროის ურთიერთმიმართების საკითხებს.
წყარო: BBC Culture