რა მტკიცებულებებს უნდა ეფუძნებოდეს პოლიტიკური პარტიის აკრძალვა და როგორ უნდა უზრუნველყოს სასამართლომ პროცესის მიუკერძოებლობა? იურისტი ლევან ალაფიშვილი „რადიო მაესტროსთან“ ინტერვიუში კრიტიკულად აფასებს ოპოზიციური პარტიების აკრძალვის მოთხოვნით შეტანილ სარჩელს, საპარლამენტო საგამოძიებო კომისიის დასკვნის გამოყენებასა და სასამართლო განხილვის პროცედურებს. ის ასევე განმარტავს, რატომ უნდა განვასხვავოთ პარტიის აკრძალვა მისი წევრებისთვის პოლიტიკური საქმიანობის შეზღუდვისგან.

ჟურნალისტი: ლევან ჭითანავა

რა სამართლებრივი და კონსტიტუციური საფუძვლები უნდა არსებობდეს დემოკრატიულ სახელმწიფოში პოლიტიკური პარტიის ასაკრძალად?

პარტიის აკრძალვა პოლიტიკური გაერთიანების თავისუფლებაში მძიმე ჩარევაა და შესაბამისი დასაბუთება სჭირდება. ჩემი შეფასებით, განსახილველ სარჩელში წარმოდგენილი არგუმენტები და მასალები ამ სტანდარტს ვერ აკმაყოფილებს.

პირველ რიგში, პრობლემურად მიმაჩნია თავად საპარლამენტო საგამოძიებო კომისიის შემადგენლობა, რომლის დასკვნასაც სარჩელი ეყრდნობა. კონსტიტუციური მოთხოვნის მიზანია, უმრავლესობას კომისიის საქმიანობასა და გადაწყვეტილებებზე ერთპიროვნული გავლენა არ ჰქონდეს. ჩემი შეფასებით, ამ შემთხვევაში კომისიის დაკომპლექტება ამ პრინციპს ვერ უზრუნველყოფდა.

შესაბამისად, კითხვები ჩნდება როგორც კომისიის ლეგიტიმურობის, ისე მისი დასკვნის ასეთი მძიმე შეზღუდვის დასასაბუთებლად გამოყენების მიმართ.

რა მნიშვნელობა შეიძლება ჰქონდეს საპარლამენტო კომისიის დასკვნას და რატომ მიიჩნევთ მას არასაკმარის საფუძვლად?

საპარლამენტო საგამოძიებო კომისია ვერ ჩაანაცვლებს პროკურატურას ან სასამართლოს. თუ კომისია შესაძლო დანაშაულის ნიშნებს გამოავლენს, მასალები შესაბამის საგამოძიებო ორგანოს უნდა გადაეცეს.

ამის შემდეგ საჭიროა გარემოებების გამოკვლევა, დაცვის უფლების უზრუნველყოფა და მხარეთა მონაწილეობით განხილვა. დანაშაულის ჩადენის საკითხზე სამართლებრივ შეფასებას სასამართლო აკეთებს.

ჩემი პოზიციაა, რომ პოლიტიკურ დასკვნასა და სასამართლოს მიერ დადგენილ გარემოებებს შორის განსხვავება უნდა დავიცვათ. კომისიის შეფასება თავისთავად ვერ გაუტოლდება გამამტყუნებელ განაჩენს.

სარჩელში საუბარია ძალადობრივი მოქმედებებისა და კონსტიტუციური წესრიგისთვის საფრთხის შესახებ. როგორ უნდა შეფასდეს ასეთი ბრალდებები?

თუ კონკრეტულ ქმედებას სისხლის სამართლის დანაშაულის ნიშნები აქვს, უნდა არსებობდეს შესაბამისი გამოძიება და სასამართლო შეფასება.

არაერთხელ მოგვისმენია სახელმწიფო გადატრიალების მცდელობისა თუ ძალადობრივი მოქმედებების შესახებ განცხადებები. ასეთ შემთხვევაში მნიშვნელოვანია პასუხი კითხვებზე: დასრულდა თუ არა გამოძიება, რა დადგინდა და არსებობს თუ არა სასამართლოს გადაწყვეტილება?

ჩემი შეფასებით, გამოუძიებელ გარემოებებსა და პოლიტიკურ განცხადებებზე დაყრდნობით პარტიის აკრძალვის მოთხოვნის დასაბუთება პრობლემურია. ბრალდებას სჭირდება სამართლებრივი საფუძველი და კონკრეტულ პირებთან თუ გაერთიანებებთან კავშირის დადგენა.

რამდენად გამართლებულია სხვადასხვა პოლიტიკური პარტიის მიმართ მოთხოვნების ერთ სარჩელში გაერთიანება?

თითოეული პარტიის საქმიანობა და მისთვის მიწერილი ქმედებები ინდივიდუალურად უნდა შეფასდეს. რამდენიმე სუბიექტის ერთ საქმეში მონაწილეობა თავისთავად არ ათავისუფლებს მოსარჩელეს ვალდებულებისგან, თითოეულთან მიმართებით დაასაბუთოს მოთხოვნა.

საჭიროა განისაზღვროს, რომელმა გაერთიანებამ რა ჩაიდინა, რა მტკიცებულება არსებობს და რატომ უნდა მოჰყვეს ამას სწორედ აკრძალვა.

ამ საკითხს უფრო ფართო მნიშვნელობაც აქვს. პოლიტიკური პარტიები მოქალაქეთა პოლიტიკური ნების გამოხატვისა და არჩევნების გზით ხელისუფლების შეცვლის ერთ-ერთი მთავარი ინსტრუმენტია. ამიტომ პარტიული პლურალიზმის შეზღუდვა მხოლოდ კონკრეტული ორგანიზაციების საკითხი არ არის – ის მოქალაქეების უფლებებსაც ეხება.

როდესაც პარტიების აკრძალვას მმართველი ძალის დეპუტატები ითხოვენ, რა განსაკუთრებული პასუხისმგებლობა ეკისრება სასამართლოს?

სასამართლომ პროცესის მსვლელობითაც უნდა აჩვენოს, რომ დამოუკიდებელია და მისი ინტერესი კონსტიტუციური წესრიგის დაცვაა.

ეს უნდა გამოჩნდეს შუამდგომლობების განხილვაში, მასალების გამოთხოვაში, მხარეთა შესაძლებლობების უზრუნველყოფასა და მტკიცებულებების კრიტიკულად შეფასებაში. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, მოპასუხე მხარეებს ჰქონდეთ განცდა, რომ მათი არგუმენტები სრულფასოვნად ისმის.

ჩემი შეფასებით, მიმდინარე პროცესში ეს სტანდარტი ჯერჯერობით სათანადოდ არ ჩანს. კითხვებს აჩენს პროცედურების განმარტებაც – მათ შორის, როგორ იმიჯნება მხარეთა ახსნა-განმარტებები, კითხვების დასმა და მტკიცებულებების გამოკვლევა.

მტკიცებულების გამოკვლევა გულისხმობს მისი სანდოობის, მოპოვების წესისა და სხვა მნიშვნელოვანი გარემოებების შეფასებას. ამიტომ პროცესის სხვადასხვა ეტაპის მკაფიოდ გამიჯვნას პრაქტიკული მნიშვნელობა აქვს.

რა განსხვავებაა პარტიის აკრძალვასა და მისი წევრებისთვის პოლიტიკური საქმიანობის შეზღუდვას შორის?

ეს განსხვავება დისკუსიაში ხშირად იკარგება. ჩემი განმარტებით, პარტიის აკრძალვა და კონკრეტული ადამიანებისთვის პოლიტიკური უფლებების შეზღუდვა ერთი და იგივე შედეგი არ არის.

განსახილველ სარჩელში, როგორც მე ვაფასებ, მოთხოვნილი არ არის პარტიის წევრებისთვის პოლიტიკური საქმიანობის შესაბამისი შეზღუდვების დაწესება. ამიტომ სარჩელის დაკმაყოფილება ავტომატურად არ უნდა გავაიგივოთ ყველა ამ ადამიანის პოლიტიკიდან ჩამოშორებასთან.

ჩემი პოზიციით, მათთვის პოლიტიკური საქმიანობის გაგრძელების შესაძლებლობა – ახალი პარტიის დაფუძნება თუ სხვა გაერთიანებასთან შეერთება – ცალკე სამართლებრივი საკითხია. სწორედ ამიტომ უნდა განვიხილოთ არა მხოლოდ სარჩელის პოლიტიკური რიტორიკა, არამედ კონკრეტულად ისიც, რას ითხოვს მოსარჩელე და რა შედეგი შეიძლება დადგეს.

რა პოლიტიკურ მიზანს ხედავთ ამ პროცესში?

ჩემი შეფასებით, პროცესი ორ აუდიტორიაზეა გათვლილი.

ერთი მხრივ, ხელისუფლება საერთაშორისო კრიტიკის საპასუხოდ ხაზს უსვამს, რომ კონკრეტული ადამიანების პოლიტიკური საქმიანობის აკრძალვას არ ითხოვს. მეორე მხრივ, საკუთარ მხარდამჭერებს უქმნის მოლოდინს, რომ ოპოზიციის მიმართ გადამწყვეტ სამართლებრივ შედეგს მიაღწევს.

ამას მმართველი პარტიის შიდა პოლიტიკურ პროცესებსაც ვუკავშირებ. მხარდამჭერთა ნაწილს წლებია აქვს მოთხოვნა იმაზე, რასაც ხელისუფლება „სამართლიანობის აღდგენას“ უწოდებს. თუმცა სარჩელის შესაძლო შედეგი და ამ აუდიტორიის მოლოდინი შეიძლება ერთმანეთს არ დაემთხვეს.

ეს ჩემი პოლიტიკური შეფასებაა, მაგრამ სწორედ ამ წინააღმდეგობის გათვალისწინებაა მნიშვნელოვანი პროცესის მიზნის გასაგებად.

რა მნიშვნელობა ექნება გადაწყვეტილებას საქართველოს პოლიტიკური და სამართლებრივი სისტემისთვის?

საქმე მხოლოდ რამდენიმე პარტიის მომავალს არ ეხება. მნიშვნელოვანია, რა საფუძვლით შეიძლება პოლიტიკური გაერთიანების საქმიანობაში ჩარევა და რამდენად იქნება დაცული მოქალაქეთა პოლიტიკური უფლებები.

თუ გადაწყვეტილება პარტიების აკრძალვით დასრულდა, ჩემი მოლოდინია, რომ მას ადამიანის უფლებათა ევროპულ სასამართლოში გაასაჩივრებენ. ვფიქრობ, იქ პროცესის პოლიტიკური მოტივაცია და დემოკრატიულ სტანდარტებთან შესაბამისობაც შეფასდება.

შესაბამისად, სასამართლოს პასუხისმგებლობა განსაკუთრებულია: მის გადაწყვეტილებასა და დასაბუთებაზე იქნება დამოკიდებული ნდობა არა მხოლოდ ამ საქმის, არამედ თავად კონსტიტუციური მართლმსაჯულების მიმართაც.