მცხეთაში, არმაზისხევის ტერიტორიაზე აღმოჩენილი II-III საუკუნეების აბანო საქართველოს ერთ-ერთ უძველეს აბანოთა ნიმუშად მიიჩნევა. ის მდებარეობს ერისთავთა სამყოფელ-განსასვენებლის ჩრდილო-აღმოსავლეთ ნაწილში და არქეოლოგიური გათხრების შედეგად 1937–1938 წლებში იქნა აღმოჩენილი. აღმოჩენამ მნიშვნელოვანი ინფორმაცია გაასაჯაროვა არა მხოლოდ არქიტექტურულ, არამედ იმდროინდელი ცხოვრების წესზეც.

ნაგებობა კომპლექსურად არის მოწყობილი და ხუთ ძირითად განყოფილებას მოიცავს: გასახდელ დარბაზს, საცეცხლფარეშოს და სამ საბანაო სივრცეს — ცხელს, თბილს  და ცივს. ასეთი სტრუქტურა ტიპურია რომაული აბანოებისთვის და მიუთითებს გათბობისა და ჰიგიენის დახვეწილ სისტემაზე. თავად შენობა ორსართულიანია, რაც მის ფუნქციურ მრავალფეროვნებას კიდევ უფრო უსვამს ხაზს.

არმაზისხევის აბანო მიეკუთვნება რომაულ აბანოთა ტიპს, რომლის კლასიკური აღწერა პირველად ვიტრუვიუსთან გვხვდება. მსგავსი აბანოები ფართოდ იყო გავრცელებული რომის იმპერიის აღმოსავლეთ პროვინციებში — მცირე აზიასა და სირიაში. საქართველოს ტერიტორიაზეც არაერთი ანალოგიური ნაგებობაა დაფიქსირებული: არმაზციხეში, ბიჭვინთაში, შუხუთში და ნოქალაქევში, ხოლო რეგიონულად მსგავს აღმოჩენას სომხეთშიც ვხვდებით, გარნისში. ეს გავრცელება ცხადყოფს კულტურულ და ტექნოლოგიურ კავშირებს იმდროინდელ სამყაროსთან.

მცხეთაში აბანოების განლაგება უბნების მიხედვით განსაკუთრებულ ყურადღებას იმსახურებს. ეს ფაქტი მიუთითებს, რომ გვიანდელი ანტიკური პერიოდის საქართველოში ქალაქური ცხოვრება მაღალ დონეზე იყო ორგანიზებული, განსაკუთრებით კი სანიტარული და კომუნალური კულტურის თვალსაზრისით.

არმაზისხევის აბანოს ფუნქცია მხოლოდ ჰიგიენური არ ყოფილა. იგი, ფაქტობრივად, საოჯახო აბანოს წარმოადგენდა, რომელიც პიტიახშებისა და მათი ოჯახის წევრებისთვის იყო განკუთვნილი. აქ ისინი არა მხოლოდ ბანაობდნენ, არამედ ისვენებდნენ კიდეც. ცნობილია, რომ საბანაოდ ძირითადად შუადღის საათებში მიდიოდნენ, რაც იმდროინდელი ცხოვრების რიტმს ასახავს.

აბანოების კულტურის განვითარებაზე დამატებით ინფორმაციას უცხოური წყაროებიც გვაწვდიან. მათი მიხედვით, XII-XIII საუკუნეებში თბილისის აბანოების რაოდენობა 40-დან 65-მდე გაიზარდა. ამავე პერიოდში ქალაქსა და მის შემოგარენში მრავლად ფუნქციონირებდა სავაჭრო ბაზრები, განსაკუთრებით იმ ტერიტორიებზე, სადაც დღეს გორგასლის მოედანი, რიყე და მიმდებარე უბნები მდებარეობს. ეს ყველაფერი მიუთითებს, რომ აბანოები მხოლოდ ჰიგიენური სივრცე კი არა, არამედ ეკონომიკური და სოციალური ცხოვრების მნიშვნელოვანი ცენტრები იყო.

საბოლოოდ, არმაზისხევის აბანო გვევლინება როგორც არქიტექტურული, კულტურული და სოციალური მნიშვნელობის ძეგლი, რომელიც ნათლად ასახავს ანტიკური საქართველოს ცხოვრების მაღალ დონეს და მის კავშირს ფართო ცივილიზაციურ სივრცესთან.