სერბეთში საპარლამენტო არჩევნები იმართება, რომელიც ბოლო 14 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში ერთ-ერთ ყველაზე კონკურენტულ კენჭისყრად მიიჩნევა. არჩევნებში ერთმანეთს უპირისპირდებიან პრეზიდენტ ალექსანდრ ვუჩიჩის პარტია და სტუდენტების მხარდაჭერილი პოლიტიკური მოძრაობა, რომელიც ქვეყანაში თითქმის ორი წელია მიმდინარე საპროტესტო გამოსვლების ფონზე ჩამოყალიბდა.

სერბეთის 6,4 მილიონ ამომრჩეველს 18 საარჩევნო სიას შორის არჩევანის გაკეთება შეუძლია. ისინი პარლამენტის 250 მანდატისთვის იბრძვიან, თუმცა მთავარი დაპირისპირება მმართველ სერბეთის პროგრესულ პარტიასა (SNS) და სტუდენტების მხარდაჭერილ „სტუდენტთა სიას“ შორის მიმდინარეობს.

წინასაარჩევნო გამოკითხვების შედეგები განსხვავებულია. ორივე ბანაკი გამარჯვების იმედს გამოთქვამს, რის გამოც არჩევნების შედეგები გაურკვეველია. მაღალი აქტივობის შემთხვევაში მცირე პარტიებისთვის შესაძლოა რთული აღმოჩნდეს პარლამენტში მოსახვედრად საჭირო 3-პროცენტიანი ბარიერის გადალახვა.

რა გახდა სტუდენტური პროტესტის მიზეზი?

სერბეთში საპროტესტო გამოსვლები 2024 წელს ნოვი-სადის რკინიგზის სადგურზე ბეტონის გადახურვის ჩამონგრევის შემდეგ დაიწყო. ტრაგედიას 16 ადამიანი ემსხვერპლა. სტუდენტებმა და სხვა დემონსტრანტებმა მომხდარზე პასუხისმგებელი პირების გამოვლენა და მართლმსაჯულების განხორციელება მოითხოვეს.

პროტესტი თანდათან უფრო ფართო პოლიტიკურ მოძრაობად ჩამოყალიბდა. დემონსტრანტები ხელისუფლების მაღალ ეშელონებში კორუფციასა და მფარველობით სისტემაზე საუბრობენ. მათი განცხადებით, სადგურის სარემონტო სამუშაოებისას დაშვებულმა დარღვევებმა და დაუდევრობამ ტრაგედია გამოიწვია.

ვინ არიან ვუჩიჩის კონკურენტები?

სტუდენტების მხარდაჭერილი „სტუდენტთა სია“ ტრადიციული პოლიტიკური ორგანიზაციებისგან განსხვავებული მოდელით შეიქმნა. მოძრაობას უნივერსიტეტის სტუდენტები უჭერენ მხარს, თუმცა თავად სტუდენტები საარჩევნო სიაში არ არიან წარმოდგენილი. კანდიდატებს შორის არიან ექსპერტები, სპორტსმენები, ფერმერები და ხელოვანები.

მოძრაობის მიზანია, ხელისუფლების შეცვლის შემთხვევაში ხელი შეუწყოს ეკონომიკისა და დემოკრატიული ინსტიტუტების აღდგენას. მისი წინასაარჩევნო გზავნილი – „ჩვენ ვიცით, როგორ“ – პოლიტიკური კუთვნილებისგან დამოუკიდებელ ძალისხმევას უსვამს ხაზს.

არჩევნების სამართლიანობა და შესაძლო დაძაბულობა

სერბეთში წინა არჩევნებს დარღვევების შესახებ ბრალდებები ახლდა. ევროკავშირი, რომლის წევრობის კანდიდატიც ქვეყანაა, მიმდინარე კენჭისყრის პროცესს ყურადღებით აკვირდება.

საერთაშორისო და ადგილობრივი დამკვირვებლები წინასაარჩევნო გარემოსთან დაკავშირებით შეშფოთებას გამოთქვამენ. მათ შორის დასახელებულია აქტივისტების დაკავებები, მედიაზე ხელისუფლების გავლენა, თვალთვალისა და კიბერშეტევების შესახებ ცნობები.

მიმდინარე წლის დასაწყისში სერბეთის ათ მუნიციპალიტეტში გამართული ადგილობრივი არჩევნების დროს ჟურნალისტებსა და აქტივისტებზე ძალადობრივი თავდასხმებიც დაფიქსირდა. 2023 წლის საპარლამენტო არჩევნებს კი ოპოზიციის საპროტესტო გამოსვლები მოჰყვა, რომლის მონაწილეებიც შედეგების გაყალბებაზე საუბრობდნენ.

ვუჩიჩმა განაცხადა, რომ დამარცხების შემთხვევაში მისი პოლიტიკური ძალა შედეგებს აღიარებს. ამავე დროს, მან გააფრთხილა ოპონენტები, რომ მისი პარტიის გამარჯვების შემდეგ გაყალბების ბრალდებებით დაწყებული საპროტესტო გამოსვლები დაუყოვნებლივ აღიკვეთება.

კონფლიქტების მონიტორინგის ორგანიზაცია ACLED-ის აღმოსავლეთ ევროპის ანალიტიკოსის, მაგდა ანასტასიევიჩის შეფასებით, სერბეთში საარჩევნო ძალადობა ბოლო პერიოდში იზრდება და შესაძლოა კიდევ უფრო გამწვავდეს, განსაკუთრებით იმ შემთხვევაში, თუ არჩევნების შედეგებს რომელიმე მხარე არ დაეთანხმება.

წყარო: France 24