აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტმა 30 ოქტომბერს უკრაინისთვის Patriot-ის სისტემის 500 PAC-3 MSE რაკეტის შესაძლო მიყიდვა დაამტკიცა. გარიგება დაახლოებით 2,1 მილიარდი დოლარი ღირს. ზელენსკი გადაწყვეტილებას მიესალმა, მაგრამ მისი მთავარი შეკითხვა ვადებს ეხება: Reuters-ის წყაროების თქმით, რაკეტები ჯერ არ წარმოებულა და უკრაინამდე შეიძლება მხოლოდ 2030-იანი წლების დასაწყისში მივიდეს.
რა შედის პაკეტში
რაკეტების გარდა, პაკეტში შედის სათადარიგო ნაწილები, ტექნიკური მხარდაჭერა და ლოგისტიკა. მთავარი კონტრაქტორი Lockheed Martin-ია. სახელმწიფო დეპარტამენტის თქმით, გარიგება უკრაინის საჰაერო და სარაკეტო თავდაცვას გააძლიერებს და აშშ-ის ინტერესებშიცაა, რადგან უკრაინას ევროპის სტაბილურობისთვის მნიშვნელოვან პარტნიორად მიიჩნევს. ვაშინგტონი ამბობს, რომ გაყიდვა ამერიკის საკუთარ თავდაცვით მზადყოფნას არ დააზიანებს.
ამერიკული ბიუჯეტიდან ამ თანხას არავინ გადაიხდის. შესყიდვას კანადა, გერმანია და ნორვეგია დააფინანსებენ JUMPSTART პროგრამით, რომელიც მოკავშირეებს საშუალებას აძლევს, უკრაინისთვის ამერიკული იარაღი იყიდონ. დანარჩენს უკრაინა საკუთარი სახსრებით დაფარავს, რომლებიც ევროკავშირის მხარდაჭერილი სესხითაა უზრუნველყოფილი. ეს ტრამპის ადმინისტრაციის ზოგად მიდგომას შეესაბამება: აშშ იარაღს ყიდის და აწვდის, ხარჯს კი ევროპელები და თავად უკრაინა იღებენ.
სახელმწიფო დეპარტამენტის თანხმობა ჯერ კიდევ არ ნიშნავს, რომ კონტრაქტი ხელმოწერილია. გარიგება კონგრესმაც უნდა განიხილოს.
უკრაინის პოზიცია – „რაკეტები ახლა გვჭირდება“
ზელენსკის თქმით, 500 რაკეტა უკრაინისთვის დიდი რესურსია, მაგრამ შეთანხმების პირობებით მიწოდება შეიძლება რამდენიმე წელიწადში დაიწყოს. კიევისთვის კი მთავარი ახლანდელი დარტყმებისგან ქალაქებისა და ენერგოსისტემის დაცვაა. ბალისტიკური რაკეტების ჩამოსაგდებად Patriot-ის მარაგი მუდმივად უნდა არსებობდეს.
ამიტომ უკრაინა ვაშინგტონს სხვა სქემას სთავაზობს: რაკეტები ახლავე გადასცენ აშშ-ისა და მოკავშირეების არსებული მარაგიდან, ეს მარაგი კი შემდეგ ახალი წარმოებით შეავსონ. ზელენსკის თქმით, ზამთარში უკრაინას თვეში დაახლოებით 100 რაკეტა სჭირდება.
რატომ შეიძლება გაჭიანურდეს მიწოდება
სახელმწიფო დეპარტამენტის განცხადებაში მიწოდების თარიღები არ წერია. 2030-იანი წლების შესახებ ინფორმაცია Reuters-ს ორმა წყარომ მიაწოდა და ის ოფიციალური გრაფიკი არ არის.
მიზეზი მარტივია: PAC-3 MSE-ზე მოთხოვნა ძალიან გაიზარდა, როგორც უკრაინის ომის, ისე ახლო აღმოსავლეთში მიმდინარე საომარი მოქმედებების გამო. ამერიკამ რიგში საკუთარი ჯარიც უნდა გაითვალისწინოს და სხვა მოკავშირეებიც. Lockheed Martin-ი წარმოების მნიშვნელოვნად გაფართოებას აპირებს, მაგრამ ამას დრო და ფული სჭირდება.
ვაშინგტონის პოზიცია – მიწოდება არ შეჩერებულა
ამერიკული მხარე უარყოფს, რომ უკრაინისთვის დახმარებას აფერხებს. ნატოს ევროპაში გაერთიანებული ძალების მთავარსარდალმა, გენერალმა ალექსუს გრინკევიჩმა 30 ოქტომბერს თქვა, რომ მოკავშირეების დაფინანსებული პაკეტები შეფერხების გარეშე მიდის და უკრაინამ შეიარაღების მორიგი პარტია გასულ კვირასაც მიიღო.
კიევი სხვა სურათს ხატავს. ზელენსკი ამბობდა, რომ უკრაინა გარკვეული დრო ელოდა ამერიკის თანხმობას Patriot-ისა და სხვა საჰაერო თავდაცვის სისტემების რაკეტების გადაცემაზე. სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ უარყო, რომ შეფერხება კიევზე პოლიტიკური ზეწოლის საშუალება იყო.
აქ ორ რამეს უნდა გავარჩევდეთ: გრინკევიჩი უკვე შეთანხმებულ დახმარებაზე საუბრობს, 30 ოქტომბრის გადაწყვეტილება კი ახალ, ჯერ კიდევ შესაძლო შესყიდვას ეხება.
რუსეთის პოზიცია და ომის სამხედრო კონტექსტი
გარიგება ვაშინგტონსა და კიევს შორის დაძაბულობის დროს გამოცხადდა. ტრამპის ადმინისტრაცია და უკრაინის ხელისუფლება სხვადასხვაგვარად უყურებენ რუსეთზე ეკონომიკურ ზეწოლას, ომის დასრულების პირობებს და უკრაინის დარტყმებს რუსულ ენერგოობიექტებზე. ტრამპმა რუსული ნავთობგადამამუშავებელი ქარხნების დაბომბვა გააკრიტიკა, მით უმეტეს, რომ მსოფლიო ბაზარზე ფასები იზრდება. კიევი პასუხობს, რომ ასე მოსკოვს ომის წარმოების რესურსს ართმევს.
მიუხედავად ამისა, სამხედრო თანამშრომლობა არ შეწყვეტილა. სხვა საკითხია, შეთანხმდებიან თუ არა მხარეები მიწოდების დაჩქარებაზე.
რუსეთი კი უკრაინაზე სარაკეტო და დრონებით დარტყმებს აგრძელებს. კიევის ცნობით, სამიზნეებს შორისაა ენერგეტიკული და სატრანსპორტო ობიექტები და დასახლებული პუნქტები. მოსკოვი საკუთარ ომს უსაფრთხოების ინტერესებით ხსნის, დასავლურ იარაღს კი ომის გაჭიანურების მიზეზად და დასავლეთის კონფლიქტში ჩართვად მიიჩნევს. ამ კონკრეტულ გარიგებაზე კრემლის ოფიციალური რეაქცია ჯერ არ ჩანს.
რას შეცვლის უკრაინისთვის 500 რაკეტის მიწოდება
PAC-3 MSE-ს სწრაფად მოძრავი ბალისტიკური რაკეტის აღმოჩენა და ჩამოგდება შეუძლია, რაც სხვა საჰაერო თავდაცვის სისტემებს უჭირთ. თუმცა 500 რაკეტა 500 მოგერიებულ თავდასხმას არ ნიშნავს: ერთი სამიზნისთვის რამდენი რაკეტა დაიხარჯება, დამოკიდებულია სამიზნის ტიპზე, თავდასხმის ხასიათსა და ტაქტიკაზე. ამას გარდა, რაკეტებს გამშვები დანადგარები, რადარები, მართვის სისტემები და მომზადებული ეკიპაჟები სჭირდება.
საბოლოოდ, ყველაფერი ვადებზეა დამოკიდებული. თუ რაკეტები რამდენიმე წელიწადში ჩავა, ეს უკრაინის მომავალი თავდაცვისთვის გაკეთებული ინვესტიციაა. თუ ვაშინგტონი და მოკავშირეები არსებული მარაგიდან გაცემაზე დათანხმდებიან, რაკეტები ამ ზამთარშიც გამოადგება.
წყაროები: