მეცნიერებმა სისხლში არსებული ნივთიერებების ერთობლიობა შეისწავლეს, რომლის საშუალებითაც შესაძლებელია შეფასდეს, რამდენად შეესაბამება ადამიანის კვების რაციონი ხმელთაშუაზღვისპირულ დიეტას. კვლევის შედეგების თანახმად, ამ დიეტასთან დაკავშირებული ბიოქიმიური მაჩვენებლების მაღალი დონე სიკვდილიანობის შედარებით დაბალ რისკთან ასოცირდება.
კვლევაში განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო სისხლში არსებულ 67 მეტაბოლიტს – ნივთიერებებს, რომლებიც ორგანიზმში საკვების გადამუშავებისა და სხვა ბიოქიმიური პროცესების შედეგად წარმოიქმნება.
მკვლევრებმა ამ ნივთიერებების ერთობლიობის საფუძველზე შეიმუშავეს მაჩვენებელი, რომელიც ადამიანის კვების ჩვევების შესახებ დამატებით ინფორმაციას იძლევა.
ხმელთაშუაზღვისპირული დიეტა ძირითადად მოიცავს ბოსტნეულს, ხილს, პარკოსნებს, სრულმარცვლოვან პროდუქტებს, თხილეულს, ზეითუნის ზეთსა და თევზს. კვების ამ მოდელში შედარებით შეზღუდულია წითელი და გადამუშავებული ხორცის მოხმარება.
რას აჩვენებს სისხლში არსებული 67 მეტაბოლიტი?
ტრადიციულად, კვების რაციონის შესასწავლად მეცნიერები ხშირად იყენებენ კითხვარებს, რომლებშიც მონაწილეები თავად აღწერენ, რა პროდუქტებს და რა რაოდენობით მიირთმევენ.
ამ მეთოდს გარკვეული შეზღუდვები აქვს. ადამიანებს შესაძლოა ზუსტად არ ახსოვდეთ მიღებული საკვების რაოდენობა ან კვების სიხშირე.
სისხლის ბიოქიმიური ანალიზი მკვლევრებს საშუალებას აძლევს, კვების რაციონის შეფასებისას დამატებითი, ობიექტურად გაზომვადი მონაცემები გამოიყენონ.
შესწავლილი მეტაბოლიტების მნიშვნელოვანი ნაწილი ცხიმოვან მოლეკულებს უკავშირდება. მათი ერთობლივი მაჩვენებელი ასახავს როგორც კვების თავისებურებებს, ისე ორგანიზმში მიმდინარე ნივთიერებათა ცვლის პროცესებს.
ამასთან, მეცნიერები აღნიშნავენ, რომ ერთი და იმავე საკვების მიღების შემდეგ სხვადასხვა ადამიანის ორგანიზმში ბიოქიმიური ცვლილებები შესაძლოა განსხვავებული იყოს.
შესაბამისად, მეტაბოლიტების ანალიზი კვების შეფასების დამატებითი ინსტრუმენტია და არა კონკრეტული პროდუქტების მოხმარების უტყუარი დამადასტურებელი ტესტი.
თითქმის 14 600 მონაწილის მონაცემები და სიკვდილიანობის რისკი
მკვლევრებმა ესპანურ PREDIMED-ის პროექტსა და ამერიკულ კვლევებში მონაწილე ადამიანების მონაცემები გააანალიზეს. წარმოდგენილი ინფორმაციით, ანალიზი ჯამში 14 584 ადამიანს მოიცავდა.
კვლევის შედეგების თანახმად, მონაწილეებს, რომლებსაც ხმელთაშუაზღვისპირული დიეტისთვის დამახასიათებელი მეტაბოლიტების მაღალი მაჩვენებელი ჰქონდათ, დაკვირვების პერიოდში სიკვდილიანობის დაახლოებით 23%-ით დაბალი შედარებითი რისკი აღენიშნებოდათ, ვიდრე დაბალი მაჩვენებლის მქონე პირებს.
ეს შედეგი არ ნიშნავს, რომ კონკრეტული დიეტის დაცვა ყველა ადამიანში სიკვდილის ალბათობას ზუსტად 23%-ით შეამცირებს.
კვლევამ სტატისტიკური კავშირი გამოავლინა. სიკვდილიანობის რისკზე გავლენას ახდენს მრავალი სხვა ფაქტორიც, მათ შორის ასაკი, ჯანმრთელობის მდგომარეობა, ფიზიკური აქტივობა, თამბაქოს მოხმარება და ცხოვრების სხვა ჩვევები.
რატომ არის მნიშვნელოვანი ხმელთაშუაზღვისპირული დიეტა?
ხმელთაშუაზღვისპირული კვების მოდელი წლების განმავლობაში არაერთი სამეცნიერო კვლევის საგანი იყო.
მისი ერთ-ერთი მთავარი თავისებურებაა მცენარეული პროდუქტებისა და უჯერი ცხიმების მნიშვნელოვანი წილი. კვების ეს მოდელი დაკავშირებულია გულ-სისხლძარღვთა ჯანმრთელობისთვის ხელსაყრელ მაჩვენებლებთან.
თუმცა სპეციალისტები ხაზს უსვამენ, რომ ჯანმრთელობისთვის მნიშვნელოვანია არა რომელიმე ერთი პროდუქტი, არამედ კვების საერთო ხარისხი და ცხოვრების წესი.
ახალი კვლევის მნიშვნელობა სწორედ იმაში მდგომარეობს, რომ მეცნიერები ცდილობენ კვების რაციონისა და ჯანმრთელობის შედეგების ურთიერთკავშირი მხოლოდ მონაწილეთა მონათხრობზე დაყრდნობის გარეშე შეისწავლონ.
შეიძლება თუ არა სისხლის ანალიზმა კვების კითხვარები ჩაანაცვლოს?
მკვლევრები ვარაუდობენ, რომ მომავალში მეტაბოლიტებზე დაფუძნებული ტესტები შესაძლოა გამოყენებულ იქნეს კვების ჩვევების უფრო ზუსტად შესაფასებლად.
ასეთი მიდგომა შეიძლება სასარგებლო აღმოჩნდეს სამეცნიერო კვლევებში, სადაც მნიშვნელოვანია არა მხოლოდ ადამიანის მიერ აღწერილი რაციონის, არამედ ორგანიზმის ბიოქიმიური რეაქციების შესწავლაც.
თუმცა ამ ეტაპზე 67 მეტაბოლიტისგან შემდგარი მაჩვენებელი ჩვეულებრივ კლინიკურ დიაგნოსტიკურ ტესტს არ წარმოადგენს.
მის ფართო სამედიცინო პრაქტიკაში დასანერგად დამატებითი კვლევებია საჭირო, რათა დადგინდეს, რამდენად ზუსტად მუშაობს მეთოდი სხვადასხვა ასაკის, ჯანმრთელობის მდგომარეობისა და კვების კულტურის მქონე ადამიანებში.
მეცნიერების მიზანია, მომავალში მსგავსი ბიოლოგიური მაჩვენებლები კვების ინდივიდუალური რეკომენდაციების შემუშავებასა და დაავადებების პრევენციის კვლევებში გამოიყენონ.
წყაროები:
www.sciencedirect.com
pubmed.ncbi.nlm.nih.gov
ajcn.nutrition.org