ირანის ხელისუფლებამ გაფრთხილება გაავრცელა, რომლის თანახმადაც ქვეყანა მზად არის შეზღუდოს ან სრულად შეაჩეროს საზღვაო სავაჭრო მარშრუტები წითელ ზღვაში, სპარსეთის ყურესა და ომანის ყურეში იმ შემთხვევაში, თუ ამერიკის შეერთებული შტატები არ შეწყვეტს ირანის პორტების საზღვაო ბლოკადას. აღნიშნული განცხადება კეთდება იმ ფონზე, როდესაც თეირანსა და ვაშინგტონს შორის დიპლომატიური კონტაქტები გრძელდება, ხოლო აშშ-ის პრეზიდენტმა, დონალდ ტრამპი-მა აღნიშნა, რომ ჩინეთი დათანხმდა, არ მიაწოდოს იარაღი ირანს.
ირანის არმიის ცენტრალური შტაბის ხელმძღვანელის, გენერალ ალი აბდოლაჰის განცხადებით, თუ ამერიკული მხარე გააგრძელებს ბლოკადას და საფრთხეს შეუქმნის ირანის სავაჭრო გემებისა და ნავთობის ტანკერების უსაფრთხოებას, აღნიშნული ქმედება შეფასდება, როგორც ცეცხლის შეწყვეტის რეჟიმის დარღვევის დასაწყისი. მისივე განმარტებით, ასეთ ვითარებაში ირანის შეიარაღებული ძალები „არ დაუშვებენ რაიმე სახის ექსპორტსა და იმპორტს სპარსეთის ყურეში, ომანის ყურესა და წითელ ზღვაში“.
რა არის ცნობილი გემების მიმოსვლაზე ჰორმუზის სრუტეში
ჰორმუზის სრუტე, როგორც გლობალური ენერგეტიკული ტრანსპორტირების ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი არტერია, მიმდინარე დაძაბულობის ფონზე განსაკუთრებულ ყურადღებას იპყრობს.
არსებული მონაცემებით:
- ამერიკის შეერთებულმა შტატებმა ორშაბათიდან დაიწყო ირანული გემების გადაადგილების ბლოკირება ჰორმუზის სრუტის გავლით, მას შემდეგ რაც პაკისტანში გამართული მოლაპარაკებები უშედეგოდ დასრულდა;
- აშშ-ის სამხედრო სარდლობის განცხადებით, ბლოკადის ამოქმედებიდან პირველი 36 საათის განმავლობაში „ვერცერთმა გემმა ვერ შეძლო ბლოკადის გარღვევა“;
- ამასთან, BBC Verify-ის მონაცემების მიხედვით, ბლოკადის დაწყებიდან სრუტეში სულ 15 გემმა გაიარა, რომელთაგან ცხრა ირანთან არის დაკავშირებული;
- ამერიკული მხარე ასევე განიხილავს პოლიტიკას, რომლის მიხედვითაც არ მოხდება იმ გემების გატარება, რომლებიც მანამდე ირანის რომელიმე პორტში იმყოფებოდნენ.
რეალურია თუ არა ირანის მუქარა?
უსაფრთხოების საკითხთა ანალიტიკოსები აღნიშნავენ, რომ ირანის მიერ გაკეთებული განცხადებები არ უნდა შეფასდეს მხოლოდ დეკლარაციულ დონეზე.
ფრენკ გარდნერი, BBC-ის უსაფრთხოების საკითხთა მიმომხილველი, მიუთითებს, რომ ნაოსნობისთვის სერიოზული საფრთხის შესაქმნელად ირანს არ სჭირდება კლასიკური საზღვაო ფლოტის გამოყენება. მისი შეფასებით, ისლამური რევოლუციის გუშაგთა კორპუსი (IRGC) ფლობს ასიმეტრიული მოქმედებების განხორციელების შესაძლებლობას, მათ შორის მცირე მობილური რაზმების გამოყენებით, რომლებიც გემებზე ნაღმების დამაგრებას ან სანაპიროდან ასაფეთქებელი მოწყობილობებით დატვირთული დრონების გაშვებას უზრუნველყოფენ.
გარდა ამისა, დამატებით რისკ-ფაქტორს წარმოადგენს იემენში მოქმედი ჰუსიტური დაჯგუფებები, რომელთა მხრიდან წითელ ზღვაში გემებზე თავდასხმების განახლებამ შესაძლოა მნიშვნელოვანი ზიანი მიაყენოს როგორც გლობალურ ეკონომიკას, ისე რეგიონულ სტაბილურობას, მათ შორის საუდის არაბეთის ინტერესებს.
დიპლომატიური კონტაქტები
პარალელურად სამხედრო-პოლიტიკურ დაძაბულობასთან, აქტიურად მიმდინარეობს დიპლომატიური კომუნიკაციაც:
- ოთხშაბათს ირანში ჩავიდა პაკისტანის სამხედრო დელეგაცია, რომელსაც ხელმძღვანელობს არმიის მთავარსარდალი ასიმ მუნირი; გავრცელებული ინფორმაციით, დელეგაციას თან აქვს აშშ-ის გზავნილი და მოლაპარაკებების მეორე რაუნდის გეგმა;
- დონალდ ტრამპმა განაცხადა, რომ ჩინეთმა პირობა დადო, არ მიაწოდოს იარაღი ირანს, თუმცა ჩინეთის ოფიციალურმა წარმომადგენლებმა აშშ-ის მიერ ირანული პორტების ბლოკადა „უპასუხისმგებლო ქმედებად“ შეაფასეს;
- აშშ და ირანი განიხილავენ ცეცხლის შეწყვეტის მოქმედების ვადის კიდევ ორი კვირით გახანგრძლივებას (მიმდინარე ვადა 22 აპრილს იწურება), რათა მოლაპარაკებების პროცესს შეუწყონ ხელი.
აღსანიშნავია, რომ დონალდ ტრამპი აცხადებს, რომ კონფლიქტი შესაძლოა დასასრულს უახლოვდებოდეს და არ გამორიცხავს ირანთან „შესანიშნავი შეთანხმების“ მიღწევას, თუმცა ამავდროულად მიანიშნებს სამხედრო მოქმედებების განახლების შესაძლებლობაზეც.