აშშ-ის პრეზიდენტმა დონალდ ტრამპმა 11 ოქტომბერს მოულოდნელად განაცხადა, რომ რუსეთი და უკრაინა ენერგეტიკულ ზავზე შეთანხმდნენ, რომელიც დაუყოვნებლივ ამოქმედდა. თუმცა უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ აღნიშნა, რომ ამერიკული მხარისგან შეთანხმების დეტალებს ჯერ კიდევ ელოდება. მოსკოვს განცხადებაზე დაუყოვნებლივ კომენტარი არ გაუკეთებია. ინფორმაციას Reuters ავრცელებს.

ტრამპის განცხადებას წინ უძღოდა უკრაინაზე რამდენიმედღიანი ზეწოლა რუსეთის ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე თავდასხმების შესაჩერებლად. აშშ-ის პრეზიდენტი ამ დარტყმებს დიზელის გაძვირებას უკავშირებს, რაც ნოემბრის შუალედური არჩევნების წინ მისი რესპუბლიკური პარტიისთვის პოლიტიკურ პრობლემად იქცა.

ვაშინგტონსა და კიევს შორის ურთიერთობების მკვეთრი გაუარესების ფონზე, 10 ოქტომბერს ტრამპმა ზელენსკის უხეში ფორმით მოსთხოვა რუსეთის ნავთობგადამამუშავებელ საწარმოებზე თავდასხმების შეწყვეტა და უკრაინელებს ახალი არჩევნების გზით პრეზიდენტის შეცვლისკენ მოუწოდა. მისი მტკიცებით, ზელენსკიმ მოსკოვთან შეთანხმების მიღწევის რამდენიმე შესაძლებლობა გაუშვა ხელიდან.

მომდევნო დღეს კი ტრამპმა საკუთარ პლატფორმა Truth Social-ზე დაწერა:

„რუსეთსა და უკრაინას შორის ომში ენერგეტიკული ზავი დაუყოვნებლივ შედის ძალაში. ორივე მხარე დათანხმდა. არ დაარღვიოთ!“

აშშ-ის პრეზიდენტს შეთანხმების პირობები, მოქმედების ვადა და შესრულების კონტროლის მექანიზმი არ დაუკონკრეტებია.

ვითარებაში გარკვეულმა წყარომ Reuters-ს განუცხადა, რომ რუსეთის ენერგეტიკულ ობიექტებზე თავდასხმების შესაჩერებლად აშშ უკრაინას სადაზვერვო ინფორმაციის გაზიარებისა და PURL-ის — უკრაინის პრიორიტეტული საჭიროებების სიის – მექანიზმით იარაღის შესყიდვების შეწყვეტით ემუქრებოდა.

ამ შესაძლო მუქარის შესახებ მანამდე Financial Times-იც წერდა. Reuters-ის წყაროს თქმით, ზელენსკი ევროპელ ლიდერებთან საუბრობდა ტრამპთან დაძაბულობის შემცირების გზებზე. თეთრ სახლს სააგენტოს შეკითხვაზე დაუყოვნებლივ პასუხი არ გაუცია.

ზელენსკიმ განაცხადა, რომ ტრამპის მიერ გამოცხადებული ზავი ნატოს გენერალურ მდივან მარკ რუტესთან, კანადის პრემიერ-მინისტრ მარკ კარნისთან და ფინეთის პრეზიდენტ ალექსანდერ სტუბთან განიხილა.

„უკრაინა მხარს უჭერს ცეცხლის შეწყვეტას და მნიშვნელოვანია, რომ მას რუსეთმაც დაუჭიროს მხარი. ამერიკული მხარისგან დეტალებს ველოდებით“, – დაწერა მან Telegram-ზე.

საღამოს ვიდეომიმართვაში ზელენსკიმ განაცხადა, რომ რუსეთის ძალები უკრაინის ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე საჰაერო თავდასხმებს აგრძელებდნენ. მისი თქმით, დარტყმა განხორციელდა ხარკივის თბოელექტროცენტრალზეც.

უკრაინელმა ოფიციალურმა პირმა Reuters-ს დაუდასტურა, რომ თავდასხმა ტრამპის მიერ ზავის გამოცხადების შემდეგ მოხდა. იგივე გარემოებაზე Associated Press-იც იუწყება.

ზელენსკის ოფიციალურ მიმართვაში ნათქვამია, რომ უკრაინა მზად არის რუსეთის ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე დარტყმებისგან თავი შეიკავოს, თუმცა მოსკოვისგანაც იმავე მზადყოფნას ელის. მისი განცხადებით, გასული კვირის განმავლობაში რუსეთმა უკრაინის ელექტროენერგიის წარმოებისა და გადაცემის ობიექტებზე 200-ზე მეტი დარტყმა განახორციელა, კიდევ 17 თავდასხმა კი გაზისა და ნავთობის ინფრასტრუქტურას შეეხებოდა. აღნიშნული მონაცემები უკრაინის პრეზიდენტმა გაავრცელა.

ტრამპის განცხადებამდე რამდენიმე საათით ადრე ზელენსკიმ კიდევ ერთხელ უარყო რუსეთის ნავთობგადამამუშავებელ ქარხნებზე უკრაინული თავდასხმების ცალმხრივად შეწყვეტის მოთხოვნა. მან გაიმეორა, რომ ასეთი ნაბიჯისთვის მზად იქნებოდა მხოლოდ იმ შემთხვევაში, თუ ვლადიმირ პუტინი უკრაინის ენერგეტიკულ სისტემაზე დარტყმებს შეაჩერებდა.

ტრამპის მოწოდებას უკრაინაში არჩევნების ჩატარების შესახებ ზელენსკიმ უპასუხა, რომ კენჭისყრის ორგანიზება შესაძლებელი იქნებოდა, თუ რუსეთი 60-დღიან სრულ ზავს დათანხმდებოდა.

„გთხოვთ, უთხარით პუტინს: მოგვეცით ორი თვე, სრული ცეცხლის შეწყვეტის 60 დღე და არჩევნებს ჩავატარებთ“, – განაცხადა უკრაინის პრეზიდენტმა.

მან ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ქვეყნის ლიდერის არჩევა უკრაინელების გადასაწყვეტია, თუმცა ამისთვის ჯერ საბრძოლო მოქმედებები უნდა შეწყდეს. უკრაინის კანონმდებლობა საომარი მდგომარეობის დროს არჩევნების ჩატარებას კრძალავს. ქვეყანაში არჩევნები რუსეთის 2022 წლის სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ არ ჩატარებულა.

რუსული დიზელის შეთანხმება და საწვავის ფასები

ზელენსკიმ უარყო ტრამპის მტკიცება, რომ ენერგორესურსების გაძვირებაზე პასუხისმგებლობა უკრაინას ეკისრება. მისი თქმით, მსოფლიოში ყველამ იცის, რომ ფასებზე უფრო მნიშვნელოვანი გავლენა ახლო აღმოსავლეთის ომს აქვს.

Reuters-ის ცნობით, გლობალურ ბაზარზე დიზელის მკვეთრი გაძვირება თებერვალში ირანის ომის დაწყებას მოჰყვა. საწვავის მაღალი ფასი რესპუბლიკელებისთვის დამატებითი გამოწვევაა ნოემბრის არჩევნების წინ, როდესაც დემოკრატებმა შესაძლოა კონგრესის ერთ ან ორივე პალატაზე კონტროლი მოიპოვონ.

დაპირისპირება გაამწვავა ტრამპის განცხადებამ რუსეთთან დიზელის მიწოდების შეთანხმების შესახებ. ზელენსკიმ 10 ოქტომბერს განაცხადა, რომ ასეთი გარიგება მოსკოვს უკრაინაზე თავდასხმების გაგრძელებისთვის წაახალისებდა და დამატებით მსხვერპლს გამოიწვევდა.

ტრამპის მიერ 9 ოქტომბერს აღწერილი პირობებით, რუსეთმა აშშ-ისა და გლობალურ ბაზრებს დაუყოვნებლივ უნდა მიაწოდოს 300 ათას მეტრულ ტონაზე მეტი დიზელი – დაახლოებით 2,25 მილიონი ბარელი. შედარებისთვის, Reuters-ის მონაცემებით, აშშ ყოველდღიურად დაახლოებით 1,5 მილიონ ბარელ დიზელს ექსპორტზე უშვებს.

შეთანხმება რამდენიმე ამერიკელმა კანონმდებელმაც გააკრიტიკა. ჩრდილოეთ კაროლინის რესპუბლიკელმა სენატორმა ტომ ტილისმა განაცხადა, რომ რუსეთთან დიზელის გარიგება შესაძლოა უკანონო იყოს და ამერიკელების სიცოცხლეს საფრთხე შეუქმნას.

ახალი თავდასხმები უკრაინაში და დრონების შეჭრა მოლდოვაში

უკრაინელმა ოფიციალურმა პირებმა 11 ოქტომბერს რუსეთის ახალი თავდასხმების შესახებ განაცხადეს. მათი ცნობით, ხარკოვში სასურსათო მაღაზიის მიმდებარედ სამი ადამიანი დაიღუპა, კიდევ სამი კი – დასავლეთ უკრაინის ქალაქ ივანო-ფრანკივსკში.

მოლდოვის ხელისუფლებამ ქვეყნის ტერიტორიაზე დრონების მორიგი შეჭრის შესახებ გაავრცელა ინფორმაცია. ოფიციალური პირების განცხადებით, რუსული დრონები დედაქალაქ კიშინიოვიდან დაახლოებით 35 კილომეტრში ჩამოვარდა.

კიევში Reuters-ის მიერ გამოკითხულმა რამდენიმე მოქალაქემ უკმაყოფილება გამოთქვა ტრამპის მოწოდების გამო, რომ უკრაინამ რუსეთთან შეთანხმებისთვის მზადმყოფი ახალი ლიდერი უნდა აირჩიოს.

„არავის აქვს უფლება, გვიკარნახოს, რა გავაკეთოთ, მით უმეტეს, რომ ომის დროს არჩევნები ვერ ჩატარდება. ჩემი აზრით, ეს პარტნიორების მხრიდან ღალატია“, – უთხრა სააგენტოს 40 წლის დაწყებითი კლასების მასწავლებელმა საბინამ.

კონტექსტი: ზავის შესახებ წინა განცხადებაც დაუდასტურებელი დარჩა

ტრამპმა უკრაინაში ენერგეტიკული ზავის შესახებ სექტემბრის შუა რიცხვებშიც განაცხადა, თუმცა მაშინ არც რუსეთს და არც უკრაინას არ დაუდასტურებია, რომ შეთანხმება მიღწეული იყო. AP-ის ცნობით, იმ ინიციატივას ენერგეტიკულ ობიექტებზე თავდასხმების რეალური შეწყვეტა არ მოჰყოლია.

ამჯერადაც არსებითი საკითხი გამოცხადებული ზავის შესრულებაა. კიევი საპასუხო ნაბიჯისთვის მზადყოფნას აცხადებს, თუმცა რუსეთის დარტყმების გაგრძელებაზე მიუთითებს და ვაშინგტონისგან კონკრეტულ განმარტებებს ელოდება. შესაბამისად, ენერგეტიკულ ზავზე განცხადება ამ ეტაპზე ვერ ჩაითვლება დადასტურებად, რომ შესაბამის ობიექტებზე თავდასხმები შეწყდა.

 

წყაროები: