ჩრდილოატლანტიკური ალიანსი (ნატო) მაღალი დონის შეხვედრების რაოდენობას ამცირებს და 2027 წელს ალბანეთში დაგეგმილ ლიდერთა სამიტს აღარ გამართავს. გადაწყვეტილება ალიანსის წევრებს შორის თავდაცვის ხარჯების, ირანის საკითხისა და უკრაინაში მიმდინარე ომის გარშემო არსებული უთანხმოებების ფონზე მიიღება. ინფორმაციას Associated Press (AP) ავრცელებს.
ალბანეთის პრემიერ-მინისტრმა ედი რამამ განაცხადა, რომ სამიტის ჩატარების ახალ თარიღთან დაკავშირებით ალიანსში საერთო პოზიცია ჯერ არ არსებობს.
„ჯერჯერობით არ არის შეთანხმებული, როდის გაიმართება სამიტი, თუმცა დანამდვილებით შეიძლება ითქვას, რომ ეს 2027 წელს არ მოხდება. თუ სამიტი 2028 წელს გაიმართება, მას ტირანა უმასპინძლებს“, – განაცხადა რამამ.
ნატოს გენერალურმა მდივანმა მარკ რუტემ გადაწყვეტილების მნიშვნელობა შეამცირა და აღნიშნა, რომ ალიანსის ლიდერთა შეხვედრები საჭიროების შესაბამისად ტარდება.
„ნატოს სამიტების საკითხში მოქნილები ვართ. სამიტებს მაშინ ვმართავთ, როდესაც ამის საჭიროება არსებობს“, – განუცხადა რუტემ Associated Press-ს.
მისივე თქმით, მომდევნო სამიტიც მაშინ გაიმართება, როდესაც ამის აუცილებლობა დადგება.
ნატო მინისტრების შეხვედრებსაც ამცირებს
ალიანსის შეხვედრების განრიგის ცვლილება მხოლოდ სახელმწიფოთა და მთავრობათა მეთაურებს არ ეხება.
ნატოს თავდაცვის მინისტრები, როგორც წესი, ოქტომბერში იკრიბებიან, თუმცა მიმდინარე წლის ოქტომბერში ასეთი შეხვედრა არ გამართულა და არც 2027 წლის ოქტომბრისთვის არის დაგეგმილი.
ამასთან, მომავალი წლის განმავლობაში საგარეო საქმეთა მინისტრების მხოლოდ ერთი შეხვედრაა გათვალისწინებული, ნაცვლად აქამდე არსებული ორი შეხვედრისა.
ნატო ამ ცვლილებებს ორგანიზაციული რეორგანიზაციის პაკეტის ნაწილად განიხილავს.
Associated Press აღნიშნავს, რომ დონალდ ტრამპის ადმინისტრაციის წარმომადგენლებმა – თავდაცვის მინისტრმა პიტ ჰეგსეთმა და სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ – თანამდებობებზე დანიშვნის შემდეგ ნატოს ცალკეული შეხვედრები გამოტოვეს ან მათ დასრულებამდე დატოვეს.
უთანხმოება თავდაცვის ხარჯებთან დაკავშირებით
ალბანეთი 2027 წლის სამიტის მასპინძლად 2025 წელს დასახელდა, თუმცა მიმდინარე წლის ივლისში მიღებულ სამიტის დეკლარაციაში მისი, როგორც მომავალი მასპინძელი ქვეყნის, მითითება აღარ ყოფილა.
AP-ის ინფორმაციით, ალიანსის ზოგიერთი წევრი მიიჩნევს, რომ ალბანეთი თავდაცვაზე საკმარის თანხას არ ხარჯავს და, შესაბამისად, ქვეყნისთვის ასეთი მნიშვნელოვანი ღონისძიების მასპინძლობის მინიჭებას არ ემხრობოდა.
არსებული პროგნოზით, ალბანეთის თავდაცვის ხარჯები მიმდინარე წელს მთლიანი შიდა პროდუქტის 2,15%-ს შეადგენს.
ნატოს ახალი სამიზნე მაჩვენებლების თანახმად, 2035 წლისთვის ალიანსის 32-ვე წევრმა ძირითად თავდაცვით საჭიროებებზე მშპ-ის 3,5% უნდა დახარჯოს, ხოლო დამატებით 1,5% – თავდაცვასთან დაკავშირებულ ინფრასტრუქტურასა და სხვა შესაბამის მიმართულებებზე.
ამასთან, გამოცემა აღნიშნავს, რომ თავდაცვის ხარჯების თვალსაზრისით ალბანეთი ალიანსის ყველაზე დაბალი მაჩვენებლების მქონე ქვეყანა არ არის. ესპანეთი, ბელგია და სლოვენია დადგენილი მიზნების შესრულების მიმართულებით უფრო მეტად ჩამორჩებიან.
სამიტების ორგანიზება მნიშვნელოვან ფინანსურ რესურსებს მოითხოვს
ნატოს ლიდერთა სამიტების ორგანიზება მასპინძელი ქვეყნებისთვის მნიშვნელოვან ფინანსურ და ადმინისტრაციულ ხარჯებთან არის დაკავშირებული.
მაგალითად, 2025 წელს ჰააგაში გამართული სამიტის მოსამზადებლად ნიდერლანდებს დაახლოებით ერთი წელი და 100 მილიონი აშშ დოლარის ინვესტიცია დასჭირდა.
ალიანსის ოფიციალური პირების განმარტებით, ალბანეთში 2027 წლის სამიტის ჩასატარებლად საბოლოო გადაწყვეტილება არაუგვიანეს მიმდინარე წლის ოქტომბრისა უნდა მიღებულიყო, რათა ქვეყანას მოსამზადებელი სამუშაოებისთვის საკმარისი დრო დარჩენოდა.
მარკ რუტეს განცხადებით, 32 წევრი ქვეყნის ლიდერებისა და პარტნიორი სახელმწიფოების წარმომადგენლების მონაწილეობით შეხვედრის ორგანიზება უსაფრთხოების განსაკუთრებულ ზომებსა და მნიშვნელოვან ხარჯებს მოითხოვს.
ალიანსში არსებული პოლიტიკური უთანხმოებები
Associated Press-ის შეფასებით, მაღალი დონის შეხვედრების შემცირების ფონზე ნატოში კვლავ აქტუალურია წევრებს შორის პოლიტიკური უთანხმოებები.
გამოცემა იხსენებს ანკარაში გამართულ სამიტს, რომლის წინაც აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა კვლავ წამოჭრა გრენლანდიაზე კონტროლის დამყარების საკითხი. გრენლანდია ნატოს წევრი დანიის ავტონომიური ტერიტორიაა.
ტრამპმა ასევე უკმაყოფილება გამოხატა ალიანსის მიმართ ირანთან სამხედრო დაპირისპირების დროს მხარდაჭერის საკითხზე.
ევროპელი მოკავშირეებისთვის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან გამოწვევად რჩება რუსეთის შესაძლო სამხედრო საფრთხე და ალიანსის კოლექტიური თავდაცვის შესაძლებლობების გაძლიერება.
ექსპერტები სამიტების ნაკლები სიხშირით ჩატარებას არ გამორიცხავენ
ევროპული პოლიტიკის ანალიზის ცენტრის (CEPA) უფროსი მკვლევრისა და ნატოს დაზვერვის ყოფილი მაღალჩინოსნის, დევიდ კატლერის შეფასებით, ლიდერთა სამიტის გამართვა აუცილებელი არ არის, თუ დღის წესრიგში არ დგას ისეთი საკითხები, რომლებიც 32 ქვეყნის ხელმძღვანელის პირისპირ შეხვედრას მოითხოვს.
„თუ არ არსებობს საკითხები, რომელთა გადასაწყვეტადაც 32 ლიდერის შეკრებაა საჭირო, შესაძლოა შეხვედრის გამართვაც აუცილებელი არ იყოს“, – განაცხადა კატლერმა.
მისი თქმით, გარკვეულ პირობებში ალიანსს შეუძლია ლიდერთა სამიტებს შორის ორწლიანი ან სამწლიანი ინტერვალი შეინარჩუნოს.
ამასთან, საგანგებო ვითარებაში ნატოს დისტანციური სამიტის გამართვის შესაძლებლობაც აქვს. ასეთი ფორმატის პირველი შეხვედრა 2022 წლის თებერვალში, უკრაინაში რუსეთის სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ გაიმართა.
წყარო: Associated Press