იერუსალიმში, აღდგომის ტაძრის ტერიტორიაზე ჩატარებულმა არქეოლოგიურმა გათხრებმა ახალი ინფორმაცია გამოავლინა იმ ადგილის ისტორიის შესახებ, რომელსაც ქრისტიანული ტრადიცია იესო ქრისტეს ჯვარცმასა და დაკრძალვას უკავშირებს. იტალიელმა მკვლევრებმა უძველესი ქვის სამტეხლოს, კლდეში გამოკვეთილი სამარხების და მცენარეული ნაშთების კვალი შეისწავლეს. აღმოჩენები გარკვეულწილად შეესაბამება ახალი აღთქმის აღწერილობას, თუმცა მეცნიერები ხაზგასმით აღნიშნავენ, რომ ეს იესოს დაკრძალვის ადგილის უტყუარ დადასტურებას არ ნიშნავს.
კვლევებს რომის საპიენცის უნივერსიტეტის არქეოლოგიური მისია ხელმძღვანელობს. სამუშაოები აღდგომის ტაძრის სარესტავრაციო პროექტის ფარგლებში მიმდინარეობს და მიზნად ისახავს შენობის ქვეშ არსებული ისტორიული ფენების შესწავლას.
არქეოლოგების მიერ გამოვლენილი მასალები საშუალებას იძლევა, უკეთ აღდგეს ტერიტორიის ისტორია იმ პერიოდამდე, ვიდრე IV საუკუნეში აქ ქრისტიანული ტაძარი აშენდებოდა.
რა აღმოაჩინეს არქეოლოგებმა?
მკვლევრებმა დაადგინეს, რომ ტერიტორია თავდაპირველად ქვის სამტეხლოდ გამოიყენებოდა. აქედან სამშენებლო ქვას მოიპოვებდნენ, ხოლო მოგვიანებით, როდესაც სამტეხლოს საქმიანობა შეწყდა, ადგილის ნაწილი სხვა დანიშნულებით გამოიყენეს.
არქეოლოგიური მონაცემების მიხედვით, ტერიტორიაზე არსებობდა დამუშავებული მიწის ნაკვეთებიც.
განსაკუთრებული ყურადღება მიიპყრო უძველესი მცენარეული ნაშთების აღმოჩენამ. მკვლევრებმა გამოავლინეს ზეთისხილისა და ვაზის კულტივირებასთან დაკავშირებული არქეობოტანიკური მასალა.
სპეციალისტების შეფასებით, ეს მიუთითებს, რომ ტაძრის აშენებამდე ტერიტორიის ნაწილი შესაძლოა ბაღად ან სასოფლო-სამეურნეო ნაკვეთად ყოფილიყო გამოყენებული.
გათხრების ფარგლებში ასევე შეისწავლეს კლდეში გამოკვეთილი სამარხები, რომლებიც ამ ადგილის ძველ ფუნქციაზე დამატებით ინფორმაციას იძლევა.
რა კავშირი აქვს აღმოჩენას სახარებასთან?
აღმოჩენისადმი განსაკუთრებულ ინტერესს ახალი აღთქმის ტექსტებთან მისი შესაძლო კავშირი განაპირობებს.
იოანეს სახარებაში აღწერილია, რომ იესოს ჯვარცმის ადგილთან ახლოს ბაღი მდებარეობდა, ბაღში კი ახალი სამარხი იყო, რომელშიც მანამდე არავინ დაეკრძალათ.
იოანეს სახარების მე-19 თავის 41-ე მუხლში ნათქვამია, რომ ჯვარცმის ადგილას ბაღი იყო, ხოლო ბაღში — ახალი სამარხი.
მათეს, მარკოზისა და ლუკას სახარებებშიც იესოს დაკრძალვა კლდეში გამოკვეთილ სამარხს უკავშირდება.
არქეოლოგების მიერ აღმოჩენილი მცენარეული ნაშთები და ტერიტორიის ისტორიული სტრუქტურა ამ აღწერილობებთან გარკვეულ შესაბამისობას ავლენს.
თუმცა მეცნიერები განმარტავენ, რომ მსგავსი არქეოლოგიური გარემოს არსებობა კონკრეტული ისტორიული მოვლენის პირდაპირ დადასტურებას არ წარმოადგენს.
რას ამბობს კვლევის ხელმძღვანელი?
რომის საპიენცის უნივერსიტეტის პროფესორი ფრანჩესკა რომანა სტასოლა, რომელიც არქეოლოგიურ სამუშაოებს ხელმძღვანელობს, აღნიშნავს, რომ აღმოჩენები მნიშვნელოვანია ტერიტორიის ისტორიული განვითარების შესასწავლად.
მისი განმარტებით, არქეოლოგიური ფენები მიუთითებს, რომ ტერიტორია სხვადასხვა პერიოდში განსხვავებული დანიშნულებით გამოიყენებოდა, თავდაპირველად ქვის მოპოვებისთვის, მოგვიანებით კი სამარხებისა და დამუშავებული მიწის ნაკვეთებისთვის.
განსაკუთრებით საინტერესოა ის გარემოება, რომ აღმოჩენილი მასალები იმ ისტორიულ სურათს შეესაბამება, რომელსაც სახარებისეული ტექსტები აღწერს.
ამასთან, არქეოლოგიის შესაძლებლობები შეზღუდულია: მას შეუძლია დაადგინოს ადგილის ასაკი, გამოყენების ისტორია და მატერიალური გარემო, მაგრამ მხოლოდ ამ მონაცემებით კონკრეტული პირის დაკრძალვის ფაქტის დადასტურება შეუძლებელია.
რატომ არის მნიშვნელოვანი აღდგომის ტაძარი?
იერუსალიმის აღდგომის ტაძარი ქრისტიანული სამყაროს ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი სიწმინდეა.
ქრისტიანული ტრადიციის თანახმად, ტაძარი იმ ადგილზე დგას, სადაც იესო ქრისტე ჯვარს აცვეს, დაკრძალეს და აღდგა.
პირველი მონუმენტური ქრისტიანული კომპლექსი აქ IV საუკუნეში, რომის იმპერატორ კონსტანტინე დიდის მმართველობის დროს აშენდა. ტაძრის კურთხევა 335 წელს გაიმართა.
შემდგომ საუკუნეებში ნაგებობა არაერთხელ დაზიანდა, აღადგინეს და გადააკეთეს, რის შედეგადაც მისი არქიტექტურა სხვადასხვა ისტორიული ეპოქის ელემენტებს აერთიანებს.
ამ მრავალსაუკუნოვანმა ცვლილებებმა ტაძრის ქვეშ არსებული არქეოლოგიური ფენების შესწავლა განსაკუთრებით რთულ ამოცანად აქცია.
ახალი გათხრები მკვლევრებს შესაძლებლობას აძლევს, შეისწავლონ არა მხოლოდ ქრისტიანული პერიოდის ნაგებობები, არამედ უფრო ადრეული ისტორიული გარემოც.
რას ადასტურებს აღმოჩენა და რა რჩება დაუდგენელი?
კვლევის მთავარი მნიშვნელობა იმაში მდგომარეობს, რომ არქეოლოგებმა მოიპოვეს დამატებითი მტკიცებულებები აღდგომის ტაძრის ტერიტორიაზე ძველად არსებული სამტეხლოს, სამარხებისა და მცენარეული საფარის შესახებ.
ეს მონაცემები ეხმარება მეცნიერებს, უკეთ გაიგონ, როგორ გამოიყურებოდა ტერიტორია პირველი საუკუნის იერუსალიმში და როგორ შეიცვალა მისი დანიშნულება შემდგომ ეპოქებში.
ამასთან, მნიშვნელოვანია ერთმანეთისგან გაიმიჯნოს არქეოლოგიურად დადასტურებული გარემოებები და რელიგიური ტრადიციის საფუძველზე გაკეთებული დასკვნები.
ბაღისა და კლდეში გამოკვეთილი სამარხის არსებობა შეიძლება შეესაბამებოდეს სახარებისეულ აღწერილობას, თუმცა ეს არ ადასტურებს, რომ კონკრეტულ სამარხში ნამდვილად იესო ქრისტე იყო დაკრძალული.
არქეოლოგიური კვლევები გრძელდება. მეცნიერები იმედოვნებენ, რომ აღმოჩენილი მასალების შემდგომი ანალიზი იერუსალიმის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ისტორიული ადგილის წარსულის შესახებ დამატებით ინფორმაციას გამოავლენს.
წყარო:
iris.uniroma1.it
timesofisrael.com
biblearchaeology.org