მსოფლიოს ორ უმსხვილეს ეკონომიკას, ამერიკის შეერთებულ შტატებსა და ჩინეთს, ენერგეტიკის განვითარების განსხვავებული სტრატეგიები აქვთ. აშშ ნავთობისა და ბუნებრივი აირის მოპოვებასა და ექსპორტზე აკეთებს აქცენტს, ჩინეთი კი განახლებადი ენერგიის ტექნოლოგიების, ბატარეებისა და ელექტრომობილების წარმოებას აფართოებს. BBC-ის ანალიზის თანახმად, ამ კონკურენციის შედეგები მნიშვნელოვან გავლენას მოახდენს ენერგიის გლობალურ ფასებზე, ქვეყნების ენერგეტიკულ უსაფრთხოებასა და კლიმატის ცვლილების წინააღმდეგ ბრძოლაზე.

ენერგეტიკული ბაზრების არასტაბილურობა განსაკუთრებით მწვავედ იგრძნობა დიდ ბრიტანეთში, სადაც ენერგომომწოდებლების პროგნოზით, იანვრიდან საშუალო ოჯახის წლიური ენერგეტიკული ხარჯი შესაძლოა დაახლოებით 460 გირვანქა სტერლინგით, ანუ მეოთხედზე მეტით გაიზარდოს.

ფასების ზრდის ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი ახლო აღმოსავლეთში მიმდინარე სამხედრო კონფლიქტია. თებერვალში ირანზე აშშ-ისა და ისრაელის თავდასხმების შემდეგ ჰორმუზის სრუტეში ნავთობისა და ბუნებრივი აირის ტრანსპორტირება მნიშვნელოვნად შეფერხდა, რამაც საერთაშორისო ენერგეტიკულ ბაზრებზე ფასების ზრდა გამოიწვია.

ამასთან, ზამთრის მოახლოებასთან ერთად ბუნებრივ აირზე მოთხოვნა იზრდება, მაშინ როდესაც ევროპის გაზსაცავებში მარაგები 2011 წლიდან არსებული მონაცემებით ყველაზე დაბალ დონეზეა.

აშშ ნავთობსა და გაზზე აკეთებს აქცენტს, ჩინეთი – განახლებად ენერგიაზე

BBC-ის შეფასებით, ენერგეტიკულ სექტორში აშშ-ისა და ჩინეთის კონკურენცია სულ უფრო მკაფიო ხდება.

ვაშინგტონი ნავთობისა და ბუნებრივი აირის მოპოვების რეკორდული მოცულობების შენარჩუნებას და მოკავშირე ქვეყნებისთვის ამერიკული ენერგორესურსების მიწოდების გაზრდას ცდილობს.

პეკინი კი მზის პანელების, ენერგიის შემნახველი ბატარეებისა და ელექტრომობილების წარმოებაში ლიდერობის განმტკიცებაზეა ორიენტირებული.

ჩინეთი მსოფლიოში მზის პანელებისა და ბატარეების უდიდეს ნაწილს აწარმოებს. ამასთან, ქვეყანაზე მოდის ელექტრომობილების გლობალური წარმოების დაახლოებით ორი მესამედი.

კვლევითი ორგანიზაცია Ember-ის მონაცემებით, მიმდინარე წლის მარტში ჩინეთიდან მზის პანელების, ბატარეებისა და ელექტრომობილების ექსპორტი წლიურად 70%-ით გაიზარდა და რეკორდულ მაჩვენებელს მიაღწია.

ამგვარად, ქვეყნები, რომლებიც წიაღისეულ საწვავზე დამოკიდებულების შემცირებას ცდილობენ, სულ უფრო მეტად ხდებიან დამოკიდებული ჩინურ ტექნოლოგიებზე.

რატომ ვერ ამცირებს ადგილობრივი ნავთობისა და გაზის მოპოვება ავტომატურად ფასებს?

დიდ ბრიტანეთში ენერგეტიკული პოლიტიკის ერთ-ერთი მთავარი საკითხი ჩრდილოეთის ზღვაში ნავთობისა და ბუნებრივი აირის ახალი საბადოების ათვისებაა.

ბრიტანეთის მთავრობამ ახლახან Jackdaw-ის გაზის საბადოს განვითარება დაამტკიცა. ამავდროულად, განიხილება Rosebank-ის ნავთობის საბადოს პროექტიც, რომელიც ქვეყნის ერთ-ერთი უმსხვილესი აუთვისებელი საბადოა.

ოპოზიციური პარტიების ნაწილი მიიჩნევს, რომ ადგილობრივი მოპოვების გაზრდა ენერგეტიკული გადასახადების შემცირებას შეუწყობს ხელს.

თუმცა დიდი ბრიტანეთის ენერგეტიკის მინისტრის, მიატა ფანბულეს განცხადებით, ადგილობრივი მოპოვების ზრდა ავტომატურად არ ნიშნავს მომხმარებლებისთვის ენერგიის გაიაფებას, რადგან ნავთობი და ბუნებრივი აირი საერთაშორისო ბაზრებზე იყიდება და მათი ფასები გლობალური მოთხოვნა-მიწოდებით განისაზღვრება.

ამასთან, ჩრდილოეთის ზღვაში მოპოვების მოცულობა გრძელვადიან პერიოდში მცირდება. 1999 წლის პიკურ მაჩვენებელთან შედარებით წარმოება ორ მესამედზე მეტით არის შემცირებული.

ბრიტანეთის საბიუჯეტო პასუხისმგებლობის ოფისის პროგნოზით, მოპოვება მომავალშიც დაახლოებით 10%-ით შემცირდება ყოველწლიურად.

განახლებადი ენერგია – უფრო იაფი ელექტროენერგიის შესაძლებლობა?

განახლებადი ენერგიის მხარდამჭერები მიიჩნევენ, რომ მზისა და ქარის ენერგიის განვითარება ქვეყნებს საერთაშორისო ნავთობისა და გაზის ბაზრებზე ფასების მკვეთრი ცვლილებებისგან უკეთ დაიცავს.

ბუნებრივი აირისგან განსხვავებით, რომლის შეძენა ელექტროენერგიის საწარმოებლად მუდმივად არის საჭირო, მზისა და ქარის ელექტროსადგურები ძირითადი ინფრასტრუქტურის აშენების შემდეგ ათწლეულების განმავლობაში საწვავის შეძენის გარეშე მუშაობენ.

განახლებადი ენერგიის საერთაშორისო სააგენტოს მონაცემებით, 2010-2024 წლებში ახალი მზის ელექტროსადგურებიდან ელექტროენერგიის წარმოების ღირებულება დაახლოებით 90%-ით შემცირდა, ხოლო ხმელეთზე განთავსებული ქარის ელექტროსადგურების შემთხვევაში – 70%-ით.

ბრიტანეთის კლიმატის ცვლილების კომიტეტის შეფასებით, 2022 წლის მსგავსი ენერგეტიკული კრიზისის განმეორების შემთხვევაში, წიაღისეულ საწვავზე მაღალი დამოკიდებულების შენარჩუნებამ შესაძლოა ოჯახების ენერგეტიკული გადასახადები 59%-ით გაზარდოს. განახლებად ენერგიაზე ორიენტირებული სისტემის შემთხვევაში კი მოსალოდნელი ზრდა მხოლოდ 4% იქნება.

თუმცა განახლებადი ენერგიის განვითარებასაც მნიშვნელოვანი ფინანსური გამოწვევები ახლავს.

მზისა და ქარის ელექტროსადგურების მშენებლობა დიდ საწყის ინვესტიციებს მოითხოვს. მაღალი საპროცენტო განაკვეთები, ინფრასტრუქტურის გაძვირება და ახალი ელექტროგადამცემი ქსელების მშენებლობის საჭიროება პროექტების ღირებულებას ზრდის.

გარდა ამისა, ელექტროენერგიის საბითუმო ფასი ბევრ შემთხვევაში კვლავ ბუნებრივ აირზე მომუშავე ელექტროსადგურების ხარჯებით განისაზღვრება. შესაბამისად, განახლებადი ენერგიის წარმოების ზრდა მომხმარებლის გადასახადების დაუყოვნებლივ შემცირებას ყოველთვის არ იწვევს.

ენერგეტიკული უსაფრთხოება და ჩინეთზე დამოკიდებულება

ენერგეტიკული ტრანსფორმაციის პროცესში დიდი ბრიტანეთი რთული არჩევანის წინაშე დგას.

ერთი მხრივ, ქვეყანა ცდილობს შეამციროს დამოკიდებულება იმპორტირებულ ნავთობსა და ბუნებრივ აირზე, მეორე მხრივ კი განახლებადი ენერგიისთვის საჭირო ტექნოლოგიების მნიშვნელოვანი ნაწილი ჩინეთიდან მიეწოდება.

ბრიტანეთის მთავრობამ მარტში ეროვნული უსაფრთხოების მოტივით უარი თქვა ჩინური კომპანია Ming Yang-ის მიერ შოტლანდიაში ქარის ტურბინების საწარმოს მშენებლობაზე.

პროექტი 1.5 მილიარდი გირვანქა სტერლინგის ინვესტიციას და საწყის ეტაპზე დაახლოებით 1 500 სამუშაო ადგილის შექმნას ითვალისწინებდა.

ამავე დროს, ბრიტანეთში იაპონური Sumitomo Electric-ის მონაწილეობით გაიხსნა მაღალი ძაბვის წყალქვეშა კაბელების საწარმო, რომელიც 250-მდე სამუშაო ადგილის შექმნას ითვალისწინებს.

ეს გადაწყვეტილებები აჩვენებს, რომ ენერგეტიკული პოლიტიკა მხოლოდ ფასებისა და გარემოს დაცვის საკითხი აღარ არის – ის ეროვნული უსაფრთხოებისა და გეოპოლიტიკური გავლენის ნაწილადაც იქცა.

კლიმატის პოლიტიკაში ძალთა ბალანსი იცვლება

ენერგეტიკის მომავალი ერთ-ერთი მთავარი საკითხია გაეროს კლიმატის ცვლილების 31-ე კონფერენციაზე, COP31-ზე, რომელიც თურქეთის ქალაქ ანტალიაში იმართება.

აშშ-ის პარიზის კლიმატის შეთანხმებიდან გასვლის ფონზე ჩინეთი საერთაშორისო კლიმატურ პოლიტიკაში უფრო აქტიურ როლს იკავებს.

გაეროს შეფასებით, ქვეყნების ამჟამინდელი კლიმატური ვალდებულებები 2035 წლისთვის გლობალური გამონაბოლქვის მხოლოდ 6%-ით შემცირებას უზრუნველყოფს, რაც მნიშვნელოვნად ჩამორჩება გლობალური დათბობის 1.5 გრადუსამდე შეზღუდვისთვის საჭირო ტემპს.

ექსპერტების შეფასებით, ენერგეტიკული კონკურენციის შედეგი განსაზღვრავს არა მხოლოდ იმას, თუ რომელი ქვეყანა მოიპოვებს უპირატესობას ენერგეტიკულ ტექნოლოგიებში, არამედ იმასაც, რამდენად ხელმისაწვდომი იქნება ენერგია მომხმარებლებისთვის მომდევნო ათწლეულებში.

წყარო: BBC