უკრაინის ხელისუფლება აცხადებს, რომ ამერიკული სატელიტური საკომუნიკაციო სისტემის, Starshield-ის მუშაობაში დაწესებული შეზღუდვები სამხედრო დრონების გამოყენებას აფერხებს. გამოცემა Axios-ის ინფორმაციით, უკრაინული მხარე პრობლემის მასშტაბის ზრდაზე საუბრობს და განმარტებებს აშშ-ის თავდაცვის უწყებისა და კომპანია SpaceX-ისგან ითხოვს. თავის მხრივ, SpaceX უარყოფს, რომ სისტემის მუშაობაში რაიმე ცვლილება შეიტანა.
რა მოხდა?
გამოცემა Axios-ის 12 ნოემბრის ინფორმაციით, უკრაინის შეიარაღებული ძალები ბოლო რამდენიმე დღის განმავლობაში Starshield-ის სატელიტური კავშირის მნიშვნელოვან შეფერხებებს აფიქსირებენ.
Starshield ამერიკული კომპანია SpaceX-ის მიერ შემუშავებული სატელიტური სისტემაა, რომელიც სამთავრობო და სამხედრო დანიშნულებით გამოიყენება. უკრაინული მხარე მას სამხედრო დრონების მართვისა და სხვადასხვა ოპერაციის განხორციელებისთვის იყენებს.
უკრაინის ხელისუფლების განცხადებით, ბოლო დღეებში გამოვლენილი შეზღუდვები სამხედრო ტექნიკის გადაადგილების სიჩქარეს უკავშირდება. კერძოდ, სატელიტური კავშირი წყდება, როდესაც მოწყობილობის გადაადგილების სიჩქარე საათში დაახლოებით 161 კილომეტრს აღემატება.
ეს გარემოება განსაკუთრებით პრობლემურია სწრაფი დრონებისთვის, რომლებიც რუსული უპილოტო საფრენი აპარატების გადასაჭერად გამოიყენება.
უკრაინული მხარე მიიჩნევს, რომ საქმე შემთხვევით ტექნიკურ გაუმართაობასთან არ აქვს, თუმცა შეზღუდვების გამომწვევი მიზეზი და მათზე პასუხისმგებელი მხარე ჯერ დადგენილი არ არის.
უკრაინული მხარის ცნობით, შეფერხებები ყოველდღიურად იზრდებოდა
Axios-ის ცნობით, უკრაინის ერთ-ერთმა ოფიციალურმა წარმომადგენელმა, რომელმაც გამოცემასთან ანონიმურობის პირობით ისაუბრა, განაცხადა, რომ შეზღუდვები სამი დღის განმავლობაში თანდათან გამწვავდა.
მისი ინფორმაციით, პირველ დღეს პრობლემა ოპერაციების დაახლოებით 10%-ს შეეხო, მეორე დღეს – 50%-ს, ხოლო მესამე დღეს შეზღუდვების გამო ყველა შესაბამისი მისია წარუმატებლად დასრულდა.
ამ განცხადების საფუძველზე არ შეიძლება დავასკვნათ, რომ უკრაინის შეიარაღებული ძალების ყველა დრონით განხორციელებული ოპერაცია ჩაიშალა.
ოფიციალური პირის შეფასება ეხება იმ მისიებს, რომლებიც კონკრეტულ სატელიტურ სისტემასა და მის მუშაობაზე იყო დამოკიდებული. ასევე არ დასახელებულა ასეთი ოპერაციების ზუსტი რაოდენობა.
მიუხედავად ამისა, უკრაინული მხარის მიერ აღწერილი ვითარება მნიშვნელოვან პრობლემაზე მიუთითებს, რადგან დრონების მართვისთვის უწყვეტი სატელიტური კავშირი კრიტიკულად მნიშვნელოვანია.
რას აცხადებს ვოლოდიმირ ზელენსკი?
უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ 12 ნოემბერს განაცხადა, რომ Starshield-ის მუშაობაში შეფერხებები ფიქსირდება როგორც ფრონტის ხაზის გასწვრივ, ისე რუსეთის მიერ ოკუპირებულ უკრაინულ ტერიტორიებზე.
მისი თქმით, სამხედრო სპეციალისტებმა არსებული გარემოებები შეისწავლეს და დაადგინეს, რომ პრობლემა შემთხვევითი ტექნიკური შეცდომებით არ აიხსნება.
ზელენსკის განცხადებით, სიჩქარის შეზღუდვა უკრაინულ დრონებს რუსული სწრაფმავალი უპილოტო საფრენი აპარატების განადგურებაში უშლის ხელს.
პრეზიდენტის შეფასებით, შეზღუდვების შედეგად ზოგიერთმა რუსულმა დრონმა თავდაცვის სისტემების გადალახვა შეძლო.
უკრაინის პრეზიდენტმა ასევე აღნიშნა, რომ კიევი ამერიკულ მხარესთან პრობლემის მიზეზების გარკვევას ცდილობს.
მისი განცხადება ასახავს უკრაინის ხელისუფლების პოზიციას. ამ ეტაპზე დამოუკიდებლად დადასტურებული არ არის, ვინ და რა საფუძვლით დააწესა შესაძლო შეზღუდვები.
რას პასუხობს SpaceX?
კომპანია SpaceX უარყოფს ინფორმაციას, რომ Starshield-ის მუშაობაში ახალი შეზღუდვები დააწესა.
Axios-ის შეკითხვის საპასუხოდ კომპანიამ განაცხადა, რომ გავრცელებული ინფორმაცია სიმართლეს არ შეესაბამება და სისტემაში ცვლილებები არ განხორციელებულა.
ამრიგად, უკრაინის ხელისუფლებისა და ამერიკული კომპანიის განცხადებები ერთმანეთს ეწინააღმდეგება.
უკრაინული მხარე სისტემურ შეზღუდვებზე საუბრობს, ხოლო SpaceX აცხადებს, რომ მომსახურების პირობები არ შეუცვლია.
ჯერჯერობით არ გამოქვეყნებულა დამოუკიდებელი ტექნიკური დასკვნა, რომელიც შეფერხების ზუსტ მიზეზს დაადგენდა.
ასევე უცნობია, უკავშირდება თუ არა პრობლემა სისტემის ტექნიკურ კონფიგურაციას, მომსახურების პირობებს ან რომელიმე ადმინისტრაციულ გადაწყვეტილებას.
რა განსხვავებაა Starlink-სა და Starshield-ს შორის?
ორივე სისტემა SpaceX-ის სატელიტურ ტექნოლოგიას ეფუძნება, თუმცა განსხვავებული დანიშნულება აქვს.
Starlink ძირითადად ინტერნეტკავშირის უზრუნველყოფისთვის გამოიყენება. უკრაინაში მას მნიშვნელოვანი როლი აქვს სამხედრო კომუნიკაციაში, ლოგისტიკაში, მონაცემთა გადაცემასა და სხვადასხვა ქვედანაყოფის კავშირის უზრუნველყოფაში.
Starshield კი სპეციალურად სამთავრობო და სამხედრო მომხმარებლებისთვის შექმნილი სისტემაა.
უკრაინა Starshield-ს ამერიკის შეერთებული შტატების მთავრობასთან არსებული შეთანხმების ფარგლებში იყენებს.
სისტემის საშუალებით შესაძლებელია სამხედრო დანიშნულების მოწყობილობებთან კავშირის უზრუნველყოფა, მათ შორის სადაზვერვო და უპილოტო საფრენი აპარატების მართვა.
ამგვარად, Starshield-ის მუშაობაში შეფერხება შესაძლოა უშუალოდ აისახოს კონკრეტული სამხედრო ოპერაციების შესრულებაზე.
პრობლემა პირველად არ დაფიქსირებულა
უკრაინის ხელისუფლების ინფორმაციით, მსგავსი შეზღუდვები ოქტომბერშიც გამოვლინდა.
იმ პერიოდში უკრაინული მხარე აცხადებდა, რომ სატელიტური კავშირი წყდებოდა, როდესაც სამხედრო მოწყობილობები საათში დაახლოებით 160 კილომეტრზე მაღალი სიჩქარით გადაადგილდებოდნენ.
შეფერხებამ გავლენა მოახდინა სადაზვერვო და სხვა სამხედრო დანიშნულების დრონების გამოყენებაზე.
Reuters-ის ინფორმაციით, მომსახურების სრულფასოვანი მუშაობა 24 ოქტომბერს აღდგა.
მიუხედავად ამისა, ნოემბერში უკრაინულმა მხარემ ანალოგიური პრობლემების ხელახლა წარმოქმნის შესახებ განაცხადა.
ამ გარემოებამ გააჩინა დამატებითი კითხვები იმის შესახებ, რატომ მეორდება შეფერხებები და შესაძლებელია თუ არა მათი თავიდან აცილება.
რას აცხადებს ამერიკული მხარე?
უკრაინის ხელისუფლებამ განმარტებების მისაღებად მიმართა როგორც SpaceX-ს, ისე აშშ-ის თავდაცვის უწყებას.
Axios-ის ინფორმაციით, უკრაინის საქმეთა დროებითმა რწმუნებულმა შეერთებულ შტატებში, დენის სიენიკმა განაცხადა, რომ კიევს პრობლემის მიზეზების შესახებ განმარტება ჯერ არ მიუღია.
ამასთან, საკითხს გამოეხმაურნენ ამერიკის კონგრესის წარმომადგენლებიც.
კონგრესის უკრაინის საკითხებზე მომუშავე ორპარტიულმა ჯგუფმა შეშფოთება გამოთქვა გავრცელებული ცნობების გამო და ტრამპის ადმინისტრაციისა და SpaceX-ისგან დეტალური განმარტებები მოითხოვა.
კონგრესმენებისთვის განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმის გარკვევა, უკავშირდება თუ არა შეფერხებები ამერიკული მხარის რომელიმე გადაწყვეტილებას და რა გავლენას ახდენს ისინი უკრაინის თავდაცვით შესაძლებლობებზე.
ამ დროისთვის არ არსებობს საჯაროდ დადასტურებული ინფორმაცია, რომ ახალი შეზღუდვების დაწესების გადაწყვეტილება უშუალოდ აშშ-ის პრეზიდენტმა ან თავდაცვის უწყებამ მიიღო.
რატომ არის Starshield მნიშვნელოვანი უკრაინის თავდაცვისთვის?
რუსეთ-უკრაინის ომში უპილოტო საფრენმა აპარატებმა განსაკუთრებული მნიშვნელობა შეიძინა.
დრონები გამოიყენება დაზვერვისთვის, სამხედრო პოზიციებზე დაკვირვებისთვის, სამიზნეების აღმოჩენისთვის, შეტევებისა და მოწინააღმდეგის უპილოტო საფრენი აპარატების გადასაჭერად.
ასეთი ოპერაციების დროს განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია სტაბილური და უწყვეტი კავშირი.
თუ დრონის მართვის სისტემა გადაადგილებისას სატელიტურ კავშირს კარგავს, ოპერატორს შესაძლოა გაუჭირდეს მისი კონტროლი ან დავალების შესრულება.
უკრაინის შემთხვევაში ეს საკითხი განსაკუთრებით აქტუალურია რუსული სწრაფმავალი დრონების წინააღმდეგ ბრძოლისას.
ზელენსკის განცხადებით, არსებული შეზღუდვები უკრაინულ გამანადგურებელ დრონებს საჭირო სიჩქარის განვითარებაში უშლის ხელს, რაც საჰაერო თავდაცვის ეფექტიანობაზე აისახება.
ამასთან, კონკრეტული სამხედრო შედეგების სრული მასშტაბი საჯაროდ დადასტურებული არ არის.
უკავშირდება თუ არა შეფერხება სამშვიდობო მოლაპარაკებებს?
Starshield-ის მუშაობაში ახალი პრობლემების შესახებ ცნობები გავრცელდა იმ პერიოდში, როდესაც აშშ-ის შუამავლობით უკრაინასა და რუსეთს შორის სამშვიდობო მოლაპარაკებები მიმდინარეობდა.
10–11 ნოემბერს მხარეებმა აბუ-დაბიში გამართეს შეხვედრები, რომლებზეც განიხილებოდა ომის დასრულებასთან დაკავშირებული საკითხები.
Reuters-ის ინფორმაციით, უკრაინის ერთ-ერთმა ოფიციალურმა წარმომადგენელმა განაცხადა, რომ სატელიტური სისტემის შეფერხების საკითხი ამ მოლაპარაკებებზე არ განხილულა.
ამასთან, უცნობია, ვინ მიიღო გადაწყვეტილება შესაძლო შეზღუდვების შესახებ.
შესაბამისად, მხოლოდ მოვლენების დროში თანხვედრა არ იძლევა საფუძველს, რომ Starshield-ის პრობლემები სამშვიდობო მოლაპარაკებებს ან რომელიმე მხარის პოლიტიკურ ზეწოლას პირდაპირ დავუკავშიროთ.
რა არის ცნობილი ამ ეტაპზე?
Starshield-ის მუშაობის შესახებ არსებული ინფორმაცია რამდენიმე ძირითად გარემოებას აერთიანებს.
უკრაინის ხელისუფლება ადასტურებს, რომ სამხედრო დანაყოფები სისტემის მუშაობაში მნიშვნელოვან შეფერხებებს აფიქსირებენ.
კიევის ინფორმაციით, შეზღუდვები სისტემურია და სამხედრო ტექნიკის გადაადგილების სიჩქარეს უკავშირდება.
SpaceX ამტკიცებს, რომ სისტემაში ცვლილებები არ განხორციელებულა.
ამასთან, უკრაინა ამერიკული მხარისგან განმარტებებს ელოდება, ხოლო აშშ-ის კონგრესის წარმომადგენლები საკითხის დეტალურ შესწავლას ითხოვენ.
ინციდენტი კიდევ ერთხელ წარმოაჩენს თანამედროვე სამხედრო ოპერაციების დამოკიდებულებას სატელიტურ კომუნიკაციებზე და იმ გამოწვევებს, რომლებიც შეიძლება წარმოიშვას, როდესაც კრიტიკულად მნიშვნელოვანი სამხედრო ტექნოლოგია უცხოელი პარტნიორის ინფრასტრუქტურაზეა დამოკიდებული.
წყარო
www.axios.com
www.reuters.com