XX საუკუნის დასაწყისში ლონდონში ჩამოყალიბებული ბლუმსბერის ჯგუფი ბრიტანეთის კულტურული ცხოვრების ერთ-ერთ გავლენიან გაერთიანებად იქცა. მწერლები, მხატვრები და ინტელექტუალები, რომელთა შორის იყვნენ ვირჯინია ვულფი, ვანესა ბელი და დანკან გრანტი, ხელოვნებაში ახალი მიდგომების დამკვიდრებასა და საზოგადოებაში არსებული ტრადიციული შეხედულებების გადახედვას ცდილობდნენ. ჯგუფის შემოქმედებითი მემკვიდრეობა და მისი წევრების პირადი ურთიერთობები დღემდე კვლევისა და განხილვის საგანია.
ლონდონის მუზეუმ Tate Britain-ში მიმდინარე გამოფენა „Vanessa Bell & Duncan Grant: Inside Bloomsbury“ ბლუმსბერის ჯგუფის ორი მნიშვნელოვანი წარმომადგენლის, ვანესა ბელისა და დანკან გრანტის შემოქმედებას ეძღვნება. ექსპოზიცია აერთიანებს 300-ზე მეტ ფერწერულ ნამუშევარს, კერამიკულ ნივთს, ტექსტილსა და დეკორატიულ ავეჯს.
გამოფენა ყურადღებას ამახვილებს მხატვრების ნახევარსაუკუნოვან შემოქმედებით პარტნიორობაზე, მათ პირად ურთიერთობებსა და იმ გარემოზე, რომელშიც ბრიტანული მოდერნისტული ხელოვნების მნიშვნელოვანი ნიმუშები შეიქმნა.
როგორ ჩამოყალიბდა ბლუმსბერის ჯგუფი
ბლუმსბერის ჯგუფის ისტორია XX საუკუნის დასაწყისში იწყება, როდესაც ლონდონის ბლუმსბერის რაიონში მწერლების, მხატვრებისა და ინტელექტუალების მცირე წრე რეგულარულ შეხვედრებს მართავდა.
გაერთიანების წევრებს შორის იყვნენ მწერალი ვირჯინია ვულფი, მისი და – მხატვარი ვანესა ბელი, ეკონომისტი ჯონ მეინარდ კეინსი და მწერალი ედვარდ მორგან ფორსტერი. ჯგუფთან მჭიდროდ იყვნენ დაკავშირებული მხატვრები დანკან გრანტი და როჯერ ფრაი.
მათი ინტერესები მოიცავდა ლიტერატურას, ფერწერას, ფილოსოფიას, ეკონომიკასა და საზოგადოებრივ ურთიერთობებს.
ჯგუფის წევრები მხარს უჭერდნენ ინდივიდუალურ თავისუფლებას, განსხვავებულ სექსუალურ იდენტობებსა და ურთიერთობების არატრადიციულ ფორმებს. მათი შეხედულებები მნიშვნელოვნად განსხვავდებოდა იმ პერიოდის ბრიტანულ საზოგადოებაში გავრცელებული სოციალური ნორმებისგან.
ბლუმსბერის ჯგუფის წევრებმა მნიშვნელოვანი როლი შეასრულეს ბრიტანეთში პოსტიმპრესიონისტული ხელოვნების გავრცელებასა და სახვითი და დეკორატიული ხელოვნების ურთიერთდაკავშირებაში.
ამ მიდგომის ერთ-ერთი მაგალითი იყო სახელოსნო „ომეგა“, რომელიც როჯერ ფრაის, ვანესა ბელისა და დანკან გრანტის მონაწილეობით შეიქმნა. პროექტი მიზნად ისახავდა თანამედროვე მხატვრობის პრინციპების გამოყენებას ავეჯის, ტექსტილისა და ყოველდღიური მოხმარების ნივთების დიზაინში.
ჩარლსტონი – სახლი, რომელიც შემოქმედებით სივრცედ იქცა
ბლუმსბერის ჯგუფის ისტორიაში განსაკუთრებული ადგილი უკავია ჩარლსტონის სახლს, რომელიც ინგლისის სასექსის საგრაფოში მდებარეობს.
ვანესა ბელმა და დანკან გრანტმა ეს ფერმერული სახლი საცხოვრებელ და შემოქმედებით სივრცედ აქციეს. მისი კედლები, ავეჯი და ქსოვილები მხატვრების მიერ შექმნილი ორნამენტებითა და კომპოზიციებით გაფორმდა.
ჩარლსტონში ფერწერა და დეკორატიული ხელოვნება ერთმანეთისგან გამიჯნული არ იყო. მხატვრები საკუთარ შემოქმედებით იდეებს იყენებდნენ როგორც ტილოებზე, ისე ინტერიერის გაფორმებისას.
Tate Britain-ის გამოფენაზე წარმოდგენილია ჩარლსტონის სახელოსნოს რეკონსტრუქცია და ბელისა და გრანტის ერთობლივი ნამუშევრები.
მათ შორისაა 50 ხელით მოხატული თეფშისგან შემდგარი კოლექცია „Famous Women Dinner Service“, რომელიც ცნობილ ქალებს ეძღვნება.
გამოფენის თანაკურატორის, თომას კენედის განცხადებით, მხატვრები ამ პროექტზე იმდენად მჭიდროდ თანამშრომლობდნენ, რომ ცალკეული თეფშების ავტორობის განსაზღვრა რთულია.
ვანესა ბელისა და დანკან გრანტის ურთიერთობა
ვანესა ბელი ხელოვნებათმცოდნე კლაივ ბელზე იყო დაქორწინებული, თუმცა მათი ქორწინება ღია ურთიერთობების პრინციპით არსებობდა.
ვანესას ხანგრძლივი პირადი და შემოქმედებითი ურთიერთობა აკავშირებდა დანკან გრანტთან, რომელიც ჰომოსექსუალი იყო.
მათი პარტნიორობა 50 წელზე მეტხანს გაგრძელდა და მოიცავდა როგორც ერთობლივ შემოქმედებით საქმიანობას, ისე ოჯახურ ცხოვრებას.
1914 წელს ორივე მხატვარმა შექმნა ბუხრის თემაზე შესრულებული ნატურმორტები – ვანესა ბელის „Still Life on Corner of a Mantelpiece“ და დანკან გრანტის „The Mantelpiece“.
Tate-ის რესტავრატორებმა დაადგინეს, რომ ამ ნამუშევრების შექმნისას მხატვრები საღებავის ერთსა და იმავე ტუბებს იყენებდნენ, თუმცა მათი მხატვრული მიდგომები განსხვავდებოდა.
ბელი უპირატესობას ანიჭებდა მკვეთრ ფერად სიბრტყეებს, ხოლო გრანტი კომპოზიციებში კოლაჟის ელემენტებსაც იყენებდა.
მხატვრები ერთმანეთის პორტრეტებსაც ქმნიდნენ. გრანტის მიერ შესრულებული ერთ-ერთი უკანასკნელი ნამუშევარი ვანესა ბელის 1961 წლის პორტრეტია, რომელიც მხატვრის გარდაცვალების შემდეგ ფანქრითა და ბურთულიანი კალმით დახატა.
ოჯახური საიდუმლო, რომელიც 18 წლის განმავლობაში ინახებოდა
ბლუმსბერის ჯგუფის პირადი ურთიერთობების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი ეპიზოდი ვანესა ბელის უმცროსი ქალიშვილის, ანჯელიკა ბელის წარმომავლობას უკავშირდება.
ანჯელიკა ბავშვობიდან კლაივ ბელს საკუთარ მამად მიიჩნევდა, თუმცა მისი ბიოლოგიური მამა დანკან გრანტი იყო.
ეს ინფორმაცია ოჯახის ზრდასრულმა წევრებმა მრავალი წლის განმავლობაში საიდუმლოდ შეინახეს.
დანკან გრანტის დაახლოებით 1921–1923 წლებში შექმნილ ნახატზე „The Hammock, Charleston“ გამოსახულია ვანესა ბელი შვილებთან და მათ მასწავლებელთან ერთად.
ხელოვნების ისტორიკოსის, ჯონ კინგის განმარტებით, ნამუშევარი ერთი შეხედვით ოჯახურ გარემოს ასახავს, თუმცა კომპოზიციაში თითოეული პერსონაჟი გარკვეულწილად განცალკევებულია.
ანჯელიკამ საკუთარი წარმომავლობის შესახებ სიმართლე მხოლოდ 18 წლის ასაკში შეიტყო. მას სთხოვეს, ეს ინფორმაცია სხვებისთვის არ გაემჟღავნებინა.
1984 წელს მან გამოაქვეყნა მემუარები „Deceived with Kindness“, სადაც აღწერა ბავშვობა, ოჯახური ურთიერთობები და საიდუმლოს გავლენა საკუთარ ცხოვრებაზე.
ჯონ კინგის შეფასებით, ანჯელიკას წარმომავლობის დამალვა ნაწილობრივ დაკავშირებული იყო იმდროინდელ სოციალურ ნორმებთან და კლაივ ბელის ოჯახისგან მისთვის მემკვიდრეობის შენარჩუნების სურვილთან.
თავად ანჯელიკა მემუარებში აღნიშნავდა, რომ ამ ისტორიაში განსაკუთრებით მოულოდნელი სწორედ მოტყუების ტრადიციული, საზოგადოებრივ წესებთან დაკავშირებული ხასიათი იყო.
ანჯელიკა ბელის ქორწინება და ჯგუფის წევრების ურთიერთობები
ანჯელიკა ბელის ცხოვრებაში კიდევ ერთი მნიშვნელოვანი ეპიზოდი მწერალ დევიდ გარნეტთან ქორწინებას უკავშირდება.
გარნეტი მანამდე დანკან გრანტის პარტნიორი იყო და ვანესა ბელის მიმართაც ჰქონდა რომანტიკული ინტერესი.
ანჯელიკას დაბადებიდან მალევე გარნეტმა წერილში გამოთქვა სურვილი, რომ მომავალში მასზე დაქორწინებულიყო.
როდესაც ანჯელიკასა და გარნეტს შორის ურთიერთობა ჩამოყალიბდა, ჯგუფის წევრებმა მას გარნეტის წარსული ურთიერთობების შესახებ სრული ინფორმაცია არ მიაწოდეს.
მოგვიანებით ანჯელიკამ საკუთარი ქორწინების პრობლემები ნაწილობრივ დაუკავშირა იმ გარემოებას, რომ ბავშვობაში ბიოლოგიური მამის ვინაობა დაუმალეს.
მისი მემუარები ბლუმსბერის ჯგუფის პირადი ცხოვრების შესწავლის ერთ-ერთ მნიშვნელოვან წყაროდ იქცა.
ელიტიზმისა და სოციალური წინააღმდეგობების საკითხი
მიუხედავად იმისა, რომ ბლუმსბერის ჯგუფის წევრები საზოგადოებრივ და კულტურულ თავისუფლებას ემხრობოდნენ, მათ მიმართ კრიტიკაც არსებობდა.
ერთ-ერთი მთავარი საკითხი ჯგუფის სოციალური შემადგენლობა და დახურული ინტელექტუალური გარემო იყო.
გაერთიანების ბევრი წევრი ბრიტანეთის საშუალო ფენის შეძლებული წრეებიდან მოდიოდა, რის გამოც კრიტიკოსები მათ ელიტიზმსა და სოციალური პრივილეგიების შენარჩუნებაში ადანაშაულებდნენ.
მწერალმა და მხატვარმა უინდემ ლუისმა 1930 წელს გამოცემულ რომანში „The Apes of God“ სატირულად წარმოაჩინა მსგავსი ინტელექტუალური წრეების ურთიერთობები და კულტურული გავლენა.
კრიტიკის საგანი გახდა ჯგუფის ზოგიერთი წევრის დამოკიდებულება ებრაელების მიმართაც. მკვლევრები განსაკუთრებით განიხილავენ ვირჯინია ვულფის დღიურებსა და პირად მიმოწერაში გამოვლენილ ანტისემიტურ გამონათქვამებს, მიუხედავად იმისა, რომ მისი მეუღლე ლეონარდ ვულფი ებრაელი იყო.
ისტორიკოსმა ელისონ ლაითმა 2007 წელს გამოცემულ წიგნში „Mrs Woolf and the Servants“ ყურადღება გაამახვილა ვირჯინია ვულფისა და მისი დის დამოკიდებულებაზე შინამოსამსახურეების შრომის მიმართ.
ლაითის კვლევის მიხედვით, მათი პირადი თავისუფლება და შემოქმედებითი საქმიანობა მნიშვნელოვანწილად ეყრდნობოდა იმ ადამიანების შრომას, რომლებიც განსხვავებულ სოციალურ პირობებში ცხოვრობდნენ.
ბლუმსბერის ჯგუფის გავლენა ბრიტანულ ხელოვნებაზე
ჯგუფის პირადი ცხოვრების შესახებ დისკუსიების პარალელურად, ხელოვნების ისტორიკოსები მის შემოქმედებით მემკვიდრეობასაც იკვლევენ.
Tate Britain-ის გამოფენის თანაკურატორი თომას კენედი აღნიშნავს, რომ ბელისა და გრანტის პირადი ურთიერთობების მიმართ ინტერესი ხშირად ჩრდილავს მათ როლს ბრიტანული ხელოვნების განვითარებაში.
მისი განმარტებით, მხატვრებმა მნიშვნელოვანი წვლილი შეიტანეს ქვეყანაში პოსტიმპრესიონიზმის გავრცელებასა და სახვით და დეკორატიულ ხელოვნებას შორის არსებული საზღვრების გადახედვაში.
ვანესა ბელის დაახლოებით 1935–1936 წლებში შექმნილი ნამუშევარი „Interior with the Artist’s Daughter“ ასახავს ანჯელიკას, რომელიც წიგნს კითხულობს. ინტერიერის ტექსტილი, წიგნები და პერსონაჟი ერთიან კომპოზიციას ქმნის.
დანკან გრანტის 1911 წლის ნახატი „Bathing“ კი მამაკაცის შიშველ ფიგურებს გამოსახავს. მკვლევრები მას მხატვრის სექსუალური იდენტობისა და შემოქმედებითი ინტერესების კონტექსტშიც განიხილავენ.
2020 წელს აღმოჩნდა გრანტის 400-ზე მეტი ჰომოეროტიკული ნახატი, რომლებიც მრავალი წლის განმავლობაში საწოლის ქვეშ ინახებოდა და მონიშნული იყო როგორც პირადი მასალა. მათი ნაწილი Tate Britain-ის გამოფენაზეც არის წარმოდგენილი.
ჯონ კინგის განცხადებით, ბლუმსბერის ჯგუფის მიმართ კრიტიკის ნაწილი ისტორიულად ჰომოფობიურ და ქალთმოძულე დამოკიდებულებებსაც უკავშირდებოდა.
ამასთან, იგი აღიარებს, რომ ჯგუფის წევრების სოციალური მდგომარეობა და შედარებით დახურული წრე საზოგადოებაში მათ მიმართ განსხვავებულ დამოკიდებულებას აყალიბებდა.
გამოფენა ლონდონში
გამოფენა „Vanessa Bell & Duncan Grant: Inside Bloomsbury“ ლონდონის Tate Britain-ში 2027 წლის 11 აპრილამდე გაგრძელდება.
ექსპოზიციაზე წარმოდგენილია მხატვრების ფერწერული ნამუშევრები, დეკორატიული ნივთები, ტექსტილი, ავეჯი და პირადი ცხოვრების ამსახველი მასალები.
გამოფენა ბლუმსბერის ჯგუფის ისტორიას ვანესა ბელისა და დანკან გრანტის შემოქმედებითი პარტნიორობის საშუალებით განიხილავს და აერთიანებს მასალებს, რომლებიც XX საუკუნის ბრიტანული მოდერნიზმის განვითარებასა და ამ მოძრაობის წარმომადგენლების სოციალურ გარემოს ასახავს.
წყარო: BBC





