უკრაინის სამხედრო და ფინანსური მხარდაჭერის გაგრძელება, რუსეთის წინააღმდეგ ეკონომიკური ზეწოლის გაძლიერება, უსაფრთხოების გრძელვადიანი გარანტიების შემუშავება და სამშვიდობო მოლაპარაკებებში ევროპის უშუალო მონაწილეობა – ეს არის ძირითადი მიმართულებები, რომლებზეც ბერლინში გამართულ “მსურველთა კოალიციის” მორიგ შეხვედრაზე იმსჯელეს.
19 ნოემბრის სამიტს განსაკუთრებული გეოპოლიტიკური მნიშვნელობა ჰქონდა, რადგან ის ჩინეთის ქალაქ შენჟენში აშშ-ის, ჩინეთისა და რუსეთის ლიდერების სამმხრივი მოლაპარაკებების ფონზე გაიმართა.
გერმანიის კანცლერის, ფრიდრიხ მერცის, საფრანგეთის პრეზიდენტის, ემანუელ მაკრონისა და დიდი ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრის, ენდი ბერნემის ინიციატივით ორგანიზებულ შეხვედრაში მონაწილეობა მიიღეს უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ, ევროპული სახელმწიფოების ლიდერებმა, საერთაშორისო ინსტიტუტებისა და აშშ-ის ადმინისტრაციის წარმომადგენლებმა. ამერიკულ მხარეს დონალდ ტრამპის წარმომადგენლები, სტივ უიტკოფი და ჯარედ კუშნერი წარმოადგენდნენ.
ბერლინის შეხვედრის ერთ-ერთი მთავარი პოლიტიკური შედეგი უკრაინის, რუსეთის, აშშ-ისა და ევროპის მონაწილეობით სამშვიდობო მოლაპარაკებების ახალი ფორმატის მხარდაჭერაა. თუმცა მისი განხორციელების კონკრეტული პირობები კვლავ დასაზუსტებელია.
ევროპელი ლიდერების მთავარი გზავნილი უცვლელია – უკრაინის მომავლისა და ევროპის უსაფრთხოების საკითხები მათი უშუალო მონაწილეობის გარეშე არ უნდა გადაწყდეს.
რამდენად შეცვლის ბერლინში მიღწეული შეთანხმებები სამშვიდობო პროცესის დინამიკას, რა მექანიზმებს სთავაზობენ მოკავშირეები უკრაინას და რამდენად რეალურია რუსეთთან პირდაპირი მოლაპარაკებების დაწყების პერსპექტივა?
ბერლინის სამიტის ძირითადი შედეგები
შეხვედრის დასრულების შემდეგ გერმანიის, საფრანგეთის, დიდი ბრიტანეთისა და უკრაინის ლიდერებმა ერთობლივი განცხადება გაავრცელეს, რომელშიც თანამშრომლობის სამი ძირითადი მიმართულება განსაზღვრეს: უკრაინის მხარდაჭერა და რუსეთზე ზეწოლის გაძლიერება, უსაფრთხოების გარანტიები და სამშვიდობო მოლაპარაკებები.
კოალიციის წევრებმა დაადასტურეს ნატოს მოკავშირეების მიერ აღებული ვალდებულება, რომელიც 2026 წელს უკრაინისთვის 70 მილიარდი ევროს ღირებულების სამხედრო დახმარების, აღჭურვილობისა და წვრთნების უზრუნველყოფას ითვალისწინებს. 2027 წელს მხარდაჭერის მოცულობა, სულ მცირე, იმავე დონეზე უნდა შენარჩუნდეს.
ევროკავშირის უკრაინის მხარდამჭერი სასესხო პროგრამის ფარგლებში კი 2027 წლის ბოლომდე სამხედრო და ფინანსური დახმარებისთვის 90 მილიარდი ევროს გამოყოფაა გათვალისწინებული.
აღნიშნული თანხები მთლიანად ბერლინში ახლად დამტკიცებულ დახმარებას არ წარმოადგენს. სამიტის მონაწილეებმა მანამდე აღებული ვალდებულებების შესრულების აუცილებლობა კიდევ ერთხელ დაადასტურეს.
ზამთრის მოახლოების ფონზე განსაკუთრებულ პრიორიტეტად უკრაინის საჰაერო თავდაცვის გაძლიერება განისაზღვრა, მათ შორის ისეთი სისტემებით, რომლებსაც ბალისტიკური რაკეტების განეიტრალება შეუძლიათ.
ლიდერებმა ასევე დაგმეს უკრაინის სამოქალაქო მოსახლეობასა და კრიტიკულ ინფრასტრუქტურაზე რუსეთის თავდასხმები.
რუსეთის წინააღმდეგ ეკონომიკური ზეწოლის გაძლიერება
ბერლინის შეხვედრის მონაწილეები რუსეთის სამხედრო შესაძლებლობების შესუსტების მიზნით დამატებითი ეკონომიკური ზომების შემუშავებაზეც შეთანხმდნენ.
განხილული მიმართულებებია რუსეთის ნავთობისა და ბუნებრივი აირის ექსპორტიდან მიღებული შემოსავლების შემცირება, სანქციების გვერდის ავლის მექანიზმების შეზღუდვა, კრიპტოვალუტის საშუალებით განხორციელებული უკანონო ფინანსური ოპერაციების წინააღმდეგ ბრძოლა და რუსეთის სამხედრო-სამრეწველო კომპლექსზე დამატებითი ზეწოლა.
კოალიციის წევრები რუსეთის ე.წ. ჩრდილოვანი ფლოტის წინააღმდეგ მოქმედებების გაგრძელებასაც გეგმავენ.
ამასთან, ლიდერებმა კიდევ ერთხელ დაადასტურეს პოზიცია, რომლის თანახმადაც რუსეთის გაყინული სუვერენული აქტივები დაბლოკილი უნდა დარჩეს, ვიდრე მოსკოვი ომს არ შეწყვეტს და უკრაინისთვის მიყენებული ზიანის ანაზღაურების საკითხი არ გადაწყდება.
ეკონომიკური ზეწოლის გაძლიერებით ევროპელი მოკავშირეები ცდილობენ, ერთი მხრივ, შეამცირონ რუსეთის შესაძლებლობები ომის დაფინანსების მიმართულებით, მეორე მხრივ კი გაზარდონ საკუთარი დიპლომატიური ბერკეტები შესაძლო სამშვიდობო მოლაპარაკებების წინ.
უსაფრთხოების გარანტიები – რა მექანიზმებს სთავაზობენ მოკავშირეები უკრაინას?
ბერლინის სამიტის ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი საკითხი უკრაინის ომისშემდგომი უსაფრთხოების უზრუნველყოფა იყო.
განხილული უსაფრთხოების სისტემის ძირითადი კომპონენტებია უკრაინის შეიარაღებული ძალების ხანგრძლივი სამხედრო, ფინანსური და ტექნიკური მხარდაჭერა, აშშ-ის ხელმძღვანელობით ცეცხლის შეწყვეტის მონიტორინგის მექანიზმის შექმნა, ევროპის ხელმძღვანელობით მრავალეროვნული სამხედრო ძალების ფორმირება და რუსეთის მხრიდან განმეორებითი თავდასხმის შემთხვევაში რეაგირების სამართლებრივი ვალდებულებების განსაზღვრა.
ლიდერებმა დადებითად შეაფასეს მრავალეროვნული ძალების მიმდინარე სამხედრო წვრთნები – “კოალიცია 2026”, რომელიც ძირითადად პოლონეთის ტერიტორიაზე მიმდინარეობს.
თუმცა უკრაინაში უცხოური სამხედრო კონტინგენტის განთავსების საბოლოო გადაწყვეტილება მიღებული არ არის. აღნიშნული მექანიზმის ამოქმედება ცეცხლის შეწყვეტას, მონაწილე სახელმწიფოების თანხმობასა და შესაბამის სამართლებრივ პროცედურებს უკავშირდება.
ევროპელი მოკავშირეების მიზანია, უკრაინისთვის შეთავაზებული უსაფრთხოების გარანტიები მხოლოდ პოლიტიკური დეკლარაციებით არ შემოიფარგლოს და თავდასხმის განმეორების შემთხვევაში რეაგირების კონკრეტულ მექანიზმებს ითვალისწინებდეს.
ამ საკითხზე საბოლოო შეთანხმების მიღწევა სამშვიდობო პროცესის ერთ-ერთ ყველაზე რთულ ამოცანად რჩება.
ფრიდრიხ მერცი – ევროპა “ახალ იალტას” არ დაუშვებს
გერმანიის კანცლერის, ფრიდრიხ მერცის განცხადებით, უკრაინაში მშვიდობის მიღწევა შეუძლებელია ისეთი მოლაპარაკებების ფორმატით, რომელიც ევროპას გადაწყვეტილებების მიღების პროცესიდან გამორიცხავს.
მერცმა შენჟენში გამართული სამი ლიდერის შეხვედრა 1945 წლის იალტის კონფერენციასთან დაკავშირებული დისკუსიის კონტექსტში შეაფასა და აღნიშნა, რომ ევროპის გავლენის სფეროებად ხელახალი დაყოფა დაუშვებელია.
სიმბოლური დატვირთვა ჰქონდა გერმანიის კანცლერის გადაწყვეტილებასაც. ბერლინის შეხვედრის დელეგაციებს მან ბერლინის კედლის ფრაგმენტები გადასცა. ეს ჟესტი ევროპის ცივი ომის პერიოდის დაყოფის ისტორიულ გამოცდილებას უკავშირდება.
მერცის შეფასებით, შენჟენის შეხვედრის მნიშვნელობა ძირითადად სიმბოლური იყო, მაშინ როდესაც ბერლინში უკრაინის მხარდაჭერისა და უსაფრთხოების კონკრეტულ საკითხებზე იმსჯელეს.
გერმანიის კანცლერმა ყურადღება გაამახვილა მოლაპარაკებების თანმიმდევრობაზეც. თავდაპირველად უნდა დასრულდეს უკრაინაში ომი და მხოლოდ ამის შემდეგ გახდეს შესაძლებელი ევროპის უსაფრთხოების უფრო ფართო საკითხებზე შეთანხმება.
ემანუელ მაკრონი – ევროპა თავად განსაზღვრავს საკუთარ მომავალს
საფრანგეთის პრეზიდენტმა ემანუელ მაკრონმა განაცხადა, რომ შენჟენში აშშ-ის, რუსეთისა და ჩინეთის ლიდერების შეხვედრა მსოფლიო წესრიგის ხელახალ ფორმირებას არ ნიშნავს.
მისი შეფასებით, ევროპის უსაფრთხოების მომავლის თვალსაზრისით განსაკუთრებული მნიშვნელობა სწორედ ბერლინში გამართულ მოლაპარაკებებს აქვს.
მაკრონი მხარს უჭერს სამშვიდობო პროცესის ისეთ ფორმატს, რომელშიც უკრაინა, ევროპა, შეერთებული შტატები და რუსეთი უშუალოდ იქნებიან წარმოდგენილი.
საფრანგეთის პრეზიდენტის გზავნილი კიდევ ერთხელ წარმოაჩენს პარიზის პოზიციას ევროპის სტრატეგიული დამოუკიდებლობისა და საერთაშორისო უსაფრთხოების საკითხებში მისი როლის გაძლიერების შესახებ.
დიდი ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრმა ენდი ბერნემმაც აღნიშნა, რომ უკრაინის შესახებ გადაწყვეტილებები უკრაინის, ხოლო ევროპის უსაფრთხოების შესახებ გადაწყვეტილებები ევროპის მონაწილეობის გარეშე არ უნდა მიიღებოდეს.
ევროპა რუსეთთან პირდაპირი მოლაპარაკებებისთვის ემზადება
ბერლინის შეხვედრის ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პოლიტიკური სიახლე რუსეთთან პირდაპირ სამშვიდობო მოლაპარაკებებში ევროპული მხარის ჩართვის პერსპექტივაა.
Euronews-ის ინფორმაციით, ევროპამ მომავალი მოლაპარაკებებისთვის შვიდი წარმომადგენლისგან შემდგარი ერთობლივი გუნდი განსაზღვრა.
მასში საფრანგეთის, დიდი ბრიტანეთის, გერმანიის, პოლონეთის, იტალიის, ევროკავშირის ინსტიტუტებისა და ნატოს წარმომადგენლები შევლენ.
ინიციატივის მიზანია მოლაპარაკებების პროცესში ევროპული სახელმწიფოების პოზიციების კოორდინაცია და ერთიანი წარმომადგენლობის უზრუნველყოფა.
ამ დრომდე უკრაინის ომის დასრულების შესახებ მოლაპარაკებებში მთავარი შუამავლის ფუნქციას აშშ ასრულებდა. ევროპული სახელმწიფოები კი, მიუხედავად უკრაინის მნიშვნელოვანი სამხედრო და ფინანსური მხარდაჭერისა, რუსეთთან უშუალო მოლაპარაკებების ყველა ეტაპზე წარმოდგენილი არ ყოფილან.
ევროპული მხარისთვის ეს საკითხი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია, რადგან ომის დასრულების პირობები გავლენას მოახდენს არა მხოლოდ უკრაინის მომავალზე, არამედ კონტინენტის უსაფრთხოების სისტემაზე, რუსეთის მიმართ სანქციების პოლიტიკასა და ნატოს აღმოსავლეთ ფლანგის უსაფრთხოებაზეც.
ახალი ფორმატის ამოქმედებას, თუმცა, რუსეთის თანხმობაც დასჭირდება. მოლაპარაკებების დაწყების კონკრეტული თარიღი ჯერ არ გამოცხადებულა.
ამერიკული მხარის პოზიცია – ვაშინგტონს ევროპის მონაწილეობა სურს
სამიტში დონალდ ტრამპის წარმომადგენლების, სტივ უიტკოფისა და ჯარედ კუშნერის მონაწილეობა მნიშვნელოვანი იყო აშშ-სა და ევროპას შორის ბოლო პერიოდში გამოკვეთილი უთანხმოებების ფონზე.
კუშნერის განცხადებით, ამერიკული დელეგაციის მიზანი უკრაინასა და ევროპასთან კოორდინაციის გაძლიერება და ომისშემდგომი უსაფრთხოების მექანიზმების განხილვაა.
Reuters-ის ინფორმაციით, დონალდ ტრამპი მზად არის განიხილოს უკრაინისთვის ნატოს მეხუთე მუხლის მსგავსი უსაფრთხოების გარანტიების მიცემის შესაძლებლობა.
ნატოს მეხუთე მუხლი კოლექტიური თავდაცვის პრინციპს ეფუძნება და ალიანსის ერთ წევრზე შეიარაღებულ თავდასხმას ყველა წევრზე თავდასხმად განიხილავს.
უკრაინის შემთხვევაში ანალოგიური მექანიზმის განხილვა ავტომატურად არ ნიშნავს ქვეყნის ნატოში გაწევრიანებას. საუბარია დამოუკიდებელი უსაფრთხოების სისტემის შესაძლო ფორმირებაზე.
კუშნერის განცხადებები ევროპასა და ვაშინგტონს შორის პოზიციების დაახლოების ნიშნად შეიძლება შეფასდეს, თუმცა კონკრეტული ამერიკული სამხედრო ვალდებულებები ამ ეტაპზე საჯაროდ განსაზღვრული არ არის.
დიდი ბრიტანეთის პრემიერ-მინისტრის შეფასებით, ევროპელი მოკავშირეებისა და ამერიკის ადმინისტრაციის პოზიციებს შორის თანხვედრა იზრდება.
ამასთან, ვაშინგტონი კვლავ ინარჩუნებს მოსკოვთან პირდაპირი კომუნიკაციის დამოუკიდებელ არხს, რაც უკრაინის სამშვიდობო პროცესის პარალელურ დიპლომატიურ ფორმატებში გაგრძელების შესაძლებლობას ტოვებს.
ვოლოდიმირ ზელენსკი – უკრაინის პრიორიტეტები უცვლელია
უკრაინის პრეზიდენტმა ბერლინის შეხვედრის წინ ქვეყნის ოთხი ძირითადი პრიორიტეტი დაასახელა: საჰაერო თავდაცვის გაძლიერება, ენერგეტიკული და ფინანსური მხარდაჭერა, დიპლომატიური ძალისხმევის გაგრძელება და ომის დასრულებისთვის აუცილებელი უსაფრთხოების გარანტიების შემუშავება.
ზელენსკის შეფასებით, ბერლინის შეხვედრა ევროპელ მოკავშირეებს შორის ერთიანობის შენარჩუნებას ადასტურებს.
უკრაინის პრეზიდენტი მიესალმა სამშვიდობო პროცესში ევროპის მონაწილეობის პერსპექტივას, თუმცა აღნიშნა, რომ ქვეყნისთვის შეთავაზებული უსაფრთხოების გარანტიების კონკრეტული შინაარსი კვლავ დასაზუსტებელია.
კიევისთვის პრინციპულ საკითხებად რჩება ქვეყნის სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის დაცვა, საკუთარი საგარეო პოლიტიკური კურსისა და უსაფრთხოების პარტნიორების დამოუკიდებლად არჩევის უფლება და რუსეთის შესაძლო განმეორებითი თავდასხმისგან დაცვის ეფექტიანი მექანიზმის არსებობა.
უკრაინის ხელისუფლება ხაზს უსვამს, რომ ცეცხლის შეწყვეტის შეთანხმება, რომელსაც უსაფრთხოების ეფექტიანი გარანტიები არ ახლავს, შესაძლოა მხოლოდ დროებით შეაჩეროს სამხედრო მოქმედებები და ახალი დაპირისპირების საფრთხე ვერ აღმოფხვრას.
ენერგეტიკული ზავი და შავი ზღვის უსაფრთხოება
სრულმასშტაბიანი ცეცხლის შეწყვეტის მიღწევამდე ევროპელი ლიდერები შედარებით შეზღუდული შეთანხმებების შესაძლებლობასაც განიხილავენ.
ერთ-ერთი ასეთი ინიციატივა ზამთრის პერიოდში ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის წინააღმდეგ თავდასხმების შეწყვეტაა.
რუსეთის მიერ უკრაინის ენერგეტიკულ ობიექტებზე განხორციელებული იერიშები განსაკუთრებით მძიმე შედეგების მომტანია ზამთრის სეზონზე, როდესაც ელექტროენერგიისა და გათბობის სისტემების გამართული ფუნქციონირება მოსახლეობისთვის კრიტიკულად მნიშვნელოვანია.
მეორე მიმართულება შავ ზღვაში უსაფრთხო ნაოსნობისა და სასურსათო პროდუქციის ექსპორტის უზრუნველყოფას უკავშირდება.
ამგვარი შეთანხმებები შესაძლოა უფრო ფართო სამშვიდობო პროცესის წინაპირობად იქცეს და მხარეებს შორის შეზღუდული თანამშრომლობის შესაძლებლობა შექმნას, თუმცა მათი განხორციელებისთვის რუსეთის თანხმობა აუცილებელია.
ამ ეტაპზე არც ენერგეტიკული ზავის და არც შავ ზღვაში უსაფრთხოებასთან დაკავშირებული ახალი შეთანხმების მიღწევა არ დასტურდება.
მოსკოვის პოზიცია და მოლაპარაკებების პერსპექტივა
რუსეთის პრეზიდენტმა ვლადიმირ პუტინმა შენჟენში გამართული შეხვედრების შემდეგ განაცხადა, რომ ევროპელ წარმომადგენლებს შეუძლიათ მოსკოვში ჩავიდნენ და საკუთარი პოზიციები წარმოადგინონ.
ეს განცხადება ევროპასთან პირდაპირი კომუნიკაციის შესაძლებლობას ტოვებს, თუმცა ჯერ არ ნიშნავს რუსეთის თანხმობას ბერლინში შეთავაზებულ სამშვიდობო ფორმატზე.
Reuters-ის ინფორმაციით, მოსკოვს ამ დრომდე არც აბუ-დაბიში ადრე გამოყენებული მოლაპარაკებების ფორმატის განახლებაზე გამოუთქვამს საბოლოო თანხმობა.
მთავარ წინააღმდეგობად კვლავ რჩება უკრაინის ოკუპირებული ტერიტორიების სტატუსი, ქვეყნის მომავალი სამხედრო შესაძლებლობები, უსაფრთხოების გარანტიები და დასავლური სამხედრო ძალების შესაძლო განთავსება.
რუსეთის ხელისუფლება ეწინააღმდეგება უკრაინაში ნატოს წევრი სახელმწიფოების სამხედრო კონტინგენტის განთავსებას, მაშინ როდესაც ევროპელი მოკავშირეები ასეთ მექანიზმს მომავალი სამხედრო აგრესიის შეკავების ერთ-ერთ საშუალებად განიხილავენ.
შესაბამისად, ევროპასთან პირდაპირი დიალოგის შესაძლებლობის დაშვება თავისთავად არ მიუთითებს მოსკოვის მიერ ძირითადი მოთხოვნების შეცვლაზე.
შენჟენი და ბერლინი – ორი განსხვავებული დიპლომატიური ფორმატი
ბერლინის სამიტის პოლიტიკური მნიშვნელობის გასააზრებლად აუცილებელია მისი განხილვა ჩინეთში გამართული სამმხრივი შეხვედრის კონტექსტში.
შენჟენში დონალდ ტრამპმა, სი ძინპინმა და ვლადიმირ პუტინმა საერთაშორისო უსაფრთხოების, ბირთვული შეიარაღებისა და რეგიონული კონფლიქტების საკითხებზე იმსჯელეს.
მოგვიანებით სამმა ლიდერმა ოთხპუნქტიანი ერთობლივი დეკლარაცია გაავრცელა, თუმცა დოკუმენტში უკრაინა პირდაპირ ნახსენები არ ყოფილა.
ევროპაში განსაკუთრებული ყურადღება მიიპყრო დონალდ ტრამპის მიერ ვლადიმირ პუტინის მეგობრად მოხსენიებამაც, რასაც ევროპელი ლიდერებისა და ამერიკელი დემოკრატი პოლიტიკოსების კრიტიკული გამოხმაურებები მოჰყვა.
შენჟენის შეხვედრისგან განსხვავებით, ბერლინის ფორმატი უშუალოდ უკრაინის ომსა და ევროპის უსაფრთხოებაზე იყო ორიენტირებული.
თუმცა ორი შეხვედრის ერთმანეთის სრულ ალტერნატივად განხილვა არ იქნება ზუსტი. ბერლინში ამერიკელი წარმომადგენლების მონაწილეობა მიუთითებს, რომ ვაშინგტონი ევროპელ პარტნიორებთან პარალელური დიპლომატიური თანამშრომლობის გაგრძელებასაც ცდილობს.
ამ ფონზე საერთაშორისო პოლიტიკის ერთ-ერთ მთავარ საკითხს წარმოადგენს ის, თუ რამდენად იქნება შესაძლებელი სხვადასხვა დიპლომატიური ფორმატის ფარგლებში განვითარებული პროცესების ერთმანეთთან დაკავშირება.
“მსურველთა კოალიცია” – როგორ შეიქმნა გაერთიანება?
“მსურველთა კოალიციის” ჩამოყალიბების პროცესი 2025 წლის გაზაფხულზე გააქტიურდა, როდესაც უკრაინაში ომის დასრულების შესახებ აშშ-ის ადმინისტრაციის დიპლომატიური ინიციატივების ფონზე ევროპულ სახელმწიფოებში უსაფრთხოების დამოუკიდებელი მექანიზმების შექმნის აუცილებლობაზე დაიწყეს საუბარი.
გაერთიანების ფორმირებაში წამყვანი როლი დიდმა ბრიტანეთმა და საფრანგეთმა შეასრულეს.
კოალიცია არ წარმოადგენს ფორმალურ სამხედრო ალიანსს და არც ნატოს ალტერნატივაა. მასში გაერთიანებული სახელმწიფოები საკუთარი პოლიტიკური გადაწყვეტილებებისა და შესაძლებლობების შესაბამისად მონაწილეობენ უკრაინის მხარდაჭერის სხვადასხვა მიმართულებაში.
გაერთიანების თავდაპირველი მიზანი უკრაინის ომისშემდგომი უსაფრთხოების უზრუნველყოფა და ცეცხლის შეწყვეტის შესაძლო შეთანხმების დაცვის მექანიზმების შემუშავება იყო.
2025 წლის დეკემბერში ბერლინში, ხოლო 2026 წლის იანვარში პარიზში გამართული შეხვედრების ფარგლებში მოკავშირეებმა უსაფრთხოების გარანტიების საკითხზე ძირითადი პრინციპები ჩამოაყალიბეს.
19 ნოემბრის შეხვედრა ამ პროცესის გაგრძელებას წარმოადგენს, თუმცა წინამორბედი სამიტებისგან განსხვავებით, ამჯერად განსაკუთრებული აქცენტი რუსეთთან მომავალი პირდაპირი სამშვიდობო მოლაპარაკებების ფორმატზეც გაკეთდა.
ეს ცვლილება მიუთითებს კოალიციის ფუნქციის შესაძლო გაფართოებაზე. უკრაინის სამხედრო მხარდაჭერისა და ომისშემდგომი უსაფრთხოების დაგეგმვიდან უშუალოდ სამშვიდობო პროცესში მონაწილეობამდე.
საერთაშორისო შეფასებები – პოლიტიკური ერთიანობა თუ გავლენის დაკარგვის საფრთხე?
ბერლინის სამიტს საერთაშორისო მედიაში განსხვავებული შეფასებები მოჰყვა.
Reuters-ის გაშუქებაში განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო ევროპის მცდელობას, შეინარჩუნოს გავლენა უკრაინის სამშვიდობო პროცესზე და თავიდან აიცილოს მსხვილ სახელმწიფოებს შორის ევროპის მონაწილეობის გარეშე მიღწეული შეთანხმება.
Euronews-ის ყურადღების ცენტრში ევროპელი ლიდერების მიერ იალტის კონფერენციის მსგავსი სცენარის უარყოფა და ევროპული სახელმწიფოების ერთობლივი დიპლომატიური წარმომადგენლობის ფორმირება აღმოჩნდა.
ამავდროულად, Politico-ს მიერ გაშუქებული შეფასებები კოალიციის შიდა გამოწვევებზეც მიუთითებს. გამოცემის თანახმად, უკრაინის ზოგიერთი მოკავშირე დიპლომატიური ინიციატივის შესუსტებისა და გაერთიანების პოლიტიკური ეფექტიანობის შემცირების გამო შეშფოთებას გამოთქვამს.
კოალიციის ერთიანობის წარმოჩენის მიუხედავად, მონაწილე სახელმწიფოებს შორის კვლავ შეიძლება არსებობდეს განსხვავებული დამოკიდებულება სამხედრო კონტინგენტის განთავსების, ფინანსური ვალდებულებებისა და რუსეთთან პირდაპირი დიალოგის პირობების მიმართ.
ევროპის მთავარი გამოწვევაა პოლიტიკური დეკლარაციების პრაქტიკულ მექანიზმებად გარდაქმნა და იმგვარი შეთანხმების მიღწევა, რომელიც მონაწილე ქვეყნების განსხვავებულ ინტერესებსაც გაითვალისწინებს.
რა მოლოდინები არსებობს სამშვიდობო პროცესის გაგრძელებასთან დაკავშირებით?
ბერლინის შეხვედრის შემდეგ სამშვიდობო პროცესის განვითარების თვალსაზრისით რამდენიმე ძირითადი მიმართულება იკვეთება.
პირველი უკავშირდება უკრაინის, რუსეთის, აშშ-ისა და ევროპის მონაწილეობით გაფართოებული მოლაპარაკებების ფორმატის შექმნას.
მეორე მიმართულება უკრაინისთვის უსაფრთხოების გარანტიების კონკრეტული შინაარსის განსაზღვრას გულისხმობს, მათ შორის ამერიკული მხარის შესაძლო ვალდებულებებისა და ევროპული მრავალეროვნული ძალების ფუნქციების ჩამოყალიბებას.
მესამე საკითხია სრულმასშტაბიანი სამშვიდობო შეთანხმების მიღწევამდე შეზღუდული შეთანხმებების შესაძლებლობა. ენერგეტიკული ინფრასტრუქტურის დაცვა, შავ ზღვაში უსაფრთხო ნაოსნობა და ცეცხლის შეწყვეტის მონიტორინგის მექანიზმები.
ამასთან, სწრაფი დიპლომატიური გარღვევის მოლოდინს კვლავ ზღუდავს რუსეთისა და უკრაინის პოზიციებს შორის არსებული ფუნდამენტური განსხვავებები.
ოკუპირებული ტერიტორიების სტატუსი, უკრაინის სამხედრო შესაძლებლობები, საგარეო პოლიტიკური ორიენტაცია და უსაფრთხოების საერთაშორისო გარანტიები ის საკითხებია, რომლებზეც მხარეებს საერთო პოზიცია ამ დრომდე არ ჩამოუყალიბებიათ.
რა შედეგით დასრულდა ბერლინის შეხვედრა?
20 ნოემბრის დილის მდგომარეობით, ბერლინის სამიტის ძირითად შედეგად შეიძლება შეფასდეს უკრაინის გრძელვადიანი მხარდაჭერის ვალდებულებების დადასტურება, რუსეთზე დამატებითი ეკონომიკური ზეწოლის მიმართულებების განსაზღვრა, უსაფრთხოების გარანტიებზე მუშაობის გაგრძელება და სამშვიდობო მოლაპარაკებებში ევროპის უშუალო მონაწილეობის პოლიტიკური მხარდაჭერა.
თუმცა შეხვედრას არ მოჰყოლია ცეცხლის შეწყვეტის ან ომის დასრულების შესახებ შეთანხმება. კვლავ უცნობია რუსეთთან გაფართოებული მოლაპარაკებების დაწყების თარიღი, უსაფრთხოების გარანტიების საბოლოო ფორმა და უკრაინაში მრავალეროვნული სამხედრო ძალების შესაძლო განთავსების პირობები.
ბერლინის შეხვედრა უკრაინის მოკავშირეების პოლიტიკური ერთიანობის დემონსტრირება იყო, თუმცა მისი რეალური ეფექტიანობა მიღებული გადაწყვეტილებების შესრულებით განისაზღვრება.
სამიტის მთავარი პოლიტიკური გზავნილი ისაა, რომ ევროპა აღარ აპირებს მხოლოდ უკრაინის სამხედრო და ფინანსური მხარდაჭერის ფუნქციით შემოიფარგლოს და სამშვიდობო შეთანხმების ფორმირებაში უშუალო მონაწილეობას მოითხოვს.
რამდენად შეძლებს კოალიცია ამ პოზიციის რეალურ დიპლომატიურ გავლენად გარდაქმნას, მნიშვნელოვნად იქნება დამოკიდებული შეერთებული შტატების ადმინისტრაციის შემდგომ ნაბიჯებზე, ევროპული სახელმწიფოების ერთიანობის შენარჩუნებასა და რუსეთის მზადყოფნაზე, დაიწყოს მოლაპარაკებები გაფართოებულ ფორმატში.
წყარო:
Reuters
Euronews
The Guardian
Ukrinform
www.president.gov.ua