1964 წლის 25 იანვარს, ამერიკის ქალაქ იუჯინში, ორეგონის უნივერსიტეტის მძლეოსანი ფილ ნაიტი და მისი მწვრთნელი ბილ ბაუერმანი ერთ პრობლემაზე ფიქრობდნენ – ხარისხიანი სპორტული ფეხსაცმელი ძალიან ძვირი ღირდა. ბაზარზე დომინირებდა გერმანული Adidas, ხოლო იაფი ალტერნატივები სპორტსმენების მოთხოვნებს ვერ აკმაყოფილებდა.
სწორედ ამიტომ მათ 500-500 დოლარი ჩადეს და დააარსეს კომპანია Blue Ribbon Sports.
თავდაპირველად კომპანია თავად არაფერს აწარმოებდა. ის იაპონური ბრენდის, Onitsuka Tiger-ის სპორტული ფეხსაცმლის დისტრიბუტორი გახდა ამერიკაში. ბიზნესმა სწრაფად დაიწყო ზრდა – პირველივე წელს გაყიდვებმა 8 ათას დოლარს მიაღწია, ერთი წლის შემდეგ კი 20 ათასს გადააჭარბა.
კონფლიქტი, რომელმაც Nike დაბადა
1971 წელს Blue Ribbon Sports-სა და იაპონელ პარტნიორებს შორის ურთიერთობა დაიძაბა. როდესაც Onitsuka Tiger-მა ამერიკულ ბაზარზე დამოუკიდებლად შესვლა გადაწყვიტა, ნაიტმა და ბაუერმანმა საკუთარი პროდუქციის შექმნის გადაწყვეტილება მიიღეს.
ასე დაიბადა Nike – სახელი, რომელიც ბერძნულ მითოლოგიაში გამარჯვების ქალღმერთ ნიკეს უკავშირდება.
დღეს მსოფლიოსთვის კარგად ცნობილი „სვუში“ (Swoosh) იმ დროს სტუდენტმა დიზაინერმა კეროლინ დევიდსონმა შექმნა. მისმა ნამუშევარმა მხოლოდ 35 დოლარი დაუჯდათ. წლების შემდეგ, მადლიერების ნიშნად, ფილ ნაიტმა მას კომპანიის 500 აქცია აჩუქა, რომლის ღირებულებამ მილიონ დოლარს გადააჭარბა.
ვაფლის აპარატიდან მსოფლიო წარმატებამდე
Nike-ის პირველი დიდი ინოვაცია ბილ ბაუერმანის იდეა იყო. ლეგენდის თანახმად, მას ვაფლის აპარატზე დაკვირვებისას მოუვიდა აზრად ისეთი ძირის შექმნა, რომელიც მსუბუქი, მოქნილი და სწრაფი სირბილისთვის იდეალური იქნებოდა.
ე.წ. „ვაფლის ძირი“ Nike-ის პირველ ჰიტად იქცა და ბრენდს კონკურენტებთან მნიშვნელოვანი უპირატესობა მისცა.
„Just Do It“ – სლოგანი, რომელმაც ბრენდი ლეგენდად აქცია
1980 წელს Nike საჯარო კომპანია გახდა და აქციების გაყიდვის შემდეგ მისი დამფუძნებლები მილიონერებად იქცნენ. თუმცა კომპანიის ნამდვილი ძალა მხოლოდ პროდუქტებში არ იყო.
Nike-მა სპორტული მარკეტინგის წესები შეცვალა.
სლოგანი „Just Do It“ ერთ-ერთ ყველაზე ცნობილ სარეკლამო გზავნილად იქცა მსოფლიო ისტორიაში. ბრენდმა დაიწყო თანამშრომლობა ყველაზე პოპულარულ სპორტსმენებთან და საკუთარი პროდუქცია სპორტული წარმატების სიმბოლოდ აქცია.
მაიკლ ჯორდანი – შეთანხმება, რომელმაც ყველაფერი შეცვალა
Nike-ის ისტორიაში განსაკუთრებული ადგილი უკავია მაიკლ ჯორდანთან პარტნიორობას.
1984 წელს გაფორმებული კონტრაქტის მიხედვით, კალათბურთის მომავალი ლეგენდა წლიურად ნახევარ მილიონ დოლარს იღებდა. იმ პერიოდისთვის ეს სპორტულ ინდუსტრიაში უპრეცედენტო შეთანხმება იყო. გარდა ამისა, ჯორდანმა საჩუქრად პრემიუმ კლასის Mercedes-Benz-იც მიიღო.
მოგვიანებით სწორედ Air Jordan გახდა ერთ-ერთი ყველაზე წარმატებული სპორტული პროდუქტი ისტორიაში.
მსოფლიოს უდიდესი ვარსკვლავები Nike-ის ოჯახში
Nike-ის ელჩების სიაში დროთა განმავლობაში სპორტის ყველაზე ცნობილი სახელები გაერთიანდნენ:
- Roger Federer
- Tiger Woods
- LeBron James
- Kobe Bryant
- Michael Jordan
ამ თანამშრომლობებმა Nike არა მხოლოდ სპორტულ, არამედ კულტურულ ფენომენადაც აქცია.
სკანდალები და გამოწვევები
1990-იან წლებში Nike უკვე გლობალურ ბრენდად ჩამოყალიბდა. კომპანიას მსოფლიოს მრავალ ქვეყანაში ჰქონდა ქარხნები და მაღაზიები.
ამავე პერიოდში ბრენდი კრიტიკის ობიექტიც გახდა, როდესაც მას ინდონეზიაში დასაქმებულებისთვის დაბალი ანაზღაურების გადახდაში ადანაშაულებდნენ. საზოგადოებრივი ზეწოლის შემდეგ კომპანიამ შრომითი პირობებისა და ხელფასების გაუმჯობესებაზე მნიშვნელოვანი ნაბიჯები გადადგა.
მილიარდიანი შენაძენები და სპორტის მონოპოლია
Nike-მა ზრდა მხოლოდ საკუთარი პროდუქციის ხარჯზე არ განაგრძო.
2002 წელს კომპანიამ შეიძინა Hurley, ხოლო 2004 წელს – ცნობილი ბრენდი Converse 309 მილიონ დოლარად.
შემდგომ წლებში Nike გახდა:
- ამერიკული ფეხბურთის ეროვნული ლიგის (NFL) ოფიციალური მომწოდებელი;
- ამერიკის პროფესიონალური კალათბურთის ლიგის (NBA) ოფიციალური ეკიპირების პარტნიორი.
რეკლამაში მილიარდები
Nike-ის წარმატების ერთ-ერთი მთავარი საფუძველი მარკეტინგია.
კომპანია რეკლამაზე კოლოსალურ თანხებს ხარჯავს. მხოლოდ 2016 წელს სარეკლამო კამპანიებისთვის 3 მილიარდ დოლარზე მეტი დაიხარჯა.
ბრენდის სტრატეგია მარტივია – სპორტის უდიდეს ვარსკვლავებთან თანამშრომლობა და ძლიერი ემოციური მესიჯები.
40-მილიარდიანი მემკვიდრეობა
1999 წელს ბილ ბაუერმანი გარდაიცვალა, ხოლო ფილ ნაიტი კომპანიას 2016 წლამდე ხელმძღვანელობდა.
2016 წელს Nike-ის წლიურმა შემოსავალმა 32 მილიარდ დოლარს მიაღწია. 2019 წელს ეს მაჩვენებელი უკვე 39 მილიარდ დოლარზე ავიდა, ხოლო წმინდა მოგებამ 4 მილიარდ დოლარს გადააჭარბა.
დღეს Nike მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე ღირებული სპორტული ბრენდია, ხოლო Phil Knight მსოფლიოს უმდიდრეს ადამიანებს შორის რჩება.
Nike-ის ისტორია ადასტურებს, რომ გლობალური იმპერიების შექმნა ყოველთვის დიდი კაპიტალით არ იწყება. ზოგჯერ საკმარისია ორი ადამიანი, კარგი იდეა, 1000 დოლარი და რწმენა, რომ არსებული წესების შეცვლა შესაძლებელია. სწორედ ასე გადაიქცა პატარა კომპანია Blue Ribbon Sports მსოფლიოში ერთ-ერთ ყველაზე გავლენიან ბრენდად Nike-ად, რომლის სლოგანიც დღესაც მილიონებს შთააგონებს:
Just Do It.