აბუ-დაბიში 10-11 ნოემბერს უკრაინის, რუსეთისა და ამერიკის შეერთებული შტატების წარმომადგენლებს შორის სამშვიდობო მოლაპარაკებების ახალი რაუნდი იმართება. თითქმის ხუთწლიანი სრულმასშტაბიანი ომის ფონზე მხარეები კვლავ ცდილობენ შეთანხმების მიღწევას, თუმცა ტერიტორიული საკითხები, უსაფრთხოების გარანტიები და ევროპის მომავალი უსაფრთხოების სისტემა კვლავ მნიშვნელოვან წინააღმდეგობებად რჩება.
მოლაპარაკებები აშშ-ის შუამავლობით ტარდება და წარმოადგენს სამმხრივი დიალოგის განახლებას, რომელიც მიმდინარე წლის თებერვლის შემდეგ შეჩერებული იყო.
აშშ-ის პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი აცხადებს, რომ მხარეები შეთანხმებას უახლოვდებიან, თუმცა უკრაინისა და რუსეთის პოზიციებს შორის არსებული განსხვავებები მიუთითებს, რომ საბოლოო სამშვიდობო შეთანხმების მიღწევა კვლავ რთული იქნება.
ვინ მონაწილეობს მოლაპარაკებებში?
ამერიკულ დელეგაციას პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის წარმომადგენლები სტივ უიტკოფი და ჯარედ კუშნერი ხელმძღვანელობენ.
რუსეთის დელეგაციის ხელმძღვანელია პრეზიდენტ ვლადიმერ პუტინის თანაშემწე ვლადიმერ მედინსკი. დელეგაციაში ასევე შედიან საგარეო საქმეთა მინისტრის მოადგილეები სერგეი რიაბკოვი და მიხაილ გალუზინი, სამხედრო დაზვერვის ხელმძღვანელი იგორ კოსტიუკოვი და გენერალური შტაბის წარმომადგენელი იური ჟიგარლოვსკი.
უკრაინის დელეგაციას საგარეო დაზვერვის სამსახურის ხელმძღვანელი რუსტემ უმეროვი ხელმძღვანელობს. მის შემადგენლობაში არიან პრეზიდენტის ოფისის ხელმძღვანელი კირილ ბუდანოვი, მისი მოადგილე სერგეი კისლიცა, საპარლამენტო ფრაქცია „ხალხის მსახურის“ ლიდერი დავით არახამია და სამხედრო უწყებების წარმომადგენლები.
შეხვედრის მთავარი დღის წესრიგი მოიცავს ომის დასრულების შესაძლო პირობებს, უსაფრთხოების გარანტიებს, სამხედრო მოქმედებების დეესკალაციასა და ჰუმანიტარულ საკითხებს.
უკრაინის პოზიცია : უსაფრთხოების გარანტიები ტერიტორიული დათმობების გარეშე
უკრაინის ხელისუფლების მთავარი მოთხოვნა ისეთი შეთანხმების მიღწევაა, რომელიც ქვეყნის უსაფრთხოებას გრძელვადიან პერსპექტივაში უზრუნველყოფს და რუსეთის მხრიდან ახალი სამხედრო თავდასხმის შესაძლებლობას შეამცირებს.
პრეზიდენტი ვოლოდიმირ ზელენსკი აცხადებს, რომ უკრაინა მზად არის დიპლომატიური გზით ომის დასრულებისთვის, თუმცა არ აპირებს რუსეთისთვის იმ ტერიტორიების დათმობას, რომლებსაც უკრაინული შეიარაღებული ძალები ამჟამად აკონტროლებენ.
კიევი მოითხოვს უსაფრთხოების საერთაშორისო გარანტიებს, რომლებიც მხოლოდ პოლიტიკური დაპირებებით არ შემოიფარგლება და შესაძლო ახალი თავდასხმის შემთხვევაში კონკრეტულ ვალდებულებებს განსაზღვრავს.
უკრაინისთვის მნიშვნელოვანია სამხედრო დახმარების გაგრძელება, თავდაცვისუნარიანობის შენარჩუნება და დასავლელ პარტნიორებთან თანამშრომლობის უფლება.
კიევი ასევე ითხოვს ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე თავდასხმების შეწყვეტას, შავ ზღვაში უსაფრთხო ნაოსნობის უზრუნველყოფას, სამხედრო ტყვეების გაცვლის გაგრძელებასა და ომის ჰუმანიტარული შედეგების შემსუბუქებას.
უკრაინული მხარის პოზიციით, ტერიტორიულ საკითხებზე საბოლოო გადაწყვეტილებები მხოლოდ უმაღლეს პოლიტიკურ დონეზე, პრეზიდენტების უშუალო მონაწილეობით უნდა განიხილებოდეს.
ამასთან, ზელენსკი აცხადებს, რომ უკრაინის შეიარაღებული ძალების ბოლოდროინდელი მოქმედებები ქვეყნის მოლაპარაკების პოზიციებს აძლიერებს.
რუსეთის პოზიცია: ტერიტორიული მოთხოვნები და ნატოს საკითხი
მოსკოვი სამშვიდობო შეთანხმებას საკუთარი უსაფრთხოების მოთხოვნების დაკმაყოფილებას უკავშირებს.
რუსეთის პრეზიდენტი ვლადიმერ პუტინი უკრაინისგან დონეცკის, ლუგანსკის, ზაპოროჟიესა და ხერსონის ოლქებიდან სამხედრო ძალების გაყვანას მოითხოვს. რუსეთმა ეს ოთხი რეგიონი 2022 წელს უკანონოდ მიიერთა, თუმცა მათ სრულ ტერიტორიას დღემდე ვერ აკონტროლებს.
მოსკოვის ერთ-ერთი მთავარი მოთხოვნაა უკრაინის მიერ ნატოში გაწევრიანებაზე უარის თქმა. რუსეთის ხელისუფლება ასევე მოითხოვს უკრაინის სამხედრო შესაძლებლობებზე შეზღუდვების დაწესებას და დასავლური სამხედრო ინფრასტრუქტურის გაფართოების შეჩერებას.
კრემლი ეწინააღმდეგება ისეთ ცეცხლის შეწყვეტას, რომელიც საბოლოო პოლიტიკური შეთანხმების მიღწევამდე ამოქმედდება. მოსკოვის განმარტებით, დროებითი ზავი უკრაინას სამხედრო ძალების აღდგენის შესაძლებლობას მისცემს.
რუსეთის პოზიციით, შეთანხმება მხოლოდ უკრაინის ტერიტორიებს არ უნდა შეეხებოდეს და ევროპის უსაფრთხოების უფრო ფართო საკითხებიც უნდა მოიცვას.
ეს მოთხოვნები უკრაინისთვის მიუღებელია, რადგან კიევი მიიჩნევს, რომ საკუთარი თავდაცვისუნარიანობის შეზღუდვა ქვეყანას მომავალში ახალი აგრესიის წინაშე დაუცველს დატოვებს.
აშშ-ის პოზიცია : ფართო სამშვიდობო შეთანხმების მიღწევის მცდელობა
აშშ-ის პრეზიდენტი დონალდ ტრამპი უკრაინის ომის დასრულებას თავისი საგარეო პოლიტიკის ერთ-ერთ მთავარ მიზნად ასახელებს.
ტრამპის ადმინისტრაცია ცდილობს, მოლაპარაკებები მხოლოდ ცეცხლის შეწყვეტის საკითხით არ შემოიფარგლოს და მოიცვას უკრაინის ომის შემდგომი უსაფრთხოება, ეკონომიკური აღდგენა და ევროპული უსაფრთხოების ახალი მექანიზმები.
ვაშინგტონში განიხილება უკრაინისთვის ისეთი გარანტიების შეთავაზების შესაძლებლობა, რომლებიც ნატოს კოლექტიური თავდაცვის პრინციპს დაემსგავსება, თუმცა ეს ჯერ შეთანხმებული მექანიზმი არ არის.
ამერიკული მხარე მიიჩნევს, რომ ტერიტორიულ საკითხებზე შეთანხმება შესაძლოა მოლაპარაკებების საბოლოო ეტაპზე გახდეს შესაძლებელი, მას შემდეგ, რაც მხარეები უსაფრთხოების საკითხებზე საერთო ჩარჩოს ჩამოაყალიბებენ.
ტრამპმა ბოლო განცხადებებში მიანიშნა, რომ სამშვიდობო შეთანხმების შედეგად უკრაინის ტერიტორიული მდგომარეობა შესაძლოა შეიცვალოს. თუმცა კიევი კვლავ უარყოფს რუსეთისთვის დამატებითი ტერიტორიების დათმობის შესაძლებლობას.
მიუხედავად ტრამპის ოპტიმისტური შეფასებებისა, აშშ-ის სახელმწიფო მდივანი მარკო რუბიო უფრო ფრთხილ პოზიციას იკავებს და აცხადებს, რომ სამშვიდობო პროცესს საბოლოო შედეგამდე ჯერ კიდევ მნიშვნელოვანი გზა აქვს გასავლელი.
ევროპის პოზიცია : შეთანხმება ევროპული უსაფრთხოების გარეშე ვერ შედგება
აბუ-დაბის შეხვედრაში ევროპული ქვეყნების წარმომადგენლებიც მონაწილეობენ, თუმცა მათი ფორმალური ჩართულობა სამმხრივ მოლაპარაკებებში შეზღუდულია.
არაბთა გაერთიანებულ საამიროებში ჩადიან ევროკავშირის, დიდი ბრიტანეთის, საფრანგეთის, გერმანიის, იტალიისა და ნატოს წარმომადგენლები. მათ ამერიკულ და უკრაინულ მხარეებთან ცალკეული კონსულტაციები აქვთ დაგეგმილი.
ევროპული სახელმწიფოები მიიჩნევენ, რომ უკრაინაში ომის დასრულების პირობები პირდაპირ უკავშირდება მთელი კონტინენტის უსაფრთხოებას.
მათი მთავარი ინტერესებია უკრაინის სუვერენიტეტის შენარჩუნება, რუსეთის მხრიდან ახალი სამხედრო აგრესიის თავიდან აცილება და ისეთი შეთანხმების მიღწევა, რომელიც ევროპული ქვეყნების უსაფრთხოებას არ შეასუსტებს.
ევროკომისიის პრეზიდენტმა ურსულა ფონ დერ ლაიენმა განსაკუთრებული ყურადღება გაამახვილა შავ ზღვაში თავისუფალი ნაოსნობის აღდგენისა და ენერგეტიკულ და სასურსათო ინფრასტრუქტურაზე თავდასხმების შეწყვეტის აუცილებლობაზე.
ევროპელი ლიდერების ნაწილი ასევე სკეპტიკურად აფასებს რუსეთის მზაობას რეალური დათმობებისთვის.
მოსკოვი ევროპელი წარმომადგენლების სამმხრივ ფორმატში უშუალო მონაწილეობას ეწინააღმდეგება, თუმცა მომავალში უფრო ფართო მოლაპარაკებების შესაძლებლობას არ გამორიცხავს.
მთავარი წინააღმდეგობა – ტერიტორიები და უსაფრთხოების გარანტიები
მოლაპარაკებების ყველაზე რთულ საკითხად კვლავ უკრაინის ოკუპირებული ტერიტორიების მომავალი რჩება.
რუსეთი მოითხოვს დონბასზე სრულ კონტროლს, მათ შორის იმ ტერიტორიებზე, რომლებსაც ამჟამად უკრაინის შეიარაღებული ძალები იცავენ.
უკრაინა კი აცხადებს, რომ ამ ტერიტორიების დათმობა მხოლოდ პოლიტიკური საკითხი არ არის. დონეცკის ოლქის უკრაინის მიერ კონტროლირებად ნაწილში განთავსებულია მნიშვნელოვანი თავდაცვითი ინფრასტრუქტურა, რომლის დაკარგვამ შესაძლოა ქვეყნის მომავალი უსაფრთხოება შეასუსტოს.
მეორე მთავარი წინააღმდეგობა უსაფრთხოების გარანტიებს უკავშირდება.
კიევისთვის აუცილებელია, შეთანხმებამ რუსეთის მხრიდან ახალი თავდასხმის შემთხვევაში დასავლელი პარტნიორების რეაგირების კონკრეტული მექანიზმი განსაზღვროს.
მოსკოვი კი ეწინააღმდეგება უკრაინის ნატოში გაწევრიანებასა და დასავლური სამხედრო ინფრასტრუქტურის გაფართოებას.
შესაბამისად, ის, რასაც უკრაინა საკუთარი უსაფრთხოების აუცილებელ პირობად მიიჩნევს, რუსეთის ხელისუფლებისთვის ერთ-ერთ მთავარ მიუღებელ მოთხოვნას წარმოადგენს.
ვითარება ფრონტზე
მოლაპარაკებები გრძელდება აქტიური საბრძოლო მოქმედებების ფონზე.
რუსეთი კვლავ ახორციელებს სარაკეტო და დრონებით თავდასხმებს უკრაინის ქალაქებსა და ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე. ზამთრის მოახლოებასთან ერთად ელექტროენერგიისა და გათბობის სისტემებზე დარტყმები განსაკუთრებულ საფრთხეს უქმნის სამოქალაქო მოსახლეობას.
უკრაინა, თავის მხრივ, აგრძელებს რუსეთის ტერიტორიაზე სამხედრო და ენერგეტიკული ობიექტების წინააღმდეგ შორ მანძილზე მოქმედი დრონებით თავდასხმებს, მათ შორის ნავთობგადამამუშავებელ საწარმოებზე.
უკრაინის პრეზიდენტის განცხადებით, რუსეთის დანაკარგები იზრდება და უკრაინული ძალების მოქმედებები ქვეყნის დიპლომატიურ პოზიციებს აძლიერებს. მოსკოვი ამ შეფასებებს არ ეთანხმება.
ფრონტზე არსებული მდგომარეობა უშუალოდ მოქმედებს მოლაპარაკებებზეც, რადგან ორივე მხარე ცდილობს, სამხედრო ვითარება დიპლომატიური უპირატესობის მოსაპოვებლად გამოიყენოს.
როგორ მივიდა სამშვიდობო პროცესი აბუ-დაბის შეხვედრამდე?
რუსეთის სრულმასშტაბიანი შეჭრა უკრაინაში 2022 წლის 24 თებერვალს დაიწყო. ომის პირველივე კვირებში მხარეებს შორის მოლაპარაკებები გაიმართა ბელარუსსა და თურქეთში, თუმცა შეთანხმება ვერ შედგა.
შემდგომ წლებში დიპლომატიური კონტაქტები პერიოდულად გრძელდებოდა, მაგრამ საბრძოლო მოქმედებების შეწყვეტის საკითხზე არსებითი პროგრესი არ დაფიქსირებულა.
2025 წელს უკრაინისა და რუსეთის წარმომადგენლები თურქეთში კვლავ შეხვდნენ ერთმანეთს. მოლაპარაკებების შედეგად შესაძლებელი გახდა სამხედრო ტყვეების გაცვლის შესახებ შეთანხმებების მიღწევა, თუმცა ტერიტორიული საკითხები და ომის დასრულების პირობები გადაუჭრელი დარჩა.
2026 წლის იანვარსა და თებერვალში აშშ-ის შუამავლობით აბუ-დაბისა და ჟენევის ფორმატებში ახალი კონსულტაციები გაიმართა.
თებერვლის შემდეგ სამმხრივი პროცესი შეფერხდა, ხოლო ნოემბრის შეხვედრა მოლაპარაკებების განახლების მცდელობაა.
რას უნდა ველოდოთ აბუ-დაბის მოლაპარაკებებისგან?
ექსპერტებისა და საერთაშორისო დამკვირვებლების შეფასებით, ორდღიანი შეხვედრის ფარგლებში ყოვლისმომცველი სამშვიდობო შეთანხმების მიღწევის ალბათობა დაბალია.
მხარეებს შორის არსებული უთანხმოება იმდენად ღრმაა, რომ საბოლოო შეთანხმებას შესაძლოა დამატებითი მოლაპარაკებები და უმაღლეს პოლიტიკურ დონეზე შეხვედრები დასჭირდეს.
მიუხედავად ამისა, რამდენიმე მიმართულებით შეზღუდული პროგრესი შესაძლებელია.
ერთ-ერთი ასეთი საკითხია სამხედრო ტყვეების გაცვლის გაფართოება და ჰუმანიტარული ღონისძიებების შეთანხმება.
შესაძლებელია ასევე ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე თავდასხმების შეზღუდვის ან შავ ზღვაში უსაფრთხო ნაოსნობის შესახებ ცალკეული შეთანხმებების განხილვა.
კიდევ ერთი შესაძლო შედეგია უსაფრთხოების გარანტიებზე მოლაპარაკებების გაგრძელებისა და მომდევნო შეხვედრების ფორმატის განსაზღვრა.
ყველაზე რთული სცენარი კვლავ ტერიტორიულ საკითხებზე კომპრომისის მიღწევაა, რადგან უკრაინისა და რუსეთის საჯაროდ გაცხადებული პოზიციები ერთმანეთისგან მნიშვნელოვნად განსხვავდება.
უკრაინის დელეგაციის წევრმა დავით არახამიამაც განაცხადა, რომ ხანგრძლივი პაუზის შემდეგ მოლაპარაკებებში სწრაფ გარღვევას არ ელოდება და თავად სამმხრივი დიალოგის განახლებასაც დადებით ნაბიჯად მიიჩნევს.
ამ ეტაპზე მთავარი კითხვა ისაა, შეძლებენ თუ არა ვაშინგტონი, კიევი და მოსკოვი უსაფრთხოების საკითხებზე ისეთი საერთო ჩარჩოს ჩამოყალიბებას, რომელიც შემდგომში უფრო ფართო პოლიტიკური შეთანხმების საფუძველი გახდება.
აბუ-დაბის მოლაპარაკებები შესაძლოა სამშვიდობო პროცესის ახალი ეტაპის დასაწყისი აღმოჩნდეს, თუმცა ომის დასრულებამდე გზა კვლავ რთული რჩება.
წყარო:
amp.dw.com
www.rferl.org
www.euronews.com
apnews.com
www.reuters.com