ევროკავშირმა 2026 წლის იანვარ-ოქტომბერში რუსეთის არქტიკული პროექტიდან, Yamal LNG-დან, დაახლოებით 8,7 მილიარდი ევროს ღირებულების თხევადი ბუნებრივი აირი შეიძინა. ეს მაჩვენებელი 2025 წლის მთლიან მოცულობაზე დაახლოებით 21%-ით მეტია. მონაცემები ქვეყნდება იმ ფონზე, როდესაც ევროკავშირი 2027 წლის იანვრიდან რუსული თხევადი გაზის იმპორტის სრულად შეწყვეტისთვის ემზადება.
გერმანული არასამთავრობო ორგანიზაცია Urgewald-ის მიერ გამოქვეყნებული კვლევის თანახმად, რომელიც ენერგეტიკული ბაზრის ანალიტიკური კომპანია Kpler-ის მონაცემებს ეყრდნობა, ევროკავშირი რუსეთის არქტიკული თხევადი გაზის ერთ-ერთ უმნიშვნელოვანეს ბაზრად რჩება.
კვლევის მიხედვით, მიმდინარე წლის პირველ ათ თვეში ევროკავშირის პორტებმა Yamal LNG-ის პროექტიდან 177 ტვირთი, ჯამში 12,89 მილიონი ტონა თხევადი ბუნებრივი აირი მიიღეს. ეს გასული წლის შესაბამის პერიოდთან შედარებით 6,3%-ით მეტია.
ამავე პერიოდში ევროკავშირზე Yamal-ის მიერ მსოფლიოში მიწოდებული გაზის დაახლოებით 81% მოდიოდა.
როგორ შეიცვალა რუსული გაზის შესყიდვები?
Urgewald-ის მონაცემებით, 2025 წლის განმავლობაში ევროკავშირმა Yamal LNG-ის პროექტიდან დაახლოებით 7,2 მილიარდი ევროს ღირებულების გაზი შეიძინა.
2026 წლის პირველ ათ თვეში კი სავარაუდო დანახარჯმა უკვე 8,7 მილიარდ ევროს მიაღწია.
ამგვარად, ევროკავშირის მიერ რუსულ თხევად გაზზე გაწეული ხარჯების ზრდა უფრო სწრაფი აღმოჩნდა, ვიდრე თავად იმპორტირებული გაზის მოცულობის მატება.
ამის ერთ-ერთი მიზეზი ენერგორესურსების ფასების ცვლილებაა. შესაბამისად, ფინანსური მაჩვენებლის ზრდა მხოლოდ შესყიდული გაზის რაოდენობის მატებით არ აიხსნება.
აღსანიშნავია, რომ ორგანიზაციის მიერ გამოქვეყნებული თანხები შეფასებითია. ისინი ეფუძნება მიწოდებული გაზის მოცულობასა და ევროპულ საბაზრო ფასებს და არ წარმოადგენს კონკრეტული კონტრაქტების მიხედვით გადახდილი თანხების ოფიციალურ აღრიცხვას.
ამიტომ 8,7 მილიარდი ევრო არ უნდა განვიხილოთ როგორც რუსეთის სახელმწიფო ბიუჯეტში პირდაპირ ჩარიცხული თანხა ან პროექტის წმინდა მოგება.
ოქტომბრის მონაცემები – ნაკლები გაზი, მაგრამ მეტი დანახარჯი
მიუხედავად წლის განმავლობაში დაფიქსირებული ზრდისა, ოქტომბერში რუსული თხევადი გაზის იმპორტის მოცულობა წინა თვესთან შედარებით შემცირდა.
Kpler-ის მონაცემებით, ევროკავშირმა ოქტომბერში Yamal-ის პროექტიდან 705 591 ტონა თხევადი გაზი მიიღო, რაც სექტემბრის მაჩვენებელზე დაახლოებით 11%-ით ნაკლებია.
თუმცა მოცულობის შემცირებას ხარჯების კლება არ მოჰყოლია.
ფასების ზრდის შედეგად ოქტომბრის შესყიდვების სავარაუდო ღირებულებამ დაახლოებით 839 მილიონი ევრო შეადგინა, რაც სექტემბრის შესაბამის მაჩვენებელს დაახლოებით 2,6%-ით აღემატება.
ეს გარემოება აჩვენებს, რამდენად მნიშვნელოვან გავლენას ახდენს გაზის საერთაშორისო ფასების ცვლილება იმპორტიორი ქვეყნების ფინანსურ დანახარჯებზე.
რომელი ქვეყნები ყიდულობენ ყველაზე მეტ რუსულ თხევად გაზს?
ოქტომბერში Yamal LNG-ის პროექტიდან ევროკავშირში მიწოდებული ტვირთების მთავარი მიმღები საფრანგეთი გახდა.
საფრანგეთის პორტებმა ათი ტვირთიდან შვიდი მიიღეს, რაც ევროკავშირში ოქტომბრის განმავლობაში შეტანილი გაზის დაახლოებით 70%-ს შეადგენდა.
ესპანეთის პორტებმა ორი ტვირთი მიიღეს, ნიდერლანდებმა კი ერთი.
განსხვავებული ვითარება დაფიქსირდა ბელგიაში. ზებრიუგეს ტერმინალში, რომელიც წლების განმავლობაში რუსული თხევადი გაზის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი მიმღები და გადატვირთვის პუნქტი იყო, აგვისტოდან ოქტომბრის ჩათვლით Yamal-ის ტვირთები არ შესულა.
თუმცა ცალკეულ თვეებში კონკრეტული პორტების დატვირთვის შემცირება არ ნიშნავს, რომ ევროკავშირში რუსული გაზის იმპორტი მთლიანად შეჩერებულია.
ამასთან, პორტში მიღებული ტვირთის რაოდენობა ყოველთვის არ ასახავს კონკრეტული ქვეყნის საბოლოო მოხმარებას. თხევადი გაზი შესაძლებელია შემდგომში სხვა ევროპულ ბაზრებზეც გადანაწილდეს.
რატომ აგრძელებს ევროკავშირი რუსული გაზის შეძენას?
2022 წელს რუსეთის მიერ უკრაინაში სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ ევროკავშირმა რუსულ ენერგორესურსებზე დამოკიდებულების შემცირება ერთ-ერთ მთავარ ენერგეტიკულ პრიორიტეტად გამოაცხადა.
ევროპულმა ქვეყნებმა გაზის მიწოდების ალტერნატიული წყაროების მოძიება დაიწყეს, გაზარდეს თხევადი ბუნებრივი აირის იმპორტი სხვა მომწოდებლებისგან და განახლებადი ენერგეტიკის განვითარებაზე გაამახვილეს ყურადღება.
მიუხედავად ამისა, რუსული თხევადი გაზის იმპორტი დაუყოვნებლივ არ შეწყვეტილა.
ამის ერთ-ერთი მიზეზი გრძელვადიანი კომერციული კონტრაქტებია, რომელთა ნაწილი ევროკავშირის კომპანიებს რუსულ მწარმოებლებთან აკავშირებს.
გარდა ამისა, ევროპული ენერგეტიკული სისტემისთვის მნიშვნელოვანია მიწოდების სტაბილურობის შენარჩუნება, განსაკუთრებით ზამთრის პერიოდში, როდესაც ბუნებრივ გაზზე მოთხოვნა იზრდება.
ევროკავშირის პოლიტიკა სწორედ ამ ორი მიზნის შეთავსებას ცდილობს: რუსულ ენერგორესურსებზე დამოკიდებულების შემცირებასა და ენერგომომარაგების უსაფრთხოების უზრუნველყოფას.
თუმცა Urgewald-ის შეფასებით, გარდამავალი პერიოდის განმავლობაში რუსული გაზის შესყიდვების გაგრძელება მოსკოვს მნიშვნელოვან საექსპორტო ბაზარს უნარჩუნებს.
რა არის Yamal LNG და რატომ არის პროექტი მნიშვნელოვანი რუსეთისთვის?
Yamal LNG რუსეთის არქტიკულ რეგიონში, იამალის ნახევარკუნძულზე მდებარე მსხვილი ენერგეტიკული პროექტია.
მას რუსული კომპანია Novatek აკონტროლებს. პროექტში მონაწილეობენ ჩინეთის CNPC და საფრანგეთის TotalEnergies-იც.
პროექტის ფარგლებში ბუნებრივი აირი სპეციალურ საწარმოებში თხევად მდგომარეობაში გადაჰყავთ, რის შემდეგაც ტანკერებით საერთაშორისო ბაზრებზე გადააქვთ.
Yamal-ის გეოგრაფიული მდებარეობა მის საქმიანობას განსაკუთრებულ ლოგისტიკურ გამოწვევებს უქმნის.
ზამთარში არქტიკული წყლების დიდი ნაწილი ყინულით იფარება, რის გამოც გაზის ტრანსპორტირებისთვის სპეციალური ყინულგამძლე ტანკერებია საჭირო.
პროექტი იყენებს Arc7 კლასის გემებს, რომლებსაც რთულ ყინულოვან პირობებში გადაადგილება შეუძლიათ.
ევროპული პორტების სიახლოვე პროექტისთვის მნიშვნელოვანი უპირატესობაა, რადგან ტანკერებს შედარებით მოკლე მარშრუტით შეუძლიათ ტვირთის მიწოდება და საწარმოში დაბრუნება.
ევროპული ბაზრის დაკარგვის შემთხვევაში რუსეთის კომპანიებს გაზის სხვა მიმართულებებით, მათ შორის აზიაში, გადამისამართება მოუწევთ. ეს კი ტრანსპორტირების ხანგრძლივობასა და ხარჯებზე შეიძლება აისახოს.
რა შეიცვლება 2027 წლის იანვრიდან?
ევროკავშირის მიერ მიღებული შეზღუდვების თანახმად, რუსული თხევადი ბუნებრივი აირის იმპორტის აკრძალვა ეტაპობრივად ხორციელდება.
2026 წლის 25 აპრილიდან უკვე მოქმედებს შეზღუდვები არსებული მოკლევადიანი კონტრაქტების საფუძველზე განხორციელებულ იმპორტზე.
ხოლო 2027 წლის 1 იანვრიდან ძალაში უნდა შევიდეს აკრძალვა შესაბამისი გრძელვადიანი კონტრაქტებით რუსული თხევადი გაზის იმპორტზეც.
ამ გადაწყვეტილების მიზანია ევროკავშირის ენერგეტიკული დამოკიდებულების შემცირება რუსეთზე და იმ ეკონომიკური კავშირების შეზღუდვა, რომლებიც მოსკოვს ენერგორესურსების ექსპორტიდან შემოსავლებს აძლევს.
ევროკავშირის ენერგეტიკული პოლიტიკისთვის მნიშვნელოვანი იქნება, რამდენად სწრაფად შეძლებენ წევრი სახელმწიფოები ალტერნატიული მომწოდებლებისგან საჭირო მოცულობის გაზის მიღებას.
რუსული მხარისთვის კი მთავარი გამოწვევა ევროპული ბაზრის ჩანაცვლება და არსებული საექსპორტო ინფრასტრუქტურის სხვა მიმართულებებზე მორგება იქნება.
რა გავლენა შეიძლება ჰქონდეს აკრძალვას რუსეთისა და ევროპის ენერგეტიკულ ბაზრებზე?
რუსეთისთვის ევროკავშირის ბაზრის დაკარგვა შესაძლოა განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი აღმოჩნდეს Yamal LNG-ის პროექტის შემთხვევაში, რადგან მისი ექსპორტის უდიდესი ნაწილი სწორედ ევროპულ პორტებში მიემართება.
აზიის ბაზრებზე გაზის გადამისამართება შესაძლებელია, თუმცა ტრანსპორტირების ხარჯები, სპეციალური ტანკერების ხელმისაწვდომობა და სეზონური ყინულოვანი პირობები მნიშვნელოვან შეზღუდვებს ქმნის.
ევროკავშირისთვის კი რუსული გაზის იმპორტის დასრულება მომარაგების წყაროების შემდგომ დივერსიფიკაციას მოითხოვს.
ევროპული ქვეყნები უკვე იყენებენ ამერიკული, კატარული და სხვა მომწოდებლების თხევად ბუნებრივ აირს, თუმცა ახალი კონტრაქტებისა და ინფრასტრუქტურის საჭიროებამ შესაძლოა ენერგეტიკულ ხარჯებზეც მოახდინოს გავლენა.
ამასთან, რუსული გაზის იმპორტის აკრძალვის ეფექტი დამოკიდებული იქნება საერთაშორისო ბაზარზე მიწოდებისა და მოთხოვნის თანაფარდობაზე, ზამთრის ამინდსა და გლობალურ ენერგეტიკულ ვითარებაზე.
რას აჩვენებს ახალი სტატისტიკა?
2026 წლის პირველი ათი თვის მონაცემები აჩვენებს, რომ რუსულ ენერგორესურსებზე დამოკიდებულების შემცირების პოლიტიკური გადაწყვეტილებების მიუხედავად, ევროკავშირსა და რუსეთს შორის თხევადი ბუნებრივი აირით ვაჭრობა კვლავ მნიშვნელოვანი მოცულობით გრძელდება.
ერთი მხრივ, ევროკავშირი რუსული გაზის იმპორტის დასრულების კონკრეტულ ვადას უახლოვდება.
მეორე მხრივ, მიმდინარე წლის განმავლობაში Yamal LNG-ის პროექტიდან მიღებული გაზის მოცულობა და სავარაუდო ღირებულება კვლავ მაღალია.
Urgewald-ის შეფასებით, ეს გარემოება აჩვენებს, რომ არსებული შეზღუდვების ეფექტი საბოლოო აკრძალვის ამოქმედებამდე შეზღუდული რჩება.
ამასთან, ენერგეტიკული ბაზრის მონაწილეებისთვის მნიშვნელოვანი გამოწვევაა გრძელვადიანი კონტრაქტების დასრულება, ალტერნატიული მომწოდებლების მოძიება და მიწოდების უწყვეტობის შენარჩუნება.
2027 წლის იანვარი ამ პროცესში გადამწყვეტი ეტაპი იქნება: სწორედ მაშინ გამოჩნდება, როგორ შეიცვლება რუსეთის არქტიკული გაზის ექსპორტის მიმართულებები და რამდენად შეძლებს ევროკავშირი რუსული თხევადი ბუნებრივი აირის გარეშე ენერგომომარაგების უზრუნველყოფას.
წყარო:
www.urgewald.org
www.reuters.com
kyivindependent.com