ვატიკანში, სიქსტის კაპელის ფრესკის „განკითხვის დღის“ რესტავრაციისას სპეციალისტებმა აღმოაჩინეს ფუნჯის მონასმების თავისებური სტრუქტურა, რომელიც მიუთითებს, რომ მიქელანჯელო ფერწერის პროცესში რამდენიმე წვერით აღჭურვილ სპეციალურ ფუნჯებს იყენებდა. მკვლევართა შეფასებით, ეს ტექნიკა მხატვარს საშუალებას აძლევდა, ფრესკაზე გადაეტანა სკულპტურაში გამოყენებული დამუშავების მეთოდები.

2026 წლის გაზაფხულზე ვატიკანში სიქსტის კაპელის ფრესკების კონსერვაციის სამუშაოები ჩატარდა. სამთვიანი პროცესის ფარგლებში რესტავრატორებმა ფერწერული ზედაპირიდან კალციუმის ლაქტატის თეთრი ნადები მოაშორეს, რომელიც კაპელის მრავალრიცხოვანი ვიზიტორების მიერ გამოყოფილი ტენისა და კედლის ბათქაშის ურთიერთქმედების შედეგად წარმოიქმნა.

სამუშაოების დროს სპეციალისტებს შესაძლებლობა მიეცათ, ახლო მანძილიდან შეესწავლათ მიქელანჯელოს XVI საუკუნის ფრესკები, მათ შორის საკურთხევლის კედელზე შესრულებული „განკითხვის დღე“.

ზედაპირის გაწმენდის შემდეგ მკვლევრებმა შენიშნეს პარალელური, ოდნავ ტალღოვანი მონასმები, რომელთა ფორმები ერთმანეთს ზუსტად იმეორებდა. ამ გარემოებამ სპეციალისტებს მხატვრის მიერ გამოყენებული ინსტრუმენტების შესახებ ახალი დასკვნების გამოტანის შესაძლებლობა მისცა.

ფუნჯები რამდენიმე წვერით

ვატიკანის მთავარი რესტავრატორის, პაოლო ვიოლინის განცხადებით, თავდაპირველად მან ყურადღება მიაქცია პარალელურ მონასმებს, რომლებიც ზოგიერთ მონაკვეთში ერთმანეთს კვეთდა და ჯვარედინი შტრიხების სტრუქტურას ქმნიდა.

დაკვირვებისას გაირკვა, რომ ცალკეული მონასმების მცირე გადახრები ზუსტად მეორდებოდა მათ გვერდით არსებულ ხაზებშიც. ვიოლინის განმარტებით, ასეთი თანხვედრა მიუთითებს, რომ ხაზები ერთდროულად, ერთი ინსტრუმენტით იყო შესრულებული.

რესტავრატორების დასკვნით, მიქელანჯელო იყენებდა სპეციალურ ფუნჯებს, რომლებსაც რამდენიმე დამოუკიდებელი წვერი ჰქონდა და ერთი მოძრაობით რამდენიმე პარალელური ხაზის გავლების საშუალებას იძლეოდა.

ფრესკის ანალიზის საფუძველზე სპეციალისტებმა დაადგინეს, რომ მხატვარს, სავარაუდოდ, სულ მცირე ორი ტიპის ასეთი ინსტრუმენტი ჰქონდა. ერთ-ერთი მათგანი სამი წვერით იყო აღჭურვილი, ხოლო უფრო ფართო ფუნჯებს ათამდე წვერი ჰქონდა და მათი სიგანე დაახლოებით 15 სანტიმეტრს აღწევდა.

მკვლევართა განმარტებით, ამგვარი ფუნჯები სამუშაო პროცესს აჩქარებდა და მხატვარს საშუალებას აძლევდა, ფერწერულ ზედაპირზე სკულპტურისთვის დამახასიათებელი ტექსტურა შეექმნა.

კავშირი მიქელანჯელოს სკულპტურულ ტექნიკასთან

მიქელანჯელო ფერწერის პარალელურად სკულპტურაზეც მუშაობდა. მარმარილოს დამუშავებისას იგი იყენებდა მრავალკბილიან საჭრეთელს, რომელსაც gradina ეწოდება.

ეს ინსტრუმენტი ქვის ზედაპირზე პარალელურ ღარებს ტოვებდა. სხვადასხვა მიმართულებით შესრულებული ღარები ჯვარედინ სტრუქტურას ქმნიდა და გავლენას ახდენდა დამუშავებულ ზედაპირზე სინათლისა და ჩრდილის განაწილებაზე.

რესტავრატორების შეფასებით, „განკითხვის დღეზე“ გამოვლენილი მონასმები სწორედ ამ სკულპტურული ტექნიკის ფერწერულ ანალოგს წარმოადგენს.

ვატიკანის მუზეუმების დირექტორი ბარბარა იატა ახალ გამოცემაში Michelangelo 2026: The Extraordinary Conservation of the Last Judgment აღნიშნავს, რომ მიქელანჯელოს ფერწერული მიდგომა მჭიდროდ იყო დაკავშირებული მის სკულპტურულ გამოცდილებასთან.

გამოცემა აერთიანებს ფრესკის კონსერვაციის პროცესის აღწერასა და რესტავრაციის დროს გაკეთებულ დაკვირვებებს.

ფრესკაზე გამოსახული მიქელანჯელოს ავტოპორტრეტი

რესტავრაციის ფარგლებში მკვლევრებმა ასევე შეისწავლეს „განკითხვის დღეზე“ არსებული ფიგურები, რომელთა შორის მიქელანჯელოს სავარაუდო ავტოპორტრეტებიც არის.

ფრესკაზე 300-ზე მეტი ფიგურაა გამოსახული. ერთ-ერთი მათგანია წმინდა ბართლომე, რომელსაც ხელში ადამიანის გაძრობილი კანი უჭირავს.

ხელოვნებათმცოდნეობაში გავრცელებული ინტერპრეტაციის მიხედვით, ამ კანზე გამოსახული სახე თავად მიქელანჯელოს ავტოპორტრეტია.

აღნიშნული მოსაზრება ჯერ კიდევ XX საუკუნის დასაწყისში განიხილებოდა. 1925 წელს The New York Times-ში გამოქვეყნებულ მასალაში იტალიელი ხელოვნებათმცოდნე ამ გამოსახულებას მხატვრის პირად განცდებთან აკავშირებდა.

ვატიკანის მუზეუმების რენესანსის განყოფილების კურატორის, ფაბრიციო ბიფერალის განცხადებით, ფრესკის ეს მონაკვეთი მიქელანჯელომ სამუშაოების დასკვნით ეტაპზე, 1541 წელს დაასრულა.

ბიფერალის ინფორმაციით, ფრესკაზე მუშაობის პერიოდში მხატვარი ხარაჩოდან ჩამოვარდა და ფეხი მოიტეხა, რის გამოც რამდენიმე თვით მუშაობის შეწყვეტა მოუწია.

კურატორი ვარაუდობს, რომ მიქელანჯელომ საკუთარი სახე გარდაცვლილთა აღდგომის სცენაში სწორედ ტრავმის შემდეგ გამოსახა. მისი ინტერპრეტაციით, ეს შესაძლოა დაკავშირებული ყოფილიყო როგორც ფიზიკური გამოჯანმრთელების გამოცდილებასთან, ისე ხუთწლიანი სამუშაო პროცესის დასრულებასთან.

„განკითხვის დღის“ შექმნის ისტორია

მიქელანჯელომ „განკითხვის დღეზე“ მუშაობა 1536 წელს დაიწყო და 1541 წელს დაასრულა.

ფრესკა სიქსტის კაპელის საკურთხევლის კედელზე მდებარეობს და ქრისტიანული ესქატოლოგიის ერთ-ერთ ცენტრალურ თემას – საყოველთაო განკითხვას – ასახავს.

კომპოზიციის ცენტრალურ ნაწილში გამოსახულია ქრისტე, მის გარშემო კი წმინდანები, ანგელოზები და ადამიანები, რომლებიც აღდგომისა და განკითხვის სცენებში მონაწილეობენ.

წყარო: Smithsonian Magazine