ჩინეთის ქალაქ შენჟენში, აზია-წყნარი ოკეანის ეკონომიკური თანამშრომლობის (APEC) სამიტის ფარგლებში, 19 ნოემბერს აშშ-ის პრეზიდენტის, დონალდ ტრამპის, ჩინეთის პრეზიდენტის, სი ძინპინისა და რუსეთის პრეზიდენტის, ვლადიმირ პუტინის ისტორიული შეხვედრა გაიმართა.

ეს პირველი შემთხვევაა, როდესაც სამი ქვეყნის ლიდერები სპეციალურად ორგანიზებულ სამმხრივ ფორმატში შეიკრიბნენ საერთაშორისო უსაფრთხოებისა და გლობალური პოლიტიკის საკითხების განსახილველად.

შეხვედრის მთავარი თემები ბირთვული შეიარაღების შემცირება, უკრაინაში მიმდინარე ომი, ირანის საკითხი, ენერგეტიკული უსაფრთხოება და მსხვილ სახელმწიფოებს შორის სტრატეგიული ურთიერთობები იყო.

Associated Press-ის ინფორმაციით, მოლაპარაკებები ერთ საათზე მეტხანს გაგრძელდა. შეხვედრის დასრულებისთანავე ერთობლივი განცხადება არ გავრცელებულა.

სამიტს განსაკუთრებული ყურადღებით აკვირდებიან უკრაინასა და ევროპაში, სადაც შეშფოთებას გამოთქვამენ, რომ სამი მსხვილი სახელმწიფოს მოლაპარაკებების ფარგლებში შესაძლოა სხვა ქვეყნების უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული საკითხები მათი უშუალო მონაწილეობის გარეშე განიხილებოდეს.

როგორ მომზადდა ისტორიული შეხვედრა?

სამმხრივი შეხვედრის იდეაზე დონალდ ტრამპი რამდენიმე კვირის განმავლობაში საუბრობდა. ჯერ კიდევ 19 ოქტომბერს აშშ-ის პრეზიდენტმა განაცხადა, რომ ჩინეთში ვიზიტისას მზად იქნებოდა სი ძინპინთან და ვლადიმირ პუტინთან ერთობლივი მოლაპარაკება გაემართა.

13 ნოემბერს თეთრმა სახლმა ოფიციალურად დაადასტურა, რომ შეხვედრა შენჟენში, APEC-ის სამიტის ფარგლებში გაიმართებოდა. მოგვიანებით ინფორმაცია კრემლმაც დაადასტურა.

თავდაპირველად ამერიკული მხარე აცხადებდა, რომ მოლაპარაკებების მთავარი საკითხები ბირთვული შეიარაღების კონტროლი და ირანის წინააღმდეგ მიმდინარე სამხედრო დაპირისპირება იქნებოდა.

ვაშინგტონში განმარტავდნენ, რომ უკრაინის საკითხზე რუსეთთან და უკრაინასთან მოლაპარაკებების დამოუკიდებელი ფორმატი არსებობდა, რომელშიც ჩინეთი უშუალოდ არ მონაწილეობდა.

თუმცა შეხვედრის მოახლოებასთან ერთად დღის წესრიგი შეიცვალა. დონალდ ტრამპმა თავად დაადასტურა, რომ უკრაინაში მიმდინარე ომიც განხილვის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი საკითხი გახდებოდა.

ამასთან, თავდაპირველი გეგმებისგან განსხვავებით, სამმხრივ მოლაპარაკებამდე აშშ-ის პრეზიდენტმა ცალკეული შეხვედრები გამართა როგორც რუსეთის, ისე ჩინეთის პრეზიდენტებთან.

ტრამპის განსაკუთრებული დახვედრა ჩინეთში

დონალდ ტრამპი შენჟენში 18 ნოემბერს ჩავიდა. ამერიკის პრეზიდენტს აეროპორტში პირადად სი ძინპინი დახვდა, რაც ჩინეთის დიპლომატიური პროტოკოლის გათვალისწინებით განსაკუთრებული ჟესტი იყო.

ჩინეთის ლიდერის გადაწყვეტილებამ საერთაშორისო მედიის ყურადღება მიიპყრო, რადგან ქვეყნის უმაღლესი პოლიტიკური ხელმძღვანელი უცხოელ ლიდერებს აეროპორტში, როგორც წესი, პირადად არ ხვდება.

ტრამპმა დახვედრა შეერთებული შტატების მიმართ გამოხატული პატივისცემის ნიშნად შეაფასა.

საერთაშორისო ურთიერთობების თვალსაზრისით, მაღალი დონის საზეიმო დახვედრა შეიძლება განიმარტოს როგორც პეკინის სურვილი, შეინარჩუნოს ვაშინგტონთან პირდაპირი პოლიტიკური დიალოგი, მიუხედავად ორ ქვეყანას შორის არსებული ეკონომიკური, ტექნოლოგიური და უსაფრთხოების სფეროებში უთანხმოებისა.

იმავე დღეს შენჟენში ჩავიდა ვლადიმირ პუტინიც.

სამივე ლიდერი 18 ნოემბერს APEC-ის ოფიციალურ ღონისძიებაზე გამოჩნდა, სადაც ტრამპისა და პუტინის ხელის ჩამორთმევამ საერთაშორისო მედიის განსაკუთრებული ყურადღება დაიმსახურა.

ტრამპისა და პუტინის პირისპირ შეხვედრა – უკრაინა მთავარი თემა იყო

19 ნოემბერს, სამმხრივი მოლაპარაკებების დაწყებამდე, დონალდ ტრამპმა და ვლადიმირ პუტინმა მოკლე პირისპირ შეხვედრა გამართეს.

ეს მათი პირველი უშუალო მოლაპარაკება იყო 2025 წლის აგვისტოში, ალასკაში გამართული სამიტის შემდეგ.

შეხვედრის დაწყებამდე ტრამპმა რუსეთის პრეზიდენტს მეგობარი უწოდა და იმედი გამოთქვა, რომ მათ შორის დიალოგს მნიშვნელოვანი შედეგები მოჰყვებოდა.

კრემლის საგარეო პოლიტიკის საკითხებში პრეზიდენტის მრჩევლის, იური უშაკოვის განცხადებით, შეხვედრაზე მთავარი ყურადღება უკრაინაში მიმდინარე ომს დაეთმო. ლიდერები ასევე შეეხნენ რუსეთ-ამერიკის ორმხრივ ურთიერთობებს.

რუსული მხარის ინფორმაციით, შეხვედრამ პოზიტიურ გარემოში ჩაიარა, თუმცა კონკრეტული შეთანხმებების შესახებ განცხადება არ გაკეთებულა.

ალასკაში გამართული წინა სამიტის მსგავსად, ლიდერებს შორის პოზიტიური კომუნიკაცია თავისთავად არ ნიშნავს უკრაინის ომის დასრულების პირობებზე შეთანხმებას.

დღემდე უთანხმოების მთავარ საკითხებს რუსეთის მიერ ოკუპირებული ტერიტორიების სტატუსი, უკრაინის უსაფრთხოების გარანტიები, ქვეყნის საგარეო პოლიტიკური ორიენტაცია და ცეცხლის შეწყვეტის პირობები წარმოადგენს.

ტრამპისა და სი ძინპინის შეხვედრა – ვაჭრობა, უკრაინა და ირანი

რუსეთის პრეზიდენტთან შეხვედრის შემდეგ დონალდ ტრამპმა მოლაპარაკება ჩინეთის ლიდერთან გამართა.

აშშ-ის პრეზიდენტმა ყურადღება გაამახვილა ორ ქვეყანას შორის თანამშრომლობის შესაძლებლობებზე და განაცხადა, რომ ვაშინგტონსა და პეკინს შეუძლიათ უკრაინაში ომის დასრულებას ხელი შეუწყონ.

ტრამპმა ასევე ისაუბრა ამერიკულ-ჩინური სავაჭრო ურთიერთობების სტაბილიზაციაზე.

აშშ-ის პრეზიდენტის შეფასებით, მხარეებმა ეკონომიკურ ურთიერთობებში გარკვეული ბალანსის მიღწევა შეძლეს.

სი ძინპინმა, თავის მხრივ, ორ ქვეყანას შორის სტაბილური ურთიერთობების შენარჩუნების მნიშვნელობაზე გაამახვილა ყურადღება.

შეხვედრაზე მნიშვნელოვანი ადგილი ენერგეტიკულ უსაფრთხოებასაც დაეთმო.

ტრამპის განცხადებით, შეერთებულ შტატებსა და ჩინეთს საერთო ინტერესი აქვთ ჰორმუზის სრუტის გავლით ნავთობის შეუფერხებელ გადაზიდვასთან დაკავშირებით.

მან ასევე აღნიშნა, რომ ირანის მიერ ბირთვული იარაღის მოპოვების თავიდან აცილება მნიშვნელოვანი საერთაშორისო ამოცანაა.

ამასთან, ჩინეთის პრეზიდენტს ორმხრივი შეხვედრის საჯარო ნაწილში უკრაინისა და ირანის საკითხებზე კონკრეტული ვალდებულებები არ აუღია.

სამი ლიდერის განცხადებები სამმხრივი შეხვედრის დაწყებისას

დონალდ ტრამპმა შეხვედრის დაწყებისას განსაკუთრებული ყურადღება სამი სახელმწიფოს საერთაშორისო პასუხისმგებლობას დაუთმო.

მისი განცხადებით, მსოფლიოს უდიდესი ქვეყნების ლიდერებს განსაკუთრებული პასუხისმგებლობა ეკისრებათ ისეთი საკითხების განხილვაში, რომლებიც არა მხოლოდ მათ მოქალაქეებს, არამედ მთელ საერთაშორისო საზოგადოებას ეხება.

ტრამპმა შეხვედრის ერთ-ერთ მთავარ მიზნად ბირთვული იარაღის რაოდენობისა და მისი გამოყენების რისკის შემცირება დაასახელა.

ამასთან, აშშ-ის პრეზიდენტმა აღიარა, რომ ბირთვული შეიარაღების შემცირება რთული პროცესია, რადგან შესაბამისი იარაღის მქონე სახელმწიფოები მას საკუთარი ეროვნული უსაფრთხოების მნიშვნელოვან გარანტიად განიხილავენ.

სი ძინპინმა ყურადღება საერთაშორისო მშვიდობისა და სტაბილურობის შენარჩუნებაზე გაამახვილა.

ჩინეთის პრეზიდენტმა მხარი დაუჭირა მაღალი დონის რეგულარულ კომუნიკაციას, კონფლიქტების დიპლომატიური გზით მოგვარებასა და ეკონომიკური თანამშრომლობის გაძლიერებას.

მან ასევე ისაუბრა ქვეყნებს შორის ურთიერთპატივისცემის აუცილებლობაზე და ცივი ომისთვის დამახასიათებელი დაპირისპირების თავიდან აცილების მნიშვნელობაზე.

ვლადიმირ პუტინმა საკუთარ გამოსვლაში აღნიშნა, რომ სამ ქვეყანას რეგიონული კონფლიქტების მოგვარებასთან დაკავშირებით საერთო ინტერესები აქვს და ამ კონტექსტში უკრაინის საკითხიც ახსენა.

რუსეთის პრეზიდენტმა ასევე ყურადღება გაამახვილა საერთაშორისო სამართალზე, ენერგეტიკულ და სასურსათო უსაფრთხოებაზე.

მიუხედავად ლიდერების მიერ თანამშრომლობის მნიშვნელობაზე გაკეთებული განცხადებებისა, სამივე სახელმწიფოს კონკრეტულ საკითხებთან დაკავშირებით განსხვავებული სტრატეგიული ინტერესები აქვს.

ბირთვული შეიარაღება – სამიტის ერთ-ერთი მთავარი საკითხი

სამმხრივი შეხვედრის განსაკუთრებული მნიშვნელობა იმითაც არის განპირობებული, რომ მოლაპარაკებებში მსოფლიოს სამი უდიდესი ბირთვული არსენალის მქონე სახელმწიფო მონაწილეობს.

2026 წლის თებერვალში აშშ-სა და რუსეთს შორის მოქმედ ბოლო მნიშვნელოვან შეთანხმებას სტრატეგიული ბირთვული შეიარაღების კონტროლის შესახებ – New START-ს მოქმედების ვადა ამოეწურა.

2010 წელს ხელმოწერილი შეთანხმება ითვალისწინებდა განლაგებული სტრატეგიული ბირთვული ქობინებისა და მათი გადამტანი საშუალებების რაოდენობრივ შეზღუდვას.

ხელშეკრულების მოქმედების დასრულების შემდეგ ბირთვული შეიარაღების კონტროლის საერთაშორისო სისტემა მნიშვნელოვანი გამოწვევის წინაშე აღმოჩნდა.

რუსეთი შეთანხმების მოქმედების გახანგრძლივების შესაძლებლობაზე საუბრობდა, თუმცა დონალდ ტრამპის ადმინისტრაცია უფრო ფართო ფორმატის შექმნას ემხრობა, რომელშიც ჩინეთიც მიიღებს მონაწილეობას.

სტოკჰოლმის მშვიდობის კვლევის საერთაშორისო ინსტიტუტის (SIPRI) შეფასებაზე დაყრდნობით გავრცელებული მონაცემებით, 2026 წლის იანვრისთვის რუსეთის ბირთვული არსენალი დაახლოებით 5 420 ქობინს შეადგენდა, შეერთებული შტატების – 5 042-ს, ხოლო ჩინეთის – 620-ს.

ეს მონაცემები მთლიან შეფასებით მარაგს ასახავს და არა მხოლოდ საბრძოლო მზადყოფნაში მყოფი ქობინების რაოდენობას.

ჩინეთი სამმხრივი განიარაღების მოლაპარაკებების მიმართ თავშეკავებულ პოზიციას ინარჩუნებს.

პეკინის მთავარი არგუმენტია, რომ მისი ბირთვული არსენალი მნიშვნელოვნად ჩამოუვარდება აშშ-ისა და რუსეთის არსენალებს და ამ სახელმწიფოებთან ერთნაირი შეზღუდვების დაწესება მის უსაფრთხოების ინტერესებს არ შეესაბამება.

ვაშინგტონი კი ჩინეთის ბირთვული შესაძლებლობების ზრდას მიიჩნევს მიზეზად, რის გამოც მომავალ შეთანხმებაში პეკინის მონაწილეობა აუცილებელია.

ამ უთანხმოების გათვალისწინებით, ექსპერტები მიიჩნევენ, რომ შენჟენის შეხვედრა შესაძლოა ბირთვული შეიარაღების კონტროლის შესახებ დიალოგის დასაწყისად იქცეს, თუმცა უშუალოდ ახალი ხელშეკრულების გაფორმება გაცილებით რთული და ხანგრძლივი პროცესია.

უკრაინის ომი – რატომ აკვირდებიან შეხვედრას განსაკუთრებული ყურადღებით კიევში?

რუსეთის მიერ უკრაინაში სრულმასშტაბიანი შეჭრიდან თითქმის ხუთი წლის შემდეგ ომის დასრულების საკითხი კვლავ საერთაშორისო დიპლომატიის ერთ-ერთ მთავარ გამოწვევად რჩება.

შენჟენში გამართულ შეხვედრაზე უკრაინის საკითხის განხილვა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან ჩინეთს რუსეთთან მჭიდრო ეკონომიკური და პოლიტიკური ურთიერთობები აქვს.

დასავლეთის მიერ რუსეთის წინააღმდეგ დაწესებული სანქციების ფონზე ჩინეთი მოსკოვისთვის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს სავაჭრო პარტნიორად ჩამოყალიბდა.

პეკინი რუსული ენერგორესურსების მნიშვნელოვანი მომხმარებელია.

დასავლეთის ქვეყნები ჩინეთს ასევე აკრიტიკებენ რუსეთში ისეთი ტექნოლოგიებისა და ორმაგი დანიშნულების პროდუქციის ექსპორტის გამო, რომელთა გამოყენებაც სამხედრო წარმოებაშია შესაძლებელი.

ჩინეთი საკუთარ პოზიციას მშვიდობისა და პოლიტიკური დიალოგის მხარდაჭერით ხსნის და პირდაპირ სამხედრო ჩართულობას უარყოფს.

ვაშინგტონში არსებობს მოლოდინი, რომ პეკინს მოსკოვზე ეკონომიკური და დიპლომატიური გავლენის გამოყენება შეუძლია.

თუმცა ჩინეთის ხელისუფლებას უკრაინის ომის დასრულების პროცესში უშუალო შუამავლის როლის აღების სურვილი მკაფიოდ არ გამოუხატავს.

პეკინისთვის მნიშვნელოვანი საკითხია რუსეთთან პარტნიორული ურთიერთობების შენარჩუნებაც, განსაკუთრებით შეერთებულ შტატებთან სტრატეგიული კონკურენციის პირობებში.

ამასთან, ტრამპის სურვილი, ჩინეთი უკრაინის სამშვიდობო პროცესში ჩართოს, არ ნიშნავს, რომ მხარეები ომის დასრულების კონკრეტულ პირობებზე შეთანხმდნენ.

უკრაინის რეაქცია – გადაწყვეტილებები უკრაინის გარეშე არ უნდა მიიღონ

კიევში სამმხრივ შეხვედრას განსაკუთრებული სიფრთხილით შეხვდნენ.

უკრაინის პრეზიდენტმა, ვოლოდიმირ ზელენსკიმ, არაერთხელ აღნიშნა, რომ უკრაინის მომავალთან დაკავშირებული გადაწყვეტილებები ქვეყნის უშუალო მონაწილეობის გარეშე არ უნდა მიიღებოდეს.

18 ნოემბერს ვაშინგტონში უკრაინის საქმეთა დროებითმა რწმუნებულმა, დენის სიენიკმა, განაცხადა, რომ უკრაინასთან დაკავშირებული საკითხები უკრაინის მონაწილეობით უნდა გადაწყდეს, ხოლო ევროპის უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ პროცესებში ევროპული სახელმწიფოების ჩართულობა აუცილებელია.

უკრაინული მხარე ასევე მიიჩნევს, რომ საერთაშორისო დიპლომატიური შეხვედრები რუსეთმა საკუთარი პოლიტიკური პოზიციების გასამყარებლად არ უნდა გამოიყენოს.

ზელენსკის განცხადებით, კიევი ამერიკელი წარმომადგენლებისგან ჩინეთში გამართული შეხვედრების შესახებ დეტალური ინფორმაციის მიღებას ელოდება.

ამ მიზნით ბერლინში უკრაინისა და ევროპელი მოკავშირეების წარმომადგენლებთან შეხვედრებში მონაწილეობა უნდა მიიღონ დონალდ ტრამპის წარმომადგენლებმა – სტივ უიტკოფმა და ჯარედ კუშნერმა.

კუშნერის განცხადებით, მათი ამოცანაა უკრაინასა და ევროპასთან კოორდინაციის გაძლიერება, ხანგრძლივი მშვიდობის ძირითადი საკითხების შესახებ საერთო პოზიციის ჩამოყალიბება და მოლაპარაკებების შემდეგი ეტაპის მომზადება.

ევროპის რეაქცია – უსაფრთხოების საკითხებში მონაწილეობის მოთხოვნა

შენჟენის შეხვედრამ ევროპაშიც გააჩინა კითხვები გლობალურ დიპლომატიაში ევროკავშირის როლის შესახებ.

სამმხრივ ფორმატში ევროკავშირის არცერთი წარმომადგენელი არ მონაწილეობს, მიუხედავად იმისა, რომ განხილული საკითხების მნიშვნელოვანი ნაწილი უშუალოდ ევროპის უსაფრთხოებასა და ეკონომიკურ ინტერესებს უკავშირდება.

ევროპის ქვეყნები უკრაინის სამხედრო და ფინანსური მხარდაჭერის ერთ-ერთ მთავარ წყაროდ რჩებიან და რუსეთის მიმართ ფართომასშტაბიან სანქციებს ახორციელებენ.

ამიტომ ევროპისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რომ უკრაინის ომის დასრულებასთან დაკავშირებულმა შეთანხმებებმა კონტინენტის უსაფრთხოების გრძელვადიანი ინტერესებიც გაითვალისწინოს.

საფრანგეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა შეხვედრის შესაძლო შედეგებთან დაკავშირებით სკეპტიკური დამოკიდებულება გამოხატა და აღნიშნა, რომ სამი ლიდერის პოზიციებს შორის მნიშვნელოვანი განსხვავებები არსებობს.

მისი შეფასებით, მსოფლიო პოლიტიკაში უმსხვილესი ძალების განხილვისას ევროკავშირის ეკონომიკური და პოლიტიკური მნიშვნელობაც უნდა იყოს გათვალისწინებული.

შენჟენის სამიტის პარალელურად ბერლინში დაგეგმილი უკრაინის მოკავშირეების შეხვედრაც სწორედ ევროპისა და უკრაინის სამშვიდობო პროცესში მონაწილეობის შენარჩუნებას ემსახურება.

გამოხმაურებები შეერთებულ შტატებში

ტრამპის შეხვედრას პოლიტიკური გამოხმაურება მოჰყვა თავად შეერთებულ შტატებშიც.

სამიტის წინ ცხრა დემოკრატი სენატორი ერთობლივი განცხადებით გამოვიდა და პრეზიდენტს ჩინეთთან და რუსეთთან მოლაპარაკებებისას აშშ-ის ეროვნული ინტერესების დაცვა და უსაფრთხოების საკითხებზე მკაფიო პოზიციის დაფიქსირება მოუწოდა.

განცხადების ინიციატორი სენატის საგარეო ურთიერთობათა კომიტეტის დემოკრატი წევრი ჯინ შაჰინი იყო.

სენატორების პოზიცია ასახავს ვაშინგტონში არსებულ პოლიტიკურ უთანხმოებას იმის შესახებ, თუ როგორ უნდა წარმართოს ამერიკის ადმინისტრაციამ დიალოგი რუსეთთან და ჩინეთთან.

ტრამპის ადმინისტრაცია უშუალო მოლაპარაკებებს კონფლიქტების მოგვარებისა და საერთაშორისო დაძაბულობის შემცირების შესაძლებლობად განიხილავს.

მისი კრიტიკოსები კი ყურადღებას ამახვილებენ იმ რისკზე, რომ მაღალი დონის დიპლომატიურ შეხვედრებს კონკრეტული დათმობები და უსაფრთხოების მექანიზმები არ მოჰყვეს.

სამიტი ტრამპისთვის შიდა პოლიტიკური გამოწვევების ფონზეც მიმდინარეობს. ნოემბრის შუალედური არჩევნების შედეგების შემდეგ ადმინისტრაციას დამატებითი პოლიტიკური წნეხის პირობებში უწევს საგარეო პოლიტიკის განხორციელება.

ირანის საკითხი და ჰორმუზის სრუტე

სამიტის კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი საკითხი ირანის გარშემო შექმნილი ვითარებაა.

ჰორმუზის სრუტეში უსაფრთხოების გაუარესებამ და რეგიონში სამხედრო დაპირისპირებამ გავლენა მოახდინა ნავთობის საერთაშორისო მიწოდებაზე, ენერგორესურსების ფასებსა და გლობალურ ეკონომიკურ მოლოდინებზე.

ჰორმუზის სრუტე მსოფლიო ენერგეტიკული ვაჭრობის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი მარშრუტია.

მისი გავლით სპარსეთის ყურის ქვეყნებიდან ნავთობისა და თხევადი ბუნებრივი აირის მნიშვნელოვანი მოცულობა საერთაშორისო ბაზრებზე ხვდება.

შეერთებულ შტატებს, ჩინეთსა და რუსეთს ირანთან დაკავშირებით განსხვავებული ინტერესები აქვთ.

ვაშინგტონი ყურადღებას ამახვილებს ირანის ბირთვული შესაძლებლობების შეზღუდვასა და საზღვაო მიმოსვლის უსაფრთხოებაზე.

ჩინეთისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია ენერგორესურსების სტაბილური მიწოდება და ახლო აღმოსავლეთში ეკონომიკური კავშირების შენარჩუნება.

რუსეთს კი ირანთან განვითარებული სამხედრო, პოლიტიკური და ეკონომიკური პარტნიორობა აკავშირებს.

მიუხედავად ამ განსხვავებებისა, საერთაშორისო ვაჭრობისა და ენერგეტიკული მარშრუტების უსაფრთხოება თანამშრომლობის ერთ-ერთი შესაძლო მიმართულებაა.

ამ ეტაპზე უცნობია, მიაღწიეს თუ არა ლიდერებმა ირანის საკითხთან დაკავშირებით რაიმე კონკრეტულ შეთანხმებას.

საერთაშორისო ვაჭრობა და აშშ-ჩინეთის ტექნოლოგიური კონკურენცია

სამიტს ეკონომიკური განზომილებაც აქვს.

შეერთებულ შტატებსა და ჩინეთს შორის ბოლო წლებში მნიშვნელოვანი უთანხმოებები წარმოიშვა საბაჟო ტარიფების, ნახევარგამტარების, ხელოვნური ინტელექტის, ტექნოლოგიური ექსპორტისა და ინდუსტრიული პოლიტიკის საკითხებზე.

მიუხედავად ორმხრივი სავაჭრო ურთიერთობების სტაბილიზაციის მცდელობებისა, სტრატეგიული ტექნოლოგიების სფეროში კონკურენცია გრძელდება.

ვაშინგტონი მოწინავე ნახევარგამტარებს ეროვნული უსაფრთხოების საკითხს უკავშირებს და ჩინეთისთვის თანამედროვე ტექნოლოგიების ხელმისაწვდომობის შეზღუდვას ცდილობს.

პეკინი ამ შეზღუდვებს ეკონომიკური კონკურენციისა და ჩინეთის ტექნოლოგიური განვითარების შეფერხების მცდელობად განიხილავს.

APEC-ის სამიტზე სი ძინპინმა თავისუფალი და ღია ვაჭრობის მნიშვნელობაზე ისაუბრა.

ვლადიმირ პუტინმა კი დასავლეთის სანქციები და ეკონომიკური პროტექციონიზმი გააკრიტიკა და აზია-წყნარი ოკეანის რეგიონის ენერგეტიკულ და სასურსათო უსაფრთხოებაში რუსეთის როლზე გაამახვილა ყურადღება.

ამ საკითხებზე მოსკოვისა და პეკინის პოზიციები ნაწილობრივ ემთხვევა ერთმანეთს, თუმცა ეს არ ნიშნავს, რომ მათ ეკონომიკურ პოლიტიკაში ყველა მიმართულებით საერთო ინტერესები აქვთ.

რუსეთისა და ჩინეთის დაახლოება – შეხვედრის მნიშვნელოვანი პოლიტიკური ფონი

2022 წლის თებერვალში, უკრაინაში რუსეთის სრულმასშტაბიან შეჭრამდე რამდენიმე კვირით ადრე, მოსკოვმა და პეკინმა პარტნიორული ურთიერთობების გაღრმავების შესახებ განაცხადეს.

შემდგომ წლებში დასავლეთის სანქციების ფონზე რუსეთმა ჩინეთთან ეკონომიკური თანამშრომლობა მნიშვნელოვნად გააფართოვა.

გაიზარდა რუსული ენერგორესურსების ექსპორტის მნიშვნელობა ჩინეთის ბაზარზე, ხოლო ჩინური წარმოების ტექნოლოგიებმა და სამომხმარებლო პროდუქტებმა რუსეთის ეკონომიკაში უფრო მნიშვნელოვანი ადგილი დაიკავა.

პოლიტიკურ დონეზე ორივე სახელმწიფო ხშირად აკრიტიკებს საერთაშორისო სისტემაში შეერთებული შტატების გავლენას და მრავალპოლუსიანი მსოფლიო წესრიგის ჩამოყალიბების აუცილებლობაზე საუბრობს.

ამ ფონზე შენჟენის შეხვედრა მოსკოვისთვის შესაძლებლობაა, საერთაშორისო დიპლომატიაში რუსეთის როლი კიდევ ერთხელ წარმოაჩინოს.

ჩინეთისთვის კი მასპინძლის სტატუსი საკუთარი საერთაშორისო პოლიტიკური გავლენის დემონსტრირების შესაძლებლობას ქმნის.

ამავე დროს, პეკინისთვის შეერთებულ შტატებთან ეკონომიკური ურთიერთობების შენარჩუნებაც მნიშვნელოვანია, რაც ჩინეთის საგარეო პოლიტიკას დამატებით სირთულეს სძენს.

რატომ ადარებენ შენჟენის სამიტს იალტის კონფერენციას?

სამმხრივი შეხვედრის გამოცხადების შემდეგ საერთაშორისო პოლიტიკურ დისკუსიებში 1945 წლის იალტის კონფერენციის ანალოგიაც გაჩნდა.

მეორე მსოფლიო ომის დასრულებამდე რამდენიმე თვით ადრე იალტაში აშშ-ის პრეზიდენტი ფრანკლინ დელანო რუზველტი, ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრი უინსტონ ჩერჩილი და საბჭოთა კავშირის ლიდერი იოსებ სტალინი შეიკრიბნენ.

მოლაპარაკებები ომის შემდგომი ევროპის მოწყობას, გერმანიის მომავალს, საერთაშორისო უსაფრთხოებასა და გაერთიანებული ერების ორგანიზაციის ჩამოყალიბებას შეეხებოდა.

შენჟენის შეხვედრასთან პარალელის გავლების საფუძველი უფრო მცირე ქვეყნების შეშფოთებაა, რომ მსხვილმა სახელმწიფოებმა შესაძლოა გლობალური უსაფრთხოების საკითხები დამოუკიდებლად განიხილონ და გავლენის სფეროების შესახებ შეთანხმებებს მიაღწიონ.

თუმცა ორ შეხვედრას შორის მნიშვნელოვანი ისტორიული და სამართლებრივი განსხვავებები არსებობს.

იალტის კონფერენცია მეორე მსოფლიო ომის დასრულების წინ გაიმართა და უშუალოდ ომისშემდგომი მოწყობის საკითხებს ეხებოდა.

შენჟენის შეხვედრა კი განსხვავებულ საერთაშორისო გარემოში მიმდინარეობს და მას არ გააჩნია სხვა სუვერენული სახელმწიფოების პოლიტიკური მომავლის განსაზღვრის სამართლებრივი უფლებამოსილება.

კრემლის პრესმდივანმა დიმიტრი პესკოვმაც უარყო იალტის კონფერენციასთან პირდაპირი შედარების შესაძლებლობა და განაცხადა, რომ სამი სახელმწიფოს შეთანხმებები სხვა ქვეყნებს თავს არ უნდა მოახვიონ.

შესაბამისად, ახალი იალტის შესახებ საუბარი ამ ეტაპზე პოლიტიკური დისკუსიისა და ისტორიული ანალოგიის ნაწილია და არა მსოფლიოს გავლენის სფეროებად გადანაწილების შესახებ დადასტურებული შეთანხმების მტკიცებულება.

რას ელოდა საერთაშორისო საზოგადოება სამიტისგან?

საერთაშორისო ურთიერთობების სპეციალისტების შეფასებით, შეხვედრის ისტორიული და სიმბოლური მნიშვნელობა შესაძლოა მის უშუალო პრაქტიკულ შედეგებს აღემატებოდეს.

ამის მიზეზი სამივე სახელმწიფოს განსხვავებული ინტერესებია.

აშშ-ის ადმინისტრაციისთვის მნიშვნელოვან ამოცანებს წარმოადგენს ბირთვული შეიარაღების შემცირების შესახებ დიალოგის დაწყება, უკრაინის ომის დასრულებაში პროგრესის მიღწევა, ირანის საკითხის მოგვარება და ჩინეთთან ეკონომიკური ურთიერთობების სტაბილიზაცია.

ჩინეთისთვის პრიორიტეტულია საერთაშორისო ვაჭრობის სტაბილურობა, ენერგეტიკული უსაფრთხოება, ვაშინგტონთან დაძაბულობის მართვა და საკუთარი დამოუკიდებელი სტრატეგიული პოზიციის შენარჩუნება.

რუსეთისთვის მნიშვნელოვანი საკითხებია უკრაინასთან დაკავშირებულ მოლაპარაკებებში საკუთარი მოთხოვნების წამოწევა, დასავლეთის სანქციების საკითხი და საერთაშორისო დიპლომატიაში მოსკოვის გავლენის დემონსტრირება.

ამ მიზნების ნაწილი ერთმანეთს ემთხვევა, თუმცა მნიშვნელოვან საკითხებზე მხარეთა პოზიციები კვლავ განსხვავებულია.

ექსპერტები თანამშრომლობის შესაძლო მიმართულებებად განიხილავენ ბირთვული რისკების შემცირების შესახებ შემდგომ დიალოგს, კრიზისების მართვის საკომუნიკაციო მექანიზმების განვითარებასა და ენერგეტიკული უსაფრთხოების საკითხებზე კონსულტაციებს.

გაცილებით რთულია ისეთი შეთანხმებების მიღწევა, რომლებიც უკრაინის ომის დასრულებას, ბირთვული არსენალების კონკრეტულ შემცირებას ან აშშ-ჩინეთის სტრატეგიული კონკურენციის არსებით ცვლილებას შეეხება.

როგორ დასრულდა შეხვედრა და რა იქნება შემდეგი?

Associated Press-ის ინფორმაციით, დონალდ ტრამპის, სი ძინპინისა და ვლადიმირ პუტინის სამმხრივი მოლაპარაკება ერთ საათზე მეტხანს გაგრძელდა.

შეხვედრის დასრულებისთანავე ლიდერებს ერთობლივი განცხადება არ გაუვრცელებიათ.

ამ ეტაპზე არ გამოცხადებულა არც ბირთვული შეიარაღების შემცირების კონკრეტული შეთანხმება და არც უკრაინასა თუ ირანთან დაკავშირებით მიღწეული გადაწყვეტილება.

ეს არ გამორიცხავს, რომ მხარეებმა დახურულ მოლაპარაკებებზე შემდგომი კონსულტაციების შესაძლებლობები განიხილეს, თუმცა მათი შინაარსის შესახებ ოფიციალური ინფორმაცია ჯერ შეზღუდულია.

შეხვედრის რეალური შედეგების შეფასებისთვის მნიშვნელოვანი იქნება ვაშინგტონის, პეკინისა და მოსკოვის შემდგომი ოფიციალური განცხადებები, უკრაინასთან და ევროპელ პარტნიორებთან დაგეგმილი კონსულტაციები და ბირთვული შეიარაღების კონტროლის საკითხზე შესაძლო სამუშაო პროცესის დაწყება.

შენჟენის სამიტი უკვე წარმოადგენს მნიშვნელოვან დიპლომატიურ მოვლენას, თუმცა მისი გრძელვადიანი პოლიტიკური მნიშვნელობა დამოკიდებული იქნება იმაზე, გადაიზრდება თუ არა უმაღლეს დონეზე გამართული დიალოგი კონკრეტულ შეთანხმებებში.

სამი უდიდესი ბირთვული სახელმწიფოს ლიდერების ერთ მაგიდასთან შეკრება საერთაშორისო ურთიერთობებში ახალი საკომუნიკაციო შესაძლებლობის შექმნას ნიშნავს, მაგრამ ჯერ არ იძლევა საფუძველს ვისაუბროთ ახალი მსოფლიო წესრიგის ფორმირებაზე ან მიმდინარე სამხედრო კონფლიქტების დასრულების შესახებ მიღწეულ შეთანხმებაზე.

წყარო:

www.reuters.com

apnews.com

www.washingtonpost.com

www.rferl.org

www.euronews.com

www.aljazeera.com

en.yna.co.kr

www.aa.com.tr