ვაშინგტონსა და თეირანს შორის დაძაბულობა მწვავდება. მიუხედავად 8 აპრილს ძალაში შესული ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმებისა, მხარეები ერთმანეთის სამხედრო ობიექტებზე იერიშებს აგრძელებენ, რაც არღვევს სტაბილურობის მოლოდინს. პარალელურად, აშშ-ის პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი აცხადებს, რომ ირანთან „ძალიან კარგი შეთანხმების“ მიღწევასთან ახლოსაა, თუმცა მიმდინარე საომარი მოქმედებები პროცესის ფინალიზებას საფრთხეს უქმნის.
კონფლიქტის ახალი ტალღა შაბათ-კვირას დაიწყო. აშშ-ის სამხედრო ცენტრალურმა სარდლობამ (CENTCOM) სოციალურ ქსელ X-ში დაადასტურა, რომ ირანულ სამხედრო ინფრასტრუქტურაზე მიზანმიმართული დარტყმები განახორციელა. საპასუხოდ, ორშაბათს, ირანის ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსმა (IRGC) ყურის რეგიონში მდებარე ამერიკულ ბაზაზე იერიშის მიტანის შესახებ გამოაცხადა. სიტუაციას კიდევ უფრო ამწვავებს ირანის მიერ ჰორმუზის სრუტის დე ფაქტო ბლოკადა და ტრამპის ადმინისტრაციის მიერ ირანული პორტებისთვის დაწესებული საზღვაო ბლოკადა.
სად განხორციელდა ორმხრივი იერიშები
CENTCOM-ის განცხადებით, ამერიკულმა გამანადგურებლებმა დარტყმები მიაყენეს ირანულ სარადარო და დრონების ობიექტებს ქალაქ გორუკსა და კუნძულ კეშმზე. ვაშინგტონის განმარტებით, ეს იყო პასუხი ირანის მიერ საერთაშორისო წყლების თავზე აშშ-ის MQ-1 ტიპის დრონის ჩამოგდებაზე. ოპერაციის ფარგლებში განადგურდა ირანის საჰაერო თავდაცვის სისტემა, სახმელეთო მართვის სადგური და ორი თავდამსხმელი დრონი, რომლებიც საფრთხეს უქმნიდნენ რეგიონულ წყლებში მოძრავ გემებს.
საპასუხოდ, ირანულმა მხარემ, ნახევრად ოფიციალური საინფორმაციო სააგენტო Fars-ის ცნობით, მიზანში ამოიღო ის ამერიკული ავიაბაზა, საიდანაც სამხრეთ ირანში სატელეკომუნიკაციო კოშკზე თავდასხმა დაიგეგმა. ამავდროულად:
ქუვეითში: ქვეყნის საჰაერო თავდაცვამ, სადაც აშშ-ის მთავარი ბაზაა განთავსებული, სახელმწიფო სააგენტო KUNA-ს ცნობით, რაკეტებისა და დრონების თავდასხმები მოიგერია.
ერაყის ქურთისტანში: ირანულმა ქურთულმა პარტიამ „კომალამ“ და ქურთისტანის თავისუფლების პარტიამ (PAK) IRGC ერბილის პროვინციაში მდებარე მათ შტაბ-ბინებზე რაკეტებითა და დრონებით თავდასხმაში დაადანაშაულეს.
მას შემდეგ, რაც აშშ-მა და ისრაელმა მიმდინარე წლის 28 თებერვალს ირანის წინააღმდეგ საომარი მოქმედებები დაიწყეს, თეირანი რეგულარულად ესხმის თავს ამერიკულ ბაზებსა და მოკავშირე ჯგუფებს. ირანის საგარეო საქმეთა სამინისტროს სპიკერმა ისმაილ ბაღაიმ კიდევ ერთხელ აღნიშნა, რომ თეირანს აქვს სრული უფლება უპასუხოს მის წინააღმდეგ გამოყენებულ ნებისმიერ რეგიონულ აქტივს.
ქრონოლოგია: ცეცხლის შეწყვეტის რეჟიმის დარღვევები
დაპირისპირება 8 აპრილის შეთანხმების მიუხედავად არ შეწყვეტილა. პროცესები რამდენიმე კვირაა დესტაბილიზაციის რეჟიმში მიმდინარეობს:
10 აპრილი: ცეცხლის შეწყვეტიდან ორ დღეში ქუვეითის საჰაერო სივრცეში 7 ირანული დრონი შეიჭრა.
აპრილის შუა რიცხვები: ისლამაბადში პირდაპირი მოლაპარაკებების ჩაშლის შემდეგ, აშშ-მა ირანულ პორტებს საზღვაო ბლოკადა გამოუცხადა. საპასუხოდ, ირანულმა ძალებმა ჰორმუზის სრუტეში ინდურ გემებს გაუხსნეს ცეცხლი, რასაც ამერიკელების მიერ ირანული კონტეინერმზიდის დაკავება მოჰყვა.
22 აპრილი: IRGC-მ სამ გემს გაუხსნა ცეცხლი და ორი უცხოური კონტეინერმზიდი დააკავა.
მაისი: თავდასხმები განხორციელდა არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში მდებარე ნავთობგადამამუშავებელ ქარხანასა და ატომური ელექტროსადგურის პერიმეტრზე. 28 მაისს CENTCOM-მა ბანდარ აბასში მართვის სადგური გაანადგურა და 5 დრონი ჩამოაგდო.
რა ხდება მოლაპარაკებების მაგიდასთან?
მიუხედავად სამხედრო ესკალაციისა, დონალდ ტრამპი მიიჩნევს, რომ თეირანს „ნამდვილად სურს კარგი გარიგების დადება“. თუმცა, აშშ-ის პრეზიდენტი ითხოვს პირობების გამკაცრებას, რაც ირანის ბირთვულ მასალებზე კონტროლს, ბირთვულ იარაღზე უარის თქმასა და ჰორმუზის სრუტის საზღვაო მიმოსვლისთვის გახსნას გულისხმობს.
ანალიტიკოს კოლინ კლარკის შეფასებით, ირანისთვის ჰორმუზის სრუტის ჩაკეტვის შესაძლებლობა ბევრად უფრო ძლიერი შემაკავებელი ბერკეტია, ვიდრე ბირთვული პროგრამა: „ირანელებმა იციან, რომ ეს მათი მომგებიანი კარტია. მათ ყურის ქვეყნებზე დარტყმით გლობალური ეკონომიკის გაჩერება შეუძლიათ“.
ირანის საგარეო საქმეთა მინისტრმა აბას არაღჩიმ დაადასტურა, რომ აშშ-სთან დიალოგი და შეტყობინებების გაცვლა გრძელდება, თუმცა აღნიშნა, რომ დასკვნების გამოტანა ნაადრევია. თეირანში ვაშინგტონის მიმართ ნდობის დონე კვლავ უკიდურესად დაბალია, რაც წარსულში ამერიკის ქმედებებით, მათ შორის გენერალ სოლეიმანის მკვლელობითა და მიმდინარე საომარი კონფლიქტით არის განპირობებული.