საერთაშორისო უფლებადამცველი ორგანიზაციის, Freedom House-ის 2026 წლის ანგარიშის მიხედვით, საქართველოში ინტერნეტის თავისუფლების მდგომარეობა გაუარესდა, რის შედეგადაც ქვეყანამ „თავისუფალის“ (Free) სტატუსი დაკარგა და „ნაწილობრივ თავისუფალი“ (Partly Free) ქვეყნების კატეგორიაში გადავიდა.

ანგარიშში, რომელიც ორგანიზაციის ყოველწლიური კვლევის, Freedom on the Net 2026-ის ფარგლებში გამოქვეყნდა, აღნიშნულია, რომ მიუხედავად საქართველოში ინტერნეტის ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესებისა, საანგარიშო პერიოდში გაიზარდა ზეწოლა ონლაინაქტივისტებზე, ჟურნალისტებსა და სოციალური ქსელების მომხმარებლებზე.

Freedom House-ის შეფასებით, ეს ტენდენცია უკავშირდება „ქართული ოცნების“ გადაწყვეტილების წინააღმდეგ დაწყებულ საპროტესტო მოძრაობას, რომელიც ევროკავშირთან ინტეგრაციის საკითხზე მოლაპარაკებების შეჩერებას მოჰყვა.

ორგანიზაციის ცნობით, ხელისუფლებამ გააძლიერა ზომები როგორც ონლაინ, ისე ქუჩის საპროტესტო აქტივობების მიმართ.

ანგარიშში ნათქვამია, რომ მმართველი პარტიის მიმართ კრიტიკულად განწყობილი ჟურნალისტები და სოციალური ქსელების მომხმარებლები სულ უფრო ხშირად ხდებოდნენ ჯარიმების, საგამოძიებო მოქმედებების, უწყებებში დაბარებისა და სამართლებრივი დევნის ობიექტები.

რა გახდა საქართველოს სტატუსის გაუარესების მიზეზი?

Freedom House ინტერნეტის თავისუფლებას სამი ძირითადი მიმართულებით აფასებს: ინტერნეტზე წვდომის დაბრკოლებები, ონლაინკონტენტის შეზღუდვები და მომხმარებელთა უფლებების დარღვევები.

2026 წლის ანგარიშში განსაკუთრებული ყურადღება ეთმობა ორ მაჩვენებელს, რომლებშიც საქართველოს შეფასება წინა წელთან შედარებით გაუარესდა.

პირველი უკავშირდება მოქალაქეების შესაძლებლობას, ინტერნეტის საშუალებით გაერთიანდნენ, დაგეგმონ საზოგადოებრივი კამპანიები და მონაწილეობა მიიღონ პოლიტიკურ თუ სოციალურ აქტივობებში.

ამ კომპონენტში საქართველოს შეფასება ექვსიდან ხუთი ქულიდან ოთხ ქულამდე შემცირდა.

ორგანიზაციის განმარტებით, ქულის შემცირება განაპირობა ხელისუფლების მიერ ონლაინ და ოფლაინ მობილიზაციის სივრცის მზარდმა შეზღუდვამ, ასევე საპროტესტო აქციების მონაწილეთა იდენტიფიცირებისთვის სახის ამომცნობი ტექნოლოგიების გამოყენებამ.

Freedom House-ის შეფასებით, მსგავსი პრაქტიკა გავლენას ახდენს მოქალაქეების შესაძლებლობაზე, თავისუფლად გამოხატონ პოლიტიკური პოზიცია და მონაწილეობა მიიღონ საპროტესტო მოძრაობებში.

მეორე გაუარესებული მაჩვენებელი ინტერნეტმომხმარებლების მიმართ დაწესებულ სანქციებს უკავშირდება.

ამ კომპონენტში საქართველოს შეფასება ასევე ხუთიდან ოთხ ქულამდე შემცირდა, მაქსიმალური ექვსი ქულიდან.

ანგარიშის ავტორების განმარტებით, შემცირება დაკავშირებულია იმ შემთხვევების მატებასთან, როდესაც მოქალაქეები ხელისუფლების კრიტიკის გამო ჯარიმების, უწყებებში დაბარების, ჩხრეკისა და სხვა სადამსჯელო ღონისძიებების წინაშე აღმოჩნდნენ.

ზეწოლა ჟურნალისტებსა და სოციალური ქსელების მომხმარებლებზე

ანგარიშში ცალკე ყურადღება ეთმობა ჟურნალისტებისა და ონლაინსივრცეში აქტიური მოქალაქეების მდგომარეობას.

Freedom House-ის შეფასებით, ხელისუფლების მიმართ კრიტიკული განცხადებების გამოქვეყნებას სულ უფრო ხშირად მოჰყვებოდა სამართლებრივი რეაგირება.

ორგანიზაცია მიუთითებს როგორც სოციალური ქსელების მომხმარებლების მიმართ დაწყებულ წარმოებებზე, ისე ჟურნალისტების წინააღმდეგ განხორციელებულ მოქმედებებზე.

ანგარიშის წყაროებს შორის დასახელებულია „რადიო თავისუფლების“ მასალა, რომელიც თანამდებობის პირების შეურაცხყოფის გამო მოქალაქეთა სამართლებრივ დევნას ეხება.

Freedom House ასევე ეყრდნობა ჟურნალისტთა დაცვის კომიტეტის (CPJ) ინფორმაციას მზია ამაღლობელის საქმის შესახებ. კერძოდ, ანგარიშში მითითებულია 2026 წლის მარტში გავრცელებული ცნობა, რომლის მიხედვითაც საქართველოს უზენაესმა სასამართლომ პატიმრობაში მყოფი ჟურნალისტის საჩივარი არ დააკმაყოფილა.

გარდა ამისა, გამოყენებულია Justice for Journalists Foundation-ის კვლევა საქართველოში 2025 წელს მედიამუშაკებზე თავდასხმების შესახებ.

ორგანიზაციის შეფასებით, მსგავსი შემთხვევები ხელს უწყობს გარემოს ჩამოყალიბებას, რომელშიც ჟურნალისტებსა და მოქალაქეებს შესაძლოა საკუთარი პოზიციის საჯაროდ გამოხატვისგან თავის შეკავების მოტივაცია გაუჩნდეთ.

ინტერნეტზე წვდომა გაუმჯობესდა, თუმცა უფლებრივი გარემო გაუარესდა

ანგარიშის მიხედვით, საქართველოში ინტერნეტის გავრცელების მაჩვენებელი გაუმჯობესდა, თუმცა ტექნოლოგიური ხელმისაწვდომობის ზრდა თავისუფლების საერთო მდგომარეობის გაუმჯობესებაში არ ასახულა.

Freedom House ინტერნეტზე წვდომის მიმართულებით აფასებს ინფრასტრუქტურულ შეზღუდვებს, მომსახურების ღირებულებას, სახელმწიფოს კონტროლს საკომუნიკაციო ინფრასტრუქტურაზე, ბაზარზე კონკურენციასა და მარეგულირებელი ორგანოების დამოუკიდებლობას.

ამ მიმართულებით საქართველოს შეფასებები შემდეგნაირად ნაწილდება:

• ინტერნეტინფრასტრუქტურა და კავშირის ხარისხი — 5 ქულა შესაძლო 6-დან;
• ინტერნეტის ფინანსური და გეოგრაფიული ხელმისაწვდომობა — 2 ქულა 3-დან;
• სახელმწიფოს კონტროლი ინტერნეტინფრასტრუქტურაზე — 6 ქულა 6-დან;
• მომსახურების მიმწოდებელთა მრავალფეროვნება — 4 ქულა 6-დან;
• მარეგულირებელი ორგანოების დამოუკიდებლობა — 2 ქულა 4-დან.

ამ კომპონენტებში ჯამური შეფასება 19 ქულას შეადგენს შესაძლო 25-დან.

ანგარიშის მიხედვით, საქართველოში ინტერნეტზე წვდომის ტექნიკური შესაძლებლობები შედარებით მაღალია, თუმცა კითხვები რჩება მარეგულირებელი გარემოსა და მომსახურების მიმწოდებელთა კონკურენციის მიმართულებით.

ონლაინკონტენტის შეზღუდვები და თვითცენზურა

კვლევის მეორე მიმართულება ინტერნეტში ინფორმაციის გავრცელების თავისუფლებას ეხება.

Freedom House აფასებს, რამდენად ხშირად იზღუდება ან იბლოკება ონლაინკონტენტი, რამდენად გამჭვირვალეა ასეთი გადაწყვეტილებები და რამდენად თავისუფლად შეუძლიათ ჟურნალისტებსა და მოქალაქეებს საკუთარი მოსაზრებების გამოქვეყნება.

ანგარიშში საქართველოს შეფასება ონლაინკონტენტის დაბლოკვისა და ფილტრაციის მიმართულებით ექვსიდან ხუთ ქულას შეადგენს.

კონტენტის წაშლის იძულების კომპონენტში ქვეყანას მაქსიმალური ოთხი ქულა აქვს მინიჭებული.

ამავე დროს, ონლაინსივრცეში თვითცენზურის მაჩვენებელი ოთხიდან სამი ქულით არის შეფასებული, ხოლო სახელმწიფოსა და სხვა გავლენიანი აქტორების მხრიდან საინფორმაციო სივრცის კონტროლისა და მანიპულირების კომპონენტი — ოთხიდან ორი ქულით.

ინტერნეტში ინფორმაციის გამოქვეყნების ეკონომიკური და მარეგულირებელი შეზღუდვების მიმართულებით საქართველოს სამი შესაძლო ქულიდან ერთი აქვს მინიჭებული.

Freedom House-ის მეთოდოლოგიით, მაღალი ქულა მეტ თავისუფლებას აღნიშნავს, ხოლო დაბალი – უფრო მნიშვნელოვან შეზღუდვებს.

მომხმარებელთა უფლებები და სახელმწიფო მეთვალყურეობა

კვლევის მესამე მიმართულება ინტერნეტმომხმარებლების უფლებრივ მდგომარეობას ეხება.

ორგანიზაცია აფასებს გამოხატვის თავისუფლების სამართლებრივ გარანტიებს, ონლაინაქტივობისთვის გათვალისწინებულ პასუხისმგებლობას, სახელმწიფო მეთვალყურეობას, პირადი მონაცემების დაცვასა და მოქალაქეების მიმართ შესაძლო დაშინების ან ძალადობის შემთხვევებს.

ამ მიმართულებით საქართველოს შეფასებები ასეთია:

• გამოხატვის თავისუფლებისა და სხვა უფლებების სამართლებრივი დაცვა — 3 ქულა 6-დან;
• ონლაინსაქმიანობისთვის სისხლისსამართლებრივი ან სამოქალაქოსამართლებრივი პასუხისმგებლობა — 2 ქულა 4-დან;
• ინტერნეტმომხმარებლების მიმართ სანქციები — 4 ქულა 6-დან;
• ანონიმური კომუნიკაციისა და დაშიფვრის თავისუფლება — 3 ქულა 4-დან;
• სახელმწიფო მეთვალყურეობის გავლენა პირად ცხოვრებაზე — 3 ქულა 6-დან;
• ტექნოლოგიური კომპანიების მიერ მონაცემთა შეგროვების გავლენა პირად ცხოვრებაზე — 4 ქულა 6-დან;
• ონლაინაქტივობასთან დაკავშირებული დაშინება და ფიზიკური ძალადობა — 3 ქულა 5-დან;
• კიბერშეტევები — 2 ქულა 3-დან.

Freedom House-ის შეფასებით, განსაკუთრებით საყურადღებოა ხელისუფლების კრიტიკის გამო ინტერნეტმომხმარებლების მიმართ სამართლებრივი ღონისძიებების გახშირება.

საქართველოს საერთო შეფასება

ანგარიშში წარმოდგენილი ცალკეული ინდიკატორების შეჯამებით, საქართველოს შედეგი 100 შესაძლო ქულიდან 70 ქულას შეადგენს.

სამი ძირითადი მიმართულების შეფასება ასეთია:

მიმართულება	ქულა
ინტერნეტზე წვდომის დაბრკოლებები	19/25
ონლაინკონტენტის შეზღუდვები	25/35
მომხმარებელთა უფლებების დარღვევები	24/40
საერთო შეფასება	68/100

Freedom House-ის კლასიფიკაციით, 68 ქულა „ნაწილობრივ თავისუფალი“ ქვეყნების კატეგორიას შეესაბამება.

ორგანიზაციის ანგარიშის მთავარი დასკვნაა, რომ საქართველოში ინტერნეტის ტექნიკური ხელმისაწვდომობის გაუმჯობესების მიუხედავად, ონლაინგამოხატვისა და ციფრული სამოქალაქო აქტივობის გარემო გაუარესდა.

კვლევის ავტორები ამ ცვლილებას, უპირველეს ყოვლისა, ხელისუფლების კრიტიკისა და საპროტესტო აქტივობების მიმართ გამოყენებული ზომების გამკაცრებას უკავშირებენ.

ანგარიშში მოცემული შეფასებები Freedom House-ს ეკუთვნის.