უკრაინის, რუსეთისა და ამერიკის შეერთებული შტატების წარმომადგენლები აბუ-დაბიში მოლაპარაკებების მეორე დღეს ცეცხლის შეწყვეტის შესაძლებლობას, ტერიტორიულ საკითხებსა და უსაფრთხოების გარანტიებს განიხილავენ. თითქმის ცხრათვიანი პაუზის შემდეგ განახლებული სამმხრივი დიალოგის პირველი დღე კონკრეტული სამშვიდობო შეთანხმების გარეშე დასრულდა, თუმცა კიევმა და ვაშინგტონმა შეხვედრა დადებითად შეაფასეს.
მოლაპარაკებების მთავარი წინააღმდეგობა უცვლელია: უკრაინა მოითხოვს ისეთ უსაფრთხოების გარანტიებს, რომლებიც რუსეთის მხრიდან მომავალ თავდასხმას შეაკავებს, მოსკოვი კი საკუთარი ტერიტორიული და სამხედრო-პოლიტიკური მოთხოვნების დაკმაყოფილებას ცდილობს. ამასთან, მხარეები ვერ თანხმდებიან, რა უნდა მოხდეს პირველად – საბრძოლო მოქმედებების შეწყვეტა თუ ევროპის უსაფრთხოების ახალი სისტემის პირობების განსაზღვრა.
პირველი დღე – რა გადაწყდა 10 ნოემბერს?
აბუ-დაბიში სამმხრივი შეხვედრა დაახლოებით ოთხ-ნახევარი საათის განმავლობაში მიმდინარეობდა. მოლაპარაკებების დასრულების შემდეგ დელეგაციებმა დაადასტურეს, რომ მუშაობას მომდევნო დღეს გააგრძელებდნენ.
უკრაინის პრეზიდენტმა ვოლოდიმირ ზელენსკიმ, რომელმაც დელეგაციისგან შეხვედრის ანგარიში მიიღო, პირველი დღე კონსტრუქციულად და შინაარსობრივად მნიშვნელოვნად შეაფასა. მისი განცხადებით, მხარეებმა განიხილეს ჰუმანიტარული ღონისძიებების შესაძლო პარამეტრები, დაძაბულობის შემცირების ნაბიჯები და უკრაინის უსაფრთხოების გრძელვადიანი გარანტიები.
განსაკუთრებული ყურადღება დაეთმო სამხედრო ტყვეების გათავისუფლების საკითხს. ზელენსკის განმარტებით, ტყვეების დაბრუნება უკრაინისთვის ერთ-ერთი პრიორიტეტია და შეხვედრაზე ამ მიმართულებით შესაძლო ნაბიჯები დეტალურად განიხილეს.
თუმცა პირველი დღის შემდეგ ტყვეთა გაცვლის ახალი შეთანხმება ან ცეცხლის შეწყვეტის კონკრეტული გეგმა საჯაროდ არ გამოცხადებულა. მხარეებმა მოლაპარაკებების გაგრძელებაზე შეთანხმდნენ, მაგრამ ძირითადი პოლიტიკური უთანხმოებები გადაუჭრელი დარჩა.
ვაშინგტონის შეფასება – პროდუქტიული შეხვედრა, თუმცა შეთანხმებამდე ჯერ შორია
აშშ-ის სახელმწიფო მდივანმა მარკო რუბიომ აბუ-დაბის პირველი დღის მოლაპარაკებები პროდუქტიულად შეაფასა, თუმცა აღნიშნა, რომ საბოლოო შეთანხმების მისაღწევად მნიშვნელოვანი სამუშაოა დარჩენილი.
ამერიკულ დელეგაციაში მონაწილეობენ პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის სპეციალური წარმომადგენელი სტივ უიტკოფი და ჯარედ კუშნერი.
კუშნერის შეფასებით, რუსეთის პრეზიდენტი ვლადიმერ პუტინი გარკვეული პირობების შემთხვევაში მშვიდობისთვის მზად არის. ეს ამერიკელი წარმომადგენლის შეფასებაა და არა იმის დადასტურება, რომ მოსკოვმა სამშვიდობო შეთანხმების კონკრეტული პირობები მიიღო.
ვაშინგტონი ცდილობს, მოლაპარაკებები ოთხ ძირითად მიმართულებაზე წარმართოს: საბრძოლო მოქმედებების დასრულება, ომის შემდგომი უსაფრთხოების გარანტიები, უკრაინის ეკონომიკური აღდგენა და ჰუმანიტარული საკითხები.
აშშ-ის ადმინისტრაციაში მიიჩნევენ, რომ დიპლომატიური პროგრესის შესაძლებლობა არსებობს, თუმცა ამერიკელი ოფიციალური პირებიც არ ელოდნენ, რომ 10-11 ნოემბრის შეხვედრები საბოლოო შეთანხმებით დასრულდებოდა.
უკრაინის პოზიცია – ჯერ ომის დასრულება, შემდეგ უსაფრთხოების ახალი არქიტექტურა
უკრაინის ხელისუფლებისთვის მოლაპარაკებების მთავარი მიზანი მხოლოდ საბრძოლო მოქმედებების დროებითი შეჩერება არ არის. კიევი ცდილობს მიიღოს ისეთი საერთაშორისო გარანტიები, რომლებიც მომავალში რუსეთის ახალი სამხედრო აგრესიის შესაძლებლობას შეზღუდავს.
ზელენსკის განცხადებით, უსაფრთხოების ფართო ევროპული სისტემის განხილვამდე აუცილებელია უკრაინაში ომის დასრულება და ქვეყნისთვის ეფექტიანი უსაფრთხოების გარანტიების შექმნა.
კიევის პოზიცია რამდენიმე მნიშვნელოვან საკითხს ეფუძნება:
-
უკრაინის თავდაცვისუნარიანობისა და ძლიერი შეიარაღებული ძალების შენარჩუნება;
-
დასავლელი პარტნიორების გრძელვადიანი უსაფრთხოების ვალდებულებები;
-
სამხედრო ტყვეების გაცვლა და ჰუმანიტარული საკითხების მოგვარება;
-
ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე თავდასხმების შეწყვეტა;
-
ქვეყნის ტერიტორიული მთლიანობისა და სუვერენიტეტის დაცვა.
11 ნოემბერს AFP-მ უკრაინულ წყაროზე დაყრდნობით გაავრცელა ინფორმაცია, რომ კიევს სურს უზრუნველყოს დაახლოებით 800-ათასიანი არმიის დაფინანსება ომის დასრულებიდან სულ მცირე ათი წლის განმავლობაში. ეს მოთხოვნა უკავშირდება უკრაინის მცდელობას, მომავალშიც შეინარჩუნოს რუსეთის შესაძლო თავდასხმის შეკავების შესაძლებლობა.
რუსეთის პოზიცია – უსაფრთხოების ახალი სისტემა და ტერიტორიული მოთხოვნები
მოსკოვის პოზიცია მნიშვნელოვნად განსხვავდება კიევის მიდგომისგან.
რუსეთის საგარეო საქმეთა მინისტრმა სერგეი ლავროვმა განაცხადა, რომ მოსკოვი დაუყოვნებლივ ცეცხლის შეწყვეტას ვერ დათანხმდება, თუ წინასწარ არ იქნება განსაზღვრული, რა პოლიტიკური და უსაფრთხოების პირობები ამოქმედდება შემდგომში.
რუსული მხარე მოითხოვს უკრაინის ნეიტრალიტეტს, ნატოში გაწევრიანებაზე უარის თქმას და ტერიტორიული საკითხების მოსკოვისთვის მისაღები პირობებით გადაწყვეტას.
განსაკუთრებით მწვავეა დონბასის საკითხი. რუსეთი მოითხოვს კონტროლს მთელ რეგიონზე, მათ შორის იმ ტერიტორიებზე, რომლებიც უკრაინის შეიარაღებული ძალების კონტროლის ქვეშ რჩება. კიევი ამ მოთხოვნას ეწინააღმდეგება.
მოსკოვს სურს, უკრაინის ომის დასრულების პირობებთან ერთად ევროპის უსაფრთხოების უფრო ფართო სისტემაც განიხილოს. უკრაინა და მისი ევროპელი პარტნიორები კი მიიჩნევენ, რომ ამ საკითხის განხილვას წინ უნდა უსწრებდეს საბრძოლო მოქმედებების შეწყვეტა.
რუსეთის ხელისუფლებას პირველი დღის შედეგებზე კონკრეტული შეთანხმება არ გამოუცხადებია. მოსკოვის შეფასებით, მოლაპარაკებების პროგრესზე საბოლოო დასკვნების გამოტანა ნაადრევია.
ევროპის პოზიცია – უსაფრთხოების შესახებ გადაწყვეტილებები ევროპის მონაწილეობით
აბუ-დაბის მოლაპარაკებების ერთ-ერთი მნიშვნელოვანი პოლიტიკური საკითხია ევროპული სახელმწიფოების მონაწილეობა.
სამმხრივი შეხვედრის დაწყებამდე უკრაინისა და აშშ-ის წარმომადგენლებმა კონსულტაციები გამართეს დიდი ბრიტანეთის, საფრანგეთის, გერმანიისა და იტალიის, აგრეთვე ევროკავშირისა და ნატოს წარმომადგენლებთან.
ევროპელი ოფიციალური პირები უშუალოდ რუსეთ-უკრაინა-აშშ-ის სამმხრივ მოლაპარაკებებში არ მონაწილეობენ, თუმცა ცდილობენ, მათი პოზიციები საბოლოო შეთანხმების შემუშავების პროცესში გათვალისწინებული იყოს.
ევროპის მთავარი ინტერესია, რომ უკრაინაში ომის დასრულებამ არ შექმნას ახალი საფრთხეები კონტინენტის უსაფრთხოებისთვის.
განსაკუთრებული მნიშვნელობა ენიჭება უკრაინის თავდაცვისუნარიანობას, რუსეთის მხრიდან შესაძლო ახალი აგრესიის შეკავებას და დასავლეთის მიერ გასაცემი უსაფრთხოების გარანტიების პრაქტიკულ განხორციელებას.
ევროპელი პარტნიორები ასევე ეწინააღმდეგებიან მიდგომას, რომლის მიხედვითაც რუსეთისა და დასავლეთის უსაფრთხოების ახალი შეთანხმება უკრაინის სუვერენიტეტის საკითხების გადაწყვეტის გარეშე გაფორმდება.
ამგვარად, მიუხედავად იმისა, რომ მოლაპარაკებების ფორმატი სამმხრივია, მისი შედეგები გაცილებით ფართო საერთაშორისო მნიშვნელობის იქნება.
მეორე დღე – რა საკითხები განიხილება 11 ნოემბერს?
უკრაინული გამოცემა RBC-Ukraine-ის ინფორმაციით, მოლაპარაკებების მეორე დღის დღის წესრიგში სამი ძირითადი მიმართულებაა: ცეცხლის შესაძლო შეწყვეტა, ენერგეტიკული უსაფრთხოება და შავ ზღვაში უსაფრთხო ნაოსნობა.
ამასთან, საერთაშორისო მედიაში გავრცელებული ცნობებით, მხარეები ტერიტორიულ საკითხებსაც განიხილავენ.
ცეცხლის შეწყვეტის საკითხი განსაკუთრებით მნიშვნელოვანია იმის გათვალისწინებით, რომ უკრაინაში საბრძოლო მოქმედებები გრძელდება და რუსეთის თავდასხმები ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე ზამთრის მოახლოებასთან ერთად დამატებით ჰუმანიტარულ საფრთხეებს ქმნის.
შავი ზღვის უსაფრთხოება კი პირდაპირ უკავშირდება სავაჭრო მარშრუტების ფუნქციონირებას, უკრაინის ექსპორტსა და რეგიონული ეკონომიკის სტაბილურობას.
თუმცა შეხვედრის დღის წესრიგში საკითხის შეტანა ჯერ კიდევ არ ნიშნავს, რომ მხარეებმა მასზე შეთანხმებას მიაღწიეს.
მთავარი წინააღმდეგობები – რატომ არის შეთანხმების მიღწევა რთული?
აბუ-დაბის მოლაპარაკებების მიუხედავად, სამშვიდობო პროცესში რამდენიმე ფუნდამენტური უთანხმოება რჩება.
პირველი ტერიტორიულ საკითხებს უკავშირდება. რუსეთი უკრაინისგან დამატებით ტერიტორიულ დათმობებს მოითხოვს, რასაც კიევი ეწინააღმდეგება.
მეორე საკითხია უსაფრთხოების გარანტიების შინაარსი. უკრაინა მოითხოვს მკაფიო საერთაშორისო ვალდებულებებს, ხოლო რუსეთი ეწინააღმდეგება დასავლური სამხედრო ინფრასტრუქტურის გაფართოებას უკრაინის მიმართულებით.
მესამე წინააღმდეგობა მოლაპარაკებების თანმიმდევრობაა. კიევისა და ევროპელი პარტნიორებისთვის პრიორიტეტულია ომის შეწყვეტა, მოსკოვი კი უსაფრთხოების ფართო პოლიტიკური პირობების წინასწარ შეთანხმებას ითხოვს.
მეოთხე საკითხი შეთანხმების შესრულების კონტროლია. შესაძლო ზავის შემთხვევაში მხარეებს მოუწევთ შეთანხმება იმაზე, ვინ და როგორ დააკვირდება ცეცხლის შეწყვეტის პირობების შესრულებას და რა რეაგირება მოჰყვება მათ დარღვევას.
ეს წინააღმდეგობები აჩვენებს, რომ სამშვიდობო შეთანხმება მხოლოდ საბრძოლო მოქმედებების შეწყვეტის თარიღის განსაზღვრით ვერ შემოიფარგლება.
რა მოლოდინებია – შესაძლებელია თუ არა კონკრეტული შედეგის მიღწევა?
აბუ-დაბის შეხვედრის წინ უკრაინის საპარლამენტო ფრაქცია „ხალხის მსახურის“ ლიდერმა დავით არახამიამ განაცხადა, რომ მოლაპარაკებების პირველ რაუნდში მნიშვნელოვან გარღვევას არ ელოდა.
მისი შეფასებით, ხანგრძლივი პაუზის შემდეგ სამმხრივი დიალოგის განახლებაც მნიშვნელოვანი ნაბიჯია.
ამ ეტაპზე ყველაზე რეალისტურ განსახილველ მიმართულებებად ჰუმანიტარული შეთანხმებები, სამხედრო ტყვეების გაცვლის გაგრძელება, ენერგეტიკულ ინფრასტრუქტურაზე თავდასხმების შეზღუდვა და მომდევნო მოლაპარაკებების ფორმატის განსაზღვრა რჩება.
თუმცა ამ საკითხებზე შეთანხმების მიღწევაც დამოკიდებულია მხარეთა პოლიტიკურ გადაწყვეტილებებზე.
უფრო რთული იქნება ტერიტორიულ საკითხებზე შეთანხმება და უსაფრთხოების ისეთი მექანიზმის შექმნა, რომელიც ერთდროულად მისაღები აღმოჩნდება უკრაინისთვის, რუსეთისთვის, აშშ-ისა და ევროპელი პარტნიორებისთვის.
ამიტომ შესაძლებელია, მოლაპარაკებების მეორე დღე კონკრეტული სამშვიდობო შეთანხმების გარეშე დასრულდეს, თუმცა მხარეებმა დიალოგის გაგრძელების ან ცალკეული ჰუმანიტარული ღონისძიებების შესახებ გადაწყვეტილებები მიიღონ. ეს შესაძლო სცენარია და არა დადასტურებული შედეგი.
რა მნიშვნელობა აქვს აბუ-დაბის მოლაპარაკებებს?
2022 წლის 24 თებერვალს დაწყებული რუსეთის სრულმასშტაბიანი შეჭრის შემდეგ უკრაინაში ომის დასრულების არაერთი დიპლომატიური მცდელობა განხორციელდა.
2025 წელს თურქეთში გამართულმა შეხვედრებმა სამხედრო ტყვეების გაცვლის მიმართულებით გარკვეული შედეგები გამოიღო, თუმცა ძირითადი პოლიტიკური უთანხმოებები ვერ გადაჭრა.
2026 წლის თებერვლის შემდეგ სამმხრივი მოლაპარაკებები შეჩერებული იყო. აბუ-დაბის ახალი რაუნდი კი დიპლომატიური პროცესის აღდგენის შესაძლებლობას ქმნის.
პირველი დღის შედეგებით, მხარეებს საბოლოო შეთანხმებისთვის არ მიუღწევიათ, თუმცა დადასტურდა მოლაპარაკებების გაგრძელების მზადყოფნა. უკრაინამ და აშშ-მა შეხვედრა დადებითად შეაფასეს, რუსეთმა კი პროგრესზე ნაადრევი დასკვნებისგან თავი შეიკავა.
მთავარი კითხვა კვლავ პასუხგაუცემელია: შეძლებენ თუ არა მხარეები ცეცხლის შეწყვეტის საკითხზე შეთანხმებას ისე, რომ უკრაინის უსაფრთხოების გარანტიებისა და ტერიტორიული მთლიანობის შესახებ არსებული ფუნდამენტური წინააღმდეგობები არ დარჩეს გადაუჭრელი?
აბუ-დაბის მოლაპარაკებების მეორე დღის შედეგები აჩვენებს, გადაიქცევა თუ არა განახლებული დიპლომატიური პროცესი კონკრეტული შეთანხმებების საფუძვლად, თუ მხარეები კვლავ მხოლოდ პოზიციების გაცვლით შემოიფარგლებიან.
წყარო:
kyivindependent.com