რატომ მოუწოდებს დონალდ ტრამპი უკრაინელებს პრეზიდენტის შეცვლისკენ და ვის აძლევს უპირატესობას რუსული დიზელის მსოფლიო ბაზარზე დაბრუნება? ვაშინგტონისა და კიევის ურთიერთობებზე, უკრაინის დარჩენილ ბერკეტებსა და სამშვიდობო შეთანხმების პირობებზე რადიო „მაესტროს“ ეთერში ჟურნალისტ ლევან ჭითანავას კითხვებს ანალიტიკური ცენტრის „ჯეოქეისის“ კონფლიქტების მიმართულების მკვლევარმა, ბექა ბოჭორიშვილმა უპასუხა.

მისი შეფასებით, ტრამპის განცხადებების განხილვისას გასათვალისწინებელია როგორც უკრაინაზე ზეწოლის მცდელობა, ისე აშშ-ის შიდა პოლიტიკური ვითარება. ამასთან, რესპონდენტი მიიჩნევს, რომ პრეზიდენტის რიტორიკა და ამერიკის ინსტიტუტების მოქმედებები ერთმანეთისგან უნდა განვასხვაოთ.

— ტრამპის განცხადება, რომ უკრაინას ახალი პრეზიდენტი სჭირდება, მოლაპარაკებებზე ზეწოლის ტაქტიკაა თუ ქვეყნის პოლიტიკური კურსის შეცვლის მცდელობა?

— სავარაუდოდ, ორივე ელემენტს შეიცავს. უკრაინის ხელმძღვანელობასთან მიმართებით ტრამპის დამოკიდებულების ცვლილება პირველად არ გვინახავს. გვახსოვს თეთრ სახლში დაძაბული შეხვედრა, რომელსაც მოგვიანებით შედარებით შერბილებული რიტორიკა მოჰყვა. ახლა ისევ გამკაცრებულ განცხადებებს ვისმენთ.

გასათვალისწინებელია ამერიკის შიდა პოლიტიკური ვითარებაც და მოახლოებული არჩევნები. საწვავის გაძვირება უშუალოდ ამერიკელ მოსახლეობაზე აისახება და მმართველი პარტიისთვის პრობლემას ქმნის.

ჩემი შეფასებით, ფასების ზრდის მიზეზების მხოლოდ ზელენსკისთან ან უკრაინის მოქმედებებთან დაკავშირება არასწორია. აქ მნიშვნელოვანი ფაქტორია ახლო აღმოსავლეთში მიმდინარე მოვლენები და თავად ამერიკის ადმინისტრაციის პოლიტიკაც.

— თუ ვაშინგტონი უკრაინას მისთვის არასასურველი პირობების მიღებისკენ უბიძგებს, რა ბერკეტები რჩება კიევს?

— ორ მიმართულებას გამოვყოფდი. პირველი — უკრაინა მხოლოდ ამერიკულ სამხედრო დახმარებასა და სადაზვერვო ინფორმაციაზე არ დგას. მას ევროპაც უჭერს მხარს, რომელსაც ამერიკის პოზიციაზე გავლენის მოხდენის შესაძლებლობა აქვს.

მეორე — უკრაინამ ომის დასაწყისიდან შეძლო არა მხოლოდ პოლიტიკური ლიდერებისთვის, არამედ უშუალოდ დასავლეთის საზოგადოებებისთვის მიემართა. საზოგადოებრივი მხარდაჭერა ხელისუფლებებზე ზემოქმედების მნიშვნელოვან საშუალებად იქცა.

ეს შესაძლებლობა დღესაც რჩება. უკრაინას შეუძლია ამერიკელ და ევროპელ მოქალაქეებს აუხსნას, რატომ არის მისი მხარდაჭერა მნიშვნელოვანი და რატომ სცდება ეს ომი მხოლოდ ერთი ქვეყნის ინტერესებს.

საქართველოსთვისაც ეს საკითხი განსაკუთრებულად გასაგებია: რუსეთისგან მომდინარე საფრთხე ჩვენთვისაც უშუალო გამოწვევაა.

— რა უნდა ჩაითვალოს უკრაინისთვის მისაღებ სამშვიდობო შეთანხმებად — საკმარისია მხოლოდ ცეცხლის შეწყვეტა?

— უსაფრთხოების გარანტიები აუცილებელია. სამშვიდობო შეთანხმებაზე საუბარი უკრაინის ინტერესების გათვალისწინების გარეშე ვერ იქნება შედეგიანი.

მნიშვნელოვანია, რა უზრუნველყოფს უკრაინის უსაფრთხოებას შეთანხმების შემდეგ და რა როლს შეასრულებენ საერთაშორისო პარტნიორები. მხოლოდ საბრძოლო მოქმედებების შეჩერება ამ კითხვებს ვერ პასუხობს.

ევროპაში განიხილება უსაფრთხოების გაძლიერების სხვადასხვა შესაძლებლობა, მათ შორის აღმოსავლეთ ევროპის ქვეყნებს შორის სამხედრო თანამშრომლობის გაღრმავება. ამ პროცესში ამერიკის როლიც ძალიან მნიშვნელოვანი იქნება.

— ტრამპის პოლიტიკამ ევროპა უკრაინის მხარდაჭერაში უფრო აქტიური გახადა?

— ევროპა დიდი ხანია აქტიურად მოქმედებს. როდესაც ამერიკის დამოკიდებულება უკრაინის მიმართ უფრო უარყოფითი ხდება, ევროპა ხშირად დაძაბულობის შემსუბუქებასა და მხარდაჭერის შენარჩუნებას ცდილობს.

ამიტომ ვფიქრობ, რომ ევროპული მხარდაჭერა უკრაინისთვის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ბერკეტია, მათ შორის ვაშინგტონთან ურთიერთობის დროსაც.

— როგორ უნდა გავარჩიოთ ტრამპის განცხადებები და ამერიკის რეალური პოლიტიკა?

— პრეზიდენტის განცხადებებთან ერთად უნდა დავაკვირდეთ ინსტიტუტების მოქმედებებს. ერთი მხრივ, ვისმენთ განცხადებებს, რომლებიც შეიძლება რუსეთისთვის ხელსაყრელად შეფასდეს. მეორე მხრივ, ვხედავთ რესპუბლიკელი კონგრესმენების მხარდაჭერილ ინიციატივებს, რომლებიც რუსეთზე ზეწოლის გაძლიერებას ემსახურება.

ჩემი შეფასებით, უკრაინის პოზიციების გაძლიერება ამერიკის სტრატეგიულ ინტერესებში რჩება. ამიტომ მხოლოდ ცალკეული განცხადებების საფუძველზე საბოლოო დასკვნების გამოტანა არ იქნებოდა სწორი.

— თუ რუსეთს ენერგორესურსების გაყიდვის შესაძლებლობა ეზრდება, უკრაინას კი დარტყმების შეზღუდვას სთხოვენ, ხომ არ იღებს მოსკოვი უპირატესობას ომის დასრულების სახელით?

— თუ ვითარება სწორედ ამ მიმართულებით განვითარდება, რუსეთისთვის ეს, რა თქმა უნდა, სასარგებლო იქნება. თუმცა უნდა ვიკითხოთ, რამდენად მისაღებია ასეთი შედეგი თავად ამერიკისთვის.

საწვავის გაძვირება ამერიკის ადმინისტრაციისთვის შიდა პოლიტიკურ პრობლემას ქმნის. რუსული დიზელის შესყიდვა შეიძლება ამ პრობლემაზე სწრაფი რეაგირების მცდელობა იყოს, მაგრამ გრძელვადიან პოლიტიკურ სარგებელს მე აქ ვერ ვხედავ.

უკრაინისადმი ცალმხრივი მოთხოვნა, შეწყვიტოს რუსეთის ნავთობგადამამუშავებელ ობიექტებზე თავდასხმები, საპასუხო ნაბიჯის გარეშე, ჩემი შეფასებით, აბსურდულია. არ მგონია, უკრაინის ხელისუფლება და საზოგადოება მხოლოდ პოლიტიკური ზეწოლის გამო ასეთ პირობას დათანხმდნენ.

— ტრამპი ევროპას რუსული ნავთობის შესყიდვის შეწყვეტისკენ მოუწოდებდა, ახლა კი თავად აცხადებს რუსული დიზელის გარიგებას. როგორ აიხსნება ეს წინააღმდეგობა?

— სწორედ ეს წინააღმდეგობა აძლიერებს კრიტიკას. ადრე გაკეთებული განცხადებებისა და დღევანდელი გადაწყვეტილებების შედარება ძალიან მარტივია — საზოგადოებას შეუძლია დაინახოს, რას მოითხოვდა პრეზიდენტი სხვებისგან და რას აკეთებს თავად.

ჩემი შეფასებით, ეს საწვავის ფასებზე სწრაფი გავლენის მოხდენისა და წინასაარჩევნო პრობლემის შემსუბუქების მცდელობას ჰგავს. თუმცა მოკლევადიანი ეკონომიკური ეფექტი ვერ ხსნის იმ პოლიტიკურ წინააღმდეგობას, რომელსაც ასეთი გადაწყვეტილება ქმნის.