· @MAESTRO
საკონსტიტუციო სასამართლო 21, 22 და 23 ოქტომბერს ბათუმში იწყებს „ქართული ოცნების“ სარჩელის არსებით განხილვას. სარჩელი ხუთი ოპოზიციური პარტიის აკრძალვას ითხოვს. ეს საქართველოს უახლეს ისტორიაში პირველი შემთხვევაა, როცა მმართველი პარტია სასამართლოს გზით პარლამენტური ოპოზიციის თითქმის სრულად გაქრობას ცდილობს.
2024 წლის არჩევნებში ამ ძალებიდან ოთხმა 5%-იანი ბარიერი გადალახა და ჯამში 784 820 ამომრჩევლის, ანუ მონაწილეთა 37.79%-ის, ხმა მიიღო. სასამართლოს გადაწყვეტილება, შესაბამისად, დაახლოებით 800 ათასი ადამიანის პოლიტიკურ წარმომადგენლობას ეხება. სწორედ ამიტომ ეს საქმე სამართლებრივიც არის და ქვეყნის პოლიტიკური მომავლის საკითხიც.
რას ითხოვს სარჩელი
სარჩელი ხუთ პარტიას ეხება: „ერთიანობა – ნაციონალურ მოძრაობას“, „კოალიცია ცვლილებებისთვის“, „ძლიერ საქართველო – ლელოს“, „გახარია საქართველოსთვის“ და „ფედერალისტებს“. საქმე სამჯერ შეიცვალა, ყოველ ჯერზე ახალი პარტიის დამატებით.
| თარიღი | რა მოხდა |
|---|---|
| 2026 წლის 21–23 ოქტომბერი | პირველი სხდომები ბათუმში |
| 2026 წლის 13 ოქტომბერი |
სასამართლოს პლენუმმა საქმე არსებით განსახილველად მიიღო; მოსამართლე მანანა კობახიძე გადადგა |
| 2026 წლის 24 სექტემბერი | საქმე № 1979: დაემატა „გახარია საქართველოსთვის“ (88 დეპუტატის ხელმოწერა) |
| 2026 წლის 21 აპრილი | საქმე № 1958: დაემატა „ფედერალისტები“ (89 დეპუტატი) |
| 2025 წლის 31 ოქტომბერი | საქმე № 1912: პირველი სარჩელი სამ პარტიაზე (88 დეპუტატი) |
კონსტიტუცია კრძალავს პარტიას, რომლის მიზანია კონსტიტუციური წყობის ძალით შეცვლა, დამოუკიდებლობის ან ტერიტორიული მთლიანობის ხელყოფა, ომის ან ძალადობის პროპაგანდა. პარტიის აკრძალვა მხოლოდ საკონსტიტუციო სასამართლოს შეუძლია. სარჩელი ძირითადად თეა წულუკიანის დროებითი საგამოძიებო კომისიის დასკვნებს ეყრდნობა.
კანონით სასამართლომ გადაწყვეტილება სარჩელის შეტანიდან ცხრა თვეში უნდა მიიღოს, ანუ არაუგვიანეს 2027 წლის 24 ივნისისა. სარჩელის ავტორები გადაწყვეტილებას 2027 წლის იანვრისთვის ელიან. სასამართლოში ცხრადან შვიდი მოსამართლე მუშაობს, თავმჯდომარეობს რევაზ ნადარაია; ორი ადგილი ვაკანტურია.
„ქართული ოცნების“ არგუმენტები
მმართველი პარტია ამტკიცებს, რომ ეს კანონიერი კონსტიტუციური პროცესია და სახელმწიფოს თავდაცვას ემსახურება. მისი მთავარი არგუმენტები:
- ლეგიტიმურობის არცნობა. პარლამენტის თავმჯდომარე შალვა პაპუაშვილის თქმით, პარტიები 2024 წლის არჩევნებს, პარლამენტს და მთავრობას არ ცნობენ, ამიტომ არაკონსტიტუციურნი არიან. სარჩელი ამას „საბოტაჟს“ უწოდებს.
- სანქციების მოთხოვნა. სარჩელში ბრალდებად დასახელებულია დასავლეთისგან სანქციების მოთხოვნა და ქვეყნის „დასჯის“ ცდა.
- „მებრძოლი დემოკრატია“. პრემიერი ირაკლი კობახიძე ამბობს, რომ დემოკრატიის მოწინააღმდეგე პარტიებმა მისი სიკეთით არ უნდა ისარგებლონ. მიზნად „რადიკალიზმისა და პოლარიზაციის“ დასრულება სახელდება.
- „კოლექტიური ნაციონალური მოძრაობა“. ეს პოლიტიკური იარლყია, რომლითაც მმართველი პარტია მოწინააღმდეგეებს ერთ ბანაკად აერთიანებს. დეპუტატი ლევან მაჭავარიანის თქმით, „რადიკალურის“ და „კონსტრუქციულის“ გამოყოფა ხელოვნურია.
- წინასარჩევნო დაპირება. კობახიძის თქმით, მთავრობამ ამომრჩეველს „უცხოური აგენტურის განეიტრალება“ აღუთქვა და ამ დაპირებას ასრულებს. მიზანი 2028 წლის არჩევნების „აგენტურის გარეშე“ ჩატარებაა.
თბილისის მერის კახა კალაძის თქმით, სასამართლოს სხდომა სრულიად ღია იქნება.
ოპოზიციის პოზიცია
ოპოზიცია სარჩელს კონკურენტების სასამართლოს გზით ჩამოცილებად თვლის. კრიტიკოსების თქმით, ეს ფართო სურათის ნაწილია: ოპოზიციურ ლიდერებზე სისხლის საქმეები, უცხოური დაფინანსების შეზღუდვა და ახალი კანონები გრანტებზე.
- „ლელოს“ წარმომადგენელი გიორგი სიორიძე ამბობს, რომ სიის გამუდმებითი ცვლა გაჭინაურების ტაქტიკაა: ყოველი ახალი სარჩელი ცხრათვიან ვადას თავიდან იწყებს.
- „გახარია საქართველოსთვის“ დეპუტატი გიორგი შარაშიძე უთითებს, რომ პარტია არჩევნებში მონაწილეობდა, პარლამენტშიც შევიდა და ძალადობას არ უჭერს მხარს. მისი კითხვაა, როგორ ერგება მათ კონსტიტუციური საფუძვლები.
- „ფედერალისტების“ ლიდერი თამარ ჩერგოლეიშვილი ამბობს, რომ მოწინააღმდეგე თამაშში უნდა დამარცხდეს და არა სასამართლოში. პარტია სხდომებში არ მონაწილეობს, რომ პროცესს კანონიერი სახე არ მისცეს.
- „კოალიცია ცვლილებებისთვის“ წარმომადგენელი გიგა ლემონჯავა ამბობს, რომ ბრძოლა რეგისტრაციის დაკარგვით არ მთავრდება. კოალიცია და „ლელო“ სხდომებში მონაწილეობას გეგმავენ.
- „ერთიანი ნაციონალური მოძრაობის“ დაპატიმრებული ლიდერი ლევან ხაბეიშვილი წერს: „პარტიების აკრძალვაზე ნუ გაჩერდებით! მათ ქვეყანა აკრძალეს!“ პარტიის გეგმა სხდომებზე ჯერ უცნობია.
16 ოქტომბერს ცხრაპარტიულმა „ოპოზიციურმა ალიანსმაც“ სარჩელს ბიძინა ივანიშვილის „ძალის დემონსტრაცია“ უწოდა და საპროტესტო კამპანია გამოაცხადა.
საერთაშორისო რეაქცია
ევროპის საბჭოს, ევროპარლამენტისა და ეუთო-ს სახელმწიფოებრივი სტრუქტურები სარჩელის გაწვევას ითხოვენ. მთავრობა ამ მოწოდებებს უარყოფს.
| ინსტიტუცია | როდის | რა თქვა |
|---|---|---|
| ევროპარლამენტი | 2026 წლის 8 ოქტომბერი | რეზოლუცია 445 ხმით 37-ის წინაღდეგ, 97 თავს შეიკავა; სარჩელის დაუყოვნებლივ გაწვევა და სანქციები ივანიშვილზე, კობახიძეზე, პაპუაშვილზე და კალაძეზე |
| ევროპის საბჭოს საპარლამენტო ასამბლეა | 2026 წლის ივნისი | რეზოლუცია № 2664: აკრძალვა ერთპარტიულ დიქტატურას შექმნის, რაც ევროპის საბჭოს წევრობასთან შეუთავსებელია |
| ეუთო-ს საპარლამენტო ასამბლეა | 2026 წლის ივლისი | აკრძალვის გეგმის კრიტიკა |
| ეუთო-ს მოსკოვის მექანიზმი | 2026 წლის მარტი | ანგარიში, რომელიც აკრძალვის გეგმას აკრიტიკებს |
| აშშ-ის სახელმწიფო დეპარტამენტი | 2026 წლის მაისი | საჭიროა „სტაბილური შიდა პოლიტიკური გარემოს“ შექმნა, რომელიც ოპოზიციის ჩართულობას შეუწყობს ხელს |
ვენეციის კომისიის სტანდარტით, პარტიის აკრძალვა მხოლოდ მაშინ არის გამართლებული, როცა პარტია ძალადობას იყენებს ან დემოკრატიული წყობის დამხობისკენ მოუწოდებს. მშვიდობიანი ღია კრიტიკა ამისთვის საკმარისი არ არის. ევროპული პრეცედენტები იშვიათია: ესპანეთში ბატასუნა ETA-სთან კავშირის გამო აკრძალეს, გერმანიაში კი 2017 წელს უკიდურესუნი NPD-ც არ აკრძალეს.
*ბატასუნა“ იყო ბასკური ეროვნულ-განმათავისუფლებელი მემარცხენე მოძრაობის პოლიტიკური ფრთა. ესპანეთის უზენაესმა სასამართლომ და საკონსტიტუციო სასამართლომ ის 2003 წელს აკრძალეს ტერორისტულ ორგანიზაცია ETA-სთან (Euskadi Ta Askatasuna) კავშირის და მისი საქმიანობის დაფინანსებისა და მხარდაჭერის გამო. 2009 წელს ეს გადაწყვეტილება ადამიანის უფლებათა ევროპულმა სასამართლომაც (ECHR) ძალაში დატოვა და მიიჩნია, რომ აკრძალვა დემოკრატიული საზოგადოების ინტერესებში შედიოდა.
*2017 წელს გერმანიის ფედერალურმა საკონსტიტუციო სასამართლომ განიხილა რაიხსრატის (მთავრობის წარმომადგენლობითი ორგანოს) სარჩელი NPD-ის აკრძალვის შესახებ. სასამართლომ დაადგინა, რომ პარტიის იდეოლოგია ნამდვილად იყო კონსტიტუციის საწინააღმდეგო, ანტისემიტური და რასისტული, თუმცა უარი თქვა მის აკრძალვაზე იმ მიზეზით, რომ პარტიას არ ჰქონდა საკმარისი ძალა, გავლენა და პოლიტიკური რესურსი, რომ რეალური საფრთხე შეექმნა გერმანიის დემოკრატიული წყობილებისთვის (ანუ არ ჰქონდა „წარმატების შანსი“). (შენიშვნა: მიუხედავად იმისა, რომ 2017 წელს ვერ აკრძალეს, მოგვიანებით, 2024 წელს, გერმანიის საკონსტიტუციო სასამართლომ მიიღო გადაწყვეტილება, რომ ამ პარტიას 6 წლით სახელმწიფო დაფინანსება მოხსნას).
ანალიზი: რა შეიძლება მოჰყვეს საქმეს
საქმის შედეგი უფრო პოლიტიკური გადაწყვეტილება იქნება, ვიდრე სამართლებრივი. მთავარი ცვლადი დროა: სარჩელის სამჯერ შეცვლამ მმართველ პარტიას ხელში შესაბამისი ბერკეტი დატოვა.
სამი სცენარი
- სწრაფი აკრძალვა, 2027 წლის დასაწყისში. სარჩელის ავტორების სასურველი სცენარია. ოთხივე ბარიერგადალახული ოპოზიციური ძალა ქრება. წევრებს შეიძლება აეკრძალოთ პარტიული საქმიანობა და არჩევნებში მონაწილეობა, ხოლო დეპუტატებს მანდატები შეუწყდეთ. „მემკვიდრე პარტიის“ წესი ახალი პარტიების შექმნასაც გააძნელებს. ევროკავშირის სანქციებისა და სამოქალაქო პროტესტის რისკი იზრდება.
- გაჭინაურება. საქმე ბერკეტად რჩება: გადაწყვეტილება გვიანდება, ან სარჩელი ისევ იცვლება და ვადა თავიდან იწყება. ოპოზიცია მუდმივი საფრთხის ქვეშ რჩება, მთავრობა კი დასავლეთის რეაქციას ზომავს. ეს სცენარი აშშ-სთან ურთიერთობების გადატვირთვის ცდასაც უფრო შეესაბამება.
- ნაწილობრივი აკრძალვა. სასამართლო ზოგ პარტიას აკრძალავს, მაგალითად „ერთიან ნაციონალურ მოძრაობას“, სხვებს კი ტოვებს. თავად სარჩელში წერია, რომ „გახარია საქართველოსთვის“ დეპუტატების მანდატებს არ ეხება. ეს მმართველ პარტიას საშუალებას მისცემს, უთხრას დასავლეთს, რომ სამართლებრივი სტანდარტი დაცულია.
რას უნდა დავაკვირდეთ სხდომებზე
- რამდენად ღია იქნება პროცესი და როგორ გადამოწმდება თეა წულუკიანის კომისიის დასკვნები.
- შესთავაზებს თუ არა სარჩელის ავტორები რაიმე მტკიცებულებას ძალადობის შესახებ, რაც ევროპული სტანდარტის მთავარი პირობაა.
- სასამართლოს შემადგენლობა: შვიდი მოსამართლედან ერთი 13 ოქტომბერს გადადგა, როცა მისი აღრიცხვის მოთხოვნა უარყვეს.
- ოპოზიციის ტაქტიკა: ორი პარტია სხდომაში მონაწილეობს, ერთი ბოიკოტს უცხადებს, ორი ჯერ ყურადღებით ადევნებს სიტუაციას.
დასკვნა
ბათუმში დაწყებული სხდომები გადაწყვეტს, დარჩება თუ არა საქართველოში რეალური პოლიტიკური კონკურენცია 2028 წლის არჩევნებამდე. მმართველი პარტია ამას სახელმწიფოს თავდაცვად ახსნის, ოპოზიცია და ევროპული ინსტიტუციები კი ერთპარტიული სისტემისკენ გადადგმულ ნაბიჯად.
რაც არ უნდა იყოს სასამართლოს გადაწყვეტილება, ეს საქმე უკვე ცვლის ქვეყნის საგარეო ურთიერთობებს. ევროპარლამენტი სანქციებს ითხოვს, ევროპის საბჭო წევრობასთან შეუთავსებლობაზე საუბრობს, ვაშინგტონი კი წინასწარ გაფრთხილებას აკეთებს. მთავარი კითხვა აღარ ის არის, აკრძალავს თუ არა სასამართლო პარტიებს, არამედ რა ფასი დაედება ამ გადაწყვეტილებას ქვეყანას.