საქართველოს უახლეს ისტორიაში უპრეცედენტო პროცესი გარდამტეხ ფაზაში შედის. საკონსტიტუციო სასამართლოში დღეს, 27 ოქტომბერს, 12:00 საათზე განახლდება საქმის განხილვა, რომელმაც შესაძლოა ქვეყნის პოლიტიკური ლანდშაფტი ფუნდამენტურად შეცვალოს. 88 დეპუტატი ერთდროულად ხუთი ოპოზიციური პარტიის არაკონსტიტუციურად გამოცხადებას ითხოვს. მათგან ოთხმა 2024 წლის არჩევნებზე საარჩევნო ბარიერი გადალახა.
სასამართლოს გადაწყვეტილება საბოლოოა და გასაჩივრებას არ ექვემდებარება.

რა ხდება ბათუმში: პროცესის დეტალები

არსებითი განხილვა ბათუმში 21 ოქტომბერს დაიწყო. საქმეს 7 მოსამართლისგან შემდგარი პლენუმი განიხილავს. სარჩელის დასაკმაყოფილებლად საკმარისია 4 მოსამართლის ხმა, ხოლო საბოლოო გადაწყვეტილების მიღების ბოლო ვადა 2027 წლის 24 ივნისია.
სარჩელი ეხება ხუთ პოლიტიკურ გაერთიანებას:
  • „ერთიანობა – ნაციონალური მოძრაობა“
  • „კოალიცია ცვლილებისთვის“
  • „ძლიერი საქართველო – ლელო“
  • „გახარია – საქართველოსთვის“
  • „ფედერალისტური პარტია“ (ფედერალისტები პროცესს ბოიკოტს უცხადებენ და მიიჩნევენ, რომ მონაწილეობით სარჩელს ლეგიტიმაციას შესძენდნენ).
პროცესის პირველსავე დღეებში სასამართლომ ოპოზიციის 11-ვე შუამდგომლობა უარყო, მათ შორის:
  1. პლენუმის სრული შემადგენლობისა და ცალკეული მოსამართლეების აცილებაზე;
  2. მიხეილ სააკაშვილის, ლევან ხაბეიშვილისა და ბიძინა ივანიშვილის მოწმედ დაბარებაზე;
  3. საგამოძიებო კომისიის დასკვნის მტკიცებულებებიდან ამოღებაზე;
  4. ვენეციის კომისიის ექსპერტების მოწვევაზე.
“პოლიტიკური შეფასებები სასამართლოს დარბაზს გარეთ გააკეთეთ,” – ასეთია სასამართლოს თავმჯდომარის, რევაზ ნადარაიას მოწოდება მხარეებისადმი.

სამართლებრივი საფუძველი: 500-გვერდიანი დასკვნა და ახალი თამაშის წესები

სარჩელი სასამართლოში 2025 წლის ოქტომბერში შევიდა (თავდაპირველ 3 პარტიას მოგვიანებით კიდევ 2 დაემატა). მოსარჩელის ძირითადი მტკიცებულება თეა წულუკიანის თავმჯდომარეობით მომუშავე საპარლამენტო დროებითი საგამოძიებო კომისიის 500-გვერდიანი დასკვნაა – ოპოზიციის ცნობით, სარჩელის 95% სწორედ ამ დოკუმენტს ეფუძნება.
ვითარებას კიდევ უფრო ამწვავებს 2025 წლის 16 ოქტომბრის საკანონმდებლო ცვლილებები:
  • აკრძალვის გაფართოება: სასამართლოს ეძლევა უფლება აკრძალოს პარტია, თუ მისი მიზნები და შემადგენლობა უკვე აკრძალულ პარტიას ემთხვევა (რაც ახალი სახელით რეორგანიზაციას ზღუდავს).
  • „დაკავშირებული პირები“: მოსარჩელის მოთხოვნით, შესაძლებელია პოლიტიკური საქმიანობა აეკრძალოთ პარტიასთან აფილირებულ პირებსაც (თუმცა მიმდინარე სარჩელი ამას ჯერ არ ითხოვს).

არგუმენტების დაპირისპირება: ბრალდებები და ოპოზიციის პასუხი

მოსარჩელის პოზიცია („ქართული ოცნება“ – არჩილ გორდულაძე):

  1. ისტორიული პასუხისმგებლობა: ენმ-ის ბრალდება 2003–2012 წლებში ადამიანის უფლებების დარღვევა და 2008 წლის ომის კონტექსტში ტერიტორიული მთლიანობისთვის საფრთხის შექმნა.
  2. „პოლიტიკური მემკვიდრეობა“: ახალი პარტიების დადანაშაულება ყოფილ ხელისუფლებასთან აფილირებასა და თანამშრომლობაში.
  3. „ხელისუფლების დამხობის მცდელობები“: 2019, 2023, 2024 და 2025 წლების საპროტესტო ტალღების დესტაბილიზაციის მცდელობად შეფასება.
  4. ინსტიტუციური ბოიკოტი: არჩეული ხელისუფლების არაღიარება და არჩევნების დისკრედიტაცია.
მმართველი გუნდი საერთაშორისო პრეცედენტებსაც იშველიებს – გერმანიაში AfD-ის ირგვლივ დისკუსიას, უკრაინაში კომუნისტური პარტიის (2015) და მოლდოვაში „შორის“ პარტიის (2023) აკრძალვას.

მოპასუხეების პოზიცია (ოპოზიცია):

ოპოზიციური სპექტრი პროცესს პოლიტიკურ დევნად და ფორმალობად აფასებს. ნიკა გვარამიას განცხადებით, შეუძლებელია სამართლებრივი პასუხი გასცე „კოლექტიურ ფანტომს“, რადგან სარჩელი ინდივიდუალურ ბრალდებებს არ შეიცავს. ანა წითლიძე მიიჩნევს, რომ გადაწყვეტილება წინასწარ არის მიღებული.
„გახარია – საქართველოსთვის“ წარმომადგენლები კი ხაზს უსვამენ, რომ გიორგი გახარიას პრემიერობას თავად ბიძინა ივანიშვილი უჭერდა მხარს, რაც „მავნე მემკვიდრეობის“ არგუმენტს აბსურდულს ხდის.

ევროპული სტანდარტი: სად გადის წითელი ხაზი?

ევროპულ სამართალში პარტიის აკრძალვა უკიდურესი, გამონაკლისი ზომაა. ვენეციის კომისიისა და ადამიანის უფლებათა ევროპული სასამართლოს (ECHR) სტანდარტებით, აკრძალვისთვის სამი აუცილებელი პირობა უნდა არსებობდეს:
პირობა შინაარსი
ძალადობა ან მისი მოწოდება პარტია ღიად იყენებს ძალადობას ან ისახავს დემოკრატიის დამხობას.
რეალური საფრთხე დემოკრატიული წყობილებისთვის საფრთხე არის გარდაუვალი და კონკრეტული.
პროპორციულობა აკრძალვა ერთადერთი გამოსავალია და ნაკლებად მკაცრი ზომები უშედეგოა.
ევროპული პრეცედენტები (მაგ. NPD-ის საქმე გერმანიაში, 2017) აჩვენებს, რომ პარტია არ იკრძალება მაშინაც კი, თუ მისი მიზნები არაკონსტიტუციურია, მაგრამ მას ამ მიზნების მიღწევის რეალური პოტენციალი და ძალა არ გააჩნია. ოპოზიციური რიტორიკა ან წარსულისადმი კრიტიკული დამოკიდებულება ამ ზღვარს ვერ ლახავს.
ვენეციის კომისიის შეფასება (2026 წლის 13 ოქტომბერი):
კომისიამ „არაპროპორციულად და დაუსაბუთებლად“ მიიჩნევს პარტიასთან „დაკავშირებული“ პირებისთვის პოლიტიკური უფლებების შეზღუდვას, ტერმინის ბუნდოვანებისა და ინდივიდუალური პასუხისმგებლობის პრინციპის დარღვევის გამო.

საერთაშორისო და შიდა გამოძახილი

  • ევროპარლამენტი (8 ოქტომბერი): 445 ხმით მიღებულ რეზოლუციაში ხელისუფლებას სარჩელის გაწვევისკენ მოუწოდებს და სანქციების დაწესების მოთხოვნას იმეორებს.
  • ევროკომისია (19 ოქტომბერი): სპიკერმა კრისტიან ვიგანდმა პროცესს მართლმსაჯულების „შემაშფოთებელი ინსტრუმენტალიზაცია“ უწოდა.
  • საქართველოს საგარეო საქმეთა სამინისტრო: პარტნიორებს მოუწოდებს, ნუ გაუსწრებენ წინ სასამართლოს გადაწყვეტილებას.
  • სამოქალაქო სექტორი: 20-ზე მეტი არასამთავრობო ორგანიზაცია აფრთხილებს საზოგადოებას, რომ ოპოზიციის აკრძალვა „ერთპარტიულ დიქტატურას გააფორმებს“.