პარაგვაის პრეზიდენტი სანტიაგო პენია თანამდებობიდან იმპიჩმენტის წესით გადააყენეს, რის შემდეგაც ის შინაპატიმრობაში გადაიყვანეს. ქვეყნის ახალი პრეზიდენტი ყოფილი ვიცე-პრეზიდენტი პედრო ალიანა გახდა. პოლიტიკური კრიზისი ერთ-ერთი უმსხვილესი ციფრული ბანკის, Ueno Bank-ის ფინანსურ კოლაფსს მოჰყვა, რის შედეგადაც თითქმის სამ მილიონ მომხმარებელს საკუთარ ანგარიშებზე წვდომა შეეზღუდა.
პარაგვაის სენატმა 6 ნოემბერს სანტიაგო პენიას თანამდებობიდან გადაყენებას მხარი დაუჭირა. იმპიჩმენტს 45-წევრიანი სენატის 44-მა წევრმა დაუჭირა მხარი, ერთი სენატორი კი კენჭისყრას არ ესწრებოდა.
გადაწყვეტილების მიღებიდან მალევე პრეზიდენტის ფიცი პედრო ალიანამ დადო, რომელიც სახელმწიფოს 2028 წლამდე უხელმძღვანელებს.
პენიას გადაყენებას წინ უძღოდა მასშტაბური საპროტესტო გამოსვლები დედაქალაქ ასუნსიონსა და ქვეყნის სხვა ქალაქებში. დემონსტრანტები ხელისუფლებისგან საბანკო კრიზისზე პასუხისმგებელი პირების გამოვლენასა და მოქალაქეებისთვის გაყინული თანხების დაბრუნებას მოითხოვდნენ.
როგორ დაიწყო საბანკო კრიზისი?
პოლიტიკური კრიზისის მიზეზი Ueno Bank-ის ფინანსური მდგომარეობის მკვეთრი გაუარესება გახდა.
ბანკი ბოლო წლებში სწრაფად გაფართოვდა და პარაგვაის ერთ-ერთ ყველაზე მსხვილ ფინანსურ დაწესებულებად იქცა. მას დაახლოებით 2,9 მილიონი მომხმარებელი ჰყავდა, რაც ქვეყნის ზრდასრული მოსახლეობის დაახლოებით 60%-ს შეადგენს.
3 ნოემბერს პარაგვაის ცენტრალურმა ბანკმა Ueno Bank-ის საქმიანობაში ჩარევის გადაწყვეტილება მიიღო, მას შემდეგ, რაც ზედამხედველობის პროცესში ფინანსური დარღვევები და კაპიტალის არასაკმარისი დონე გამოვლინდა.
ბანკის მობილური აპლიკაცია, ბარათებით გადახდები და გადარიცხვები შეწყდა. შედეგად, მოქალაქეების დიდი ნაწილი საკუთარ დანაზოგებსა და ხელფასებზე წვდომის გარეშე დარჩა.
განსაკუთრებით მძიმე მდგომარეობაში აღმოჩნდნენ პენსიონერები და ის ოჯახები, რომლებიც ყოველდღიური ხარჯებისთვის სწორედ ამ ბანკის მომსახურებას იყენებდნენ.
Ueno Bank-ში ასობით მილიონი დოლარის სახელმწიფო სახსრებიც ინახებოდა, მათ შორის საპენსიო და სოციალური უზრუნველყოფის სისტემასთან დაკავშირებული თანხები.
რა კავშირი ჰქონდა პრეზიდენტს ბანკთან?
სანტიაგო პენია წარსულში ფლობდა წილს კომპანიაში, რომელიც Ueno Bank-ს აკონტროლებდა. გავრცელებული ინფორმაციით, მან საკუთარი წილი 2025 წელს გაყიდა.
პოლიტიკურმა ოპონენტებმა პრეზიდენტი ინტერესთა კონფლიქტში, სახელმწიფო ინსტიტუტების საქმიანობაში შესაძლო ჩარევასა და ბანკისთვის შეღავათიანი პირობების შექმნაში დაადანაშაულეს.
გამოძიების ყურადღების ცენტრში მოექცა ცენტრალური ბანკის ყოფილი ხელმძღვანელი კარლოს კარვალოც, რომელიც მანამდე Ueno-სთან დაკავშირებულ ფინანსურ ორგანიზაციას ხელმძღვანელობდა.
პროკურატურა სწავლობს ბანკის ზედამხედველობის პროცესს, სახელმწიფო სახსრების განთავსების გარემოებებსა და სავარაუდო გავლენით ვაჭრობის შემთხვევებს.
თავად სანტიაგო პენია ბრალდებებს უარყოფს. მისი პოზიციით, ბანკის ფინანსური პრობლემები მარეგულირებელი ორგანოების კომპეტენციას განეკუთვნება და ის კანონსაწინააღმდეგო ქმედებებში არ მონაწილეობდა.
რატომ არ დაკმაყოფილდა პრეზიდენტის გადადგომა?
სანტიაგო პენიამ 5 ნოემბერს თანამდებობიდან გადადგომის შესახებ განაცხადა, თუმცა პარლამენტმა იმპიჩმენტის პროცედურის გაგრძელება გადაწყვიტა.
პარაგვაის კანონმდებლობით, პრეზიდენტის გადადგომასა და იმპიჩმენტით გადაყენებას განსხვავებული სამართლებრივი შედეგები შეიძლება მოჰყვეს.
კანონმდებლების განმარტებით, იმპიჩმენტის დასრულება აუცილებელი იყო, რათა ყოფილ პრეზიდენტს თანამდებობასთან დაკავშირებული გარკვეული პრივილეგიები და იმუნიტეტი არ შეენარჩუნებინა.
6 ნოემბერს სენატმა პრეზიდენტის გადაყენებას მხარი დაუჭირა, რის შემდეგაც სამართალდამცველებმა პენიას შინაპატიმრობის შესახებ აცნობეს.
პროკურატურის ინფორმაციით, გამოძიება რამდენიმე შესაძლო დანაშაულს სწავლობს, მათ შორის ნდობის ბოროტად გამოყენებას, გავლენით ვაჭრობასა და სახელმწიფო სახსრებთან დაკავშირებულ სავარაუდო დარღვევებს.
ამ ეტაპზე პენიას ბრალეულობა სასამართლოს მიერ დადგენილი არ არის.
რას ჰპირდება ახალი პრეზიდენტი მოსახლეობას?
ახალმა პრეზიდენტმა პედრო ალიანამ განაცხადა, რომ ხელისუფლების ერთ-ერთი მთავარი ამოცანა დაზარალებული მეანაბრეებისთვის თანხების დაბრუნება იქნება.
მისი თქმით, სახელმწიფო იმუშავებს იმისთვის, რომ ფინანსური კოლაფსის შედეგად დაზარალებულმა მოქალაქეებმა კუთვნილი თანხები მიიღონ.
პარაგვაის ხელისუფლებამ საბანკო დეპოზიტების საგარანტიო მექანიზმების გამოყენება დაიწყო. პირველ ეტაპზე თანხების დაბრუნება მომხმარებელთა ნაწილს შეეხო, ხოლო შემდგომი გადახდები ეტაპობრივად იგეგმება.
ამასთან, სამართალდამცველები ბანკის ყოფილი ხელმძღვანელებისა და მასთან დაკავშირებული პირების საქმიანობასაც იძიებენ.
საპროტესტო აქციები და პოლიტიკური შედეგები
საბანკო კრიზისმა პარაგვაიში ფართომასშტაბიანი უკმაყოფილება გამოიწვია. ათასობით მოქალაქე ქუჩაში გამოვიდა, ნაწილი კი ბანკის ფილიალებთან საკუთარი დანაზოგების დაბრუნებას ითხოვდა.
ზოგიერთ დემონსტრაციას სამართალდამცველებთან დაპირისპირებაც მოჰყვა.
საპროტესტო აქციების მონაწილეთა მოთხოვნები მხოლოდ პრეზიდენტის გადაყენებით არ შემოიფარგლება. ისინი ბანკის ფინანსური მდგომარეობის სრულყოფილ გამოძიებას, პასუხისმგებელი პირების გამოვლენასა და დაკარგულ თანხებზე წვდომის აღდგენას მოითხოვენ.
პარაგვაის ახალი ხელისუფლების წინაშე ახლა ორი ძირითადი გამოწვევაა: დაზარალებული მოქალაქეებისთვის ფინანსური ზიანის შემცირება და ქვეყნის საბანკო სისტემის მიმართ ნდობის აღდგენა.
გამოძიება გრძელდება. საბოლოო სამართლებრივი პასუხისმგებლობის საკითხი სასამართლო პროცესების შედეგად უნდა გადაწყდეს.
წყაროები:
reuters.com
afp.com
theguardian.com