ჩეხეთის დედაქალაქ პრაღაში ასობით ათასი ადამიანი შეიკრიბა მთავრობის ინიციატივის გასაპროტესტებლად, რომელიც საზოგადოებრივი ტელევიზიისა და რადიოს დაფინანსების სისტემის შეცვლას ითვალისწინებს. დემონსტრანტების შეფასებით, ახალი მოდელი შესაძლოა საზოგადოებრივი მაუწყებლების დამოუკიდებლობასა და ფინანსურ მდგრადობას საფრთხეს უქმნიდეს. ინფორმაციას Reuters ავრცელებს.
15 ნოემბერს გამართული საპროტესტო აქციის ორგანიზატორების განცხადებით, დემონსტრაციაში დაახლოებით 400 ათასი ადამიანი მონაწილეობდა. მათი შეფასებით, აქციამ მასშტაბით გადააჭარბა მარტში გამართულ ანტისამთავრობო დემონსტრაციას, რომელსაც 200 ათასზე მეტი ადამიანი ესწრებოდა.
ორგანიზატორები ვარაუდობენ, რომ ეს შესაძლოა ჩეხეთში 1989 წლის „ხავერდოვანი რევოლუციის“ შემდეგ გამართული ყველაზე მასშტაბური საპროტესტო აქცია აღმოჩნდეს.
დემონსტრაცია სამოქალაქო მოძრაობა „მილიონი მომენტის“ (Milion Chvilek) ორგანიზებით გაიმართა. აქციის მონაწილეებმა პრაღის ლეტნას პარკი და მიმდებარე ტერიტორია შეავსეს. ხალხმრავლობა შეინიშნებოდა მეტროს ახლომდებარე სადგურებშიც.
მომიტინგეებს ეჭირათ პლაკატები წარწერებით – „ხელი შორს მედიისგან“ და „მიეცით მედიას პოლიტიკოსების გაკონტროლების საშუალება“.
რას ითვალისწინებს მთავრობის ინიციატივა?
პრემიერ-მინისტრ ანდრეი ბაბიშის მთავრობის მიერ მომზადებული კანონპროექტი საზოგადოებრივი მაუწყებლების დაფინანსების მოქმედი სისტემის გაუქმებასა და სახელმწიფო ბიუჯეტიდან დაფინანსებაზე გადასვლას ითვალისწინებს.
ამჟამად ჩეხეთის მოქალაქეები საზოგადოებრივი ტელევიზიისა და რადიოს დასაფინანსებლად ყოველთვიურად 205 ჩეხურ კრონას, დაახლოებით 9,26 აშშ დოლარს, იხდიან.
მთავრობის წინადადებით, ეს გადასახადი გაუქმდება და საზოგადოებრივი მედია დაფინანსებას უშუალოდ სახელმწიფო ბიუჯეტიდან მიიღებს.
კანონპროექტი ასევე ითვალისწინებს დაფინანსების დაახლოებით 15%-ით შემცირებას.
საზოგადოებრივი მაუწყებლების წარმომადგენლების განცხადებით, ამ ცვლილების შედეგად ტელევიზიის ნომინალური ბიუჯეტი 2008 წლის, ხოლო რადიოსი – 2005 წლის დონემდე შემცირდება, რაც მათ საქმიანობას მნიშვნელოვნად გაართულებს.
კანონპროექტმა პარლამენტში წინასწარი კენჭისყრა უკვე გაიარა და შემდგომ განხილვას ელოდება.
საზოგადოებრივი მედიის დამოუკიდებლობის საკითხი
კანონპროექტის მოწინააღმდეგეები მიიჩნევენ, რომ საზოგადოებრივი მედიის სახელმწიფო ბიუჯეტზე დამოკიდებულება პოლიტიკური ზეწოლის რისკებს გაზრდის.
მათი შეფასებით, მოქმედი მოდელი, რომლის ფარგლებშიც მაუწყებლები დაფინანსებას უშუალოდ მოქალაქეებისგან იღებენ, საზოგადოებასა და მედიას შორის დამოუკიდებელ ფინანსურ ურთიერთობას უზრუნველყოფს.
ოპოზიციური პარტიები და სამოქალაქო ორგანიზაციები ასევე აკრიტიკებენ კანონპროექტის განხილვის პროცესს. მათი განცხადებით, მმართველმა კოალიციამ ოქტომბერში საკანონმდებლო ინიციატივის საწყისი ეტაპი დაჩქარებული წესით, ღამის საათებში გაიარა.
კრიტიკოსები ჩეხეთის მთავრობის გეგმას უნგრეთში განხორციელებულ მედიის რეფორმებსაც ადარებენ, რომლებიც ყოფილი პრემიერ-მინისტრის, ვიქტორ ორბანის მმართველობის პერიოდში პროსამთავრობო მედიასაშუალებების გავლენის ზრდას უკავშირდებოდა.
„არჩეულ მთავრობას მართვის უფლება აქვს, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ მას შეუძლია გააკეთოს ყველაფერი, რაც სურს, და დაშალოს დემოკრატიული ინსტიტუტები“, – განაცხადა მოძრაობა „მილიონი მომენტის“ თავმჯდომარემ, მიკულაშ მინარჟმა.
მისი თქმით, ხელისუფლებამ უნდა აჩვენოს, რომ საზოგადოებრივი მედიის კონტროლს არ ცდილობს და დამოუკიდებელ ექსპერტებს მისცეს შესაძლებლობა, შეიმუშაონ მაუწყებლების პოლიტიკური გავლენისგან დაცვის ეფექტიანი მექანიზმები.
მთავრობის პოზიცია
ჩეხეთის პრემიერ-მინისტრი ანდრეი ბაბიში აცხადებს, რომ ცვლილებების მიზანი მოქალაქეებისთვის ფინანსური ტვირთის შემცირებაა.
მისი განმარტებით, მთავრობა ასრულებს წინასაარჩევნო დაპირებას, რომელიც საზოგადოებრივი მაუწყებლობის სავალდებულო გადასახადის გაუქმებას ეხებოდა.
ბაბიშის პოპულისტური მთავრობა, რომელსაც ულტრამემარჯვენე SPD და ევროსკეპტიკური პარტია „ავტომობილისტები“ უჭერენ მხარს, ჩეხეთის კერძო და საზოგადოებრივ მედიას მიკერძოებულობაში ადანაშაულებს.
საპროტესტო აქციები და ჟურნალისტების გაფიცვა
მედიის დაფინანსების რეფორმის წინააღმდეგ პროტესტი ჩეხეთში უკვე რამდენიმე კვირაა გრძელდება.
ნოემბრის დასაწყისში საზოგადოებრივი ტელევიზიისა და რადიოს თანამშრომლებმა ერთდღიანი გაფიცვა გამართეს, რამაც მაუწყებლობის ნაწილობრივი შეზღუდვა გამოიწვია.
ჟურნალისტების პროტესტს მხარი დაუჭირეს სტუდენტებმა და კულტურის სფეროს წარმომადგენლებმაც.
15 ნოემბრის დემონსტრაციაზე სიტყვით გამოვიდნენ სტუდენტები, სამხედროები და ყოფილი დისიდენტები, რომლებიც კომუნისტური რეჟიმის პერიოდში ადამიანის უფლებების დაცვის მოძრაობაში მონაწილეობდნენ.
აქცია 17 ნოემბრის ეროვნული დღესასწაულის წინ გაიმართა. ამ დღეს ჩეხეთში 1989 წლის „ხავერდოვანი რევოლუციის“ დაწყებას აღნიშნავენ, რომელმაც ქვეყანაში კომუნისტური მმართველობის დასრულებას დაუდო საფუძველი.
დემონსტრაციის მონაწილეებმა საზოგადოებრივი მაუწყებლობის მნიშვნელობაზე გაამახვილეს ყურადღება.
„ჩემთვის ჩეხეთის საზოგადოებრივი ტელევიზია სიმართლისა და ობიექტურობის გარანტიაა. თუ საზოგადოებრივი ტელევიზია და რადიო აღარ გვექნება, სამწუხაროდ, ვეღარაფერს ვენდობით“, – განუცხადა Reuters-ს აქციის 72 წლის მონაწილემ, მილანა რუდოლფოვამ.